راتکلیف؛ «مرد پشت پرده» سیاست‌های اوکراین در کاخ سفید

«جان لاف»، رئیس مشارکت‌های بین‌المللی در «مرکز استراتژی‌های نوین اوراسیا» (یک اندیشکده مستقر در لندن)، گفت کارزار هوایی روسیه اکنون «آشکارا نابودی اقتصاد اوکراین را هدف قرار داده است». لاف گفت: «پوتین به این نتیجه رسیده است که نمی‌تواند با اعزام نیروهای بیشتر به میدان نبرد و تلاش برای پیشروی در دونباس پیروز شود؛ زیرا اوکراینی‌ها تابستان نسبتا موفقی را پشت سر گذاشته‌اند. پوتین به این نتیجه رسیده که تنها راه شکستن این وضعیت، نابودی واقعی اقتصاد است و آنها این کار را به صورت سیستماتیک انجام می‌دهند.»

تلفات غیرنظامیان در اوکراین به بالاترین حد خود از ماه‌های نخست جنگ رسیده است. بر اساس داده‌های گردآوری‌شده توسط «پایگاه داده مکان و داده‌های رویدادهای منازعات مسلحانه» (ACLED)، حملات روسیه در سال۲۰۲۶ موجب کشته شدن بیش از ۲۷۰۰غیرنظامی اوکراینی شده است. تعداد حملات روسیه به اوکراین در سال۲۰۲۶ به‌طور پیوسته افزایش یافته است. در ژانویه۲۰۲۶، ۳۶۵۰حمله از سوی روسیه به اوکراین صورت گرفت؛ اما این رقم در ماه اکتبر به ۵۵۳۲حمله افزایش یافت. حملات اوکراین در داخل خاک روسیه نیز افزایش یافته و در ماه اکتبر ۲۳۰۲ حمله انجام شده است. کاترینا استفاننکو، رهبر تیم روسیه، در «موسسه مطالعه جنگ» می‌گوید، نیروهای روسی شروع به ضربه زدن به زیرساخت‌های انرژی در مناطقی از اوکراین کرده‌اند که پیش‌تر هدف قرار نگرفته بودند، مانند شهر غربی «ریفنه»، که چالش‌های جدیدی برای پدافند هوایی فرسوده اوکراین ایجاد می‌کند. این جنگ در حالی جریان دارد که این پرسش مطرح شده که اساسا چه کسی سیاست‌های کاخ سفید در اوکراین را هدایت می‌کند؟

در همین رابطه، «شِین هریس»، در گزارشی برای آتلانتیک نوشت، سیاست دولت ترامپ به شدت تناقض‌آمیز است و شاید هیچ‌کس بهتر از «جان راتکلیف»، رئیس آژانس اطلاعات مرکزی (سیا)، این موضوع را درک نکند. او در دو دنیا پا گذاشته است: مشاوره به رئیسی که پیوسته با رهبر اوکراین در تقابل است و اداره نهادی که برای جنگ موجودیتی اوکراین حیاتی است. یک افسر اطلاعاتی در بالتیک که از نزدیک با آمریکایی‌ها برای مقابله با نفوذ روسیه همکاری می‌کند، گفت عملیات‌های سیا اکنون «بسیار تهاجمی‌تر» از دوران دولت بایدن است. اوکراینی‌ها راتکلیف را حامی خود نمی‌بینند. آنها می‌دانند که او برای رئیسی دمدمی‌مزاج کار می‌کند و اگر ترامپ تهدید اخیر خود مبنی بر متوقف کردن حمایت‌های اطلاعاتی را عملی کند، راتکلیف آن دستور را اجرا خواهد کرد. اما راتکلیف با حمایت ترامپ و با وعده بازگشت به ریشه‌های جاسوسی و عملیات‌های مخفیانه آژانس به قدرت رسید. سیا پس از الحاق کریمه توسط روسیه در سال۲۰۱۴، به ساخت دستگاه اطلاعاتی مدرن اوکراین کمک کرد. تا حدی به‌دلیل همین تاریخچه طولانی، مقامات کی‌یف گفتند که به راتکلیف تا جایی اعتماد دارند که حقیقت جنگ را به ترامپ بگوید و نه صرفا آنچه را که رئیس‌جمهور می‌خواهد بشنود.

چندین مقام اطلاعاتی فعلی و سابق در ایالات متحده و اروپا به شرط فاش نشدن نام گفتند که راتکلیف فردی روشن‌بین است که خطرات ناشی از روسیه را نه تنها برای اوکراین، بلکه برای ایالات متحده و متحدانش درک می‌کند. راتکلیف مشاور آرامی است. او مصاحبه‌ها یا سخنرانی‌های کمی انجام می‌دهد و به ندرت در شبکه‌های اجتماعی پست می‌گذارد. راتکلیف بدون نیاز به اتخاذ لحنی آشتی‌جویانه نسبت به مسکو در نشست‌های خبری و تلویزیونی، آزاد است که مشاوره‌های صریح‌تری در پشت پرده ارائه دهد.

راتکلیف از جایگاهی کمیاب در «جهان ترامپ» برخوردار است؛ همیشه در اتاق حضور دارد و (تاکنون) از حلقه خارج نشده است. او بسیاری از ساعات کاری خود را در کاخ سفید می‌گذراند. راتکلیف به ترامپ در برخی از مهم‌ترین تصمیمات سیاست خارجی او در ۲سال گذشته، از جمله تصمیم برای ورود به جنگ با ایران، مشاوره داده است. با این حال، هنوز معلوم نیست با شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای سه‌شنبه ۱۲ آبان، آیا راتکلیف هم به سرنوشت مقام‌های در حال خروج دچار می‌شود یا خیر. «تولسی گابارد»، اولین مدیر اطلاعات ملی ترامپ در دوره دوم ریاست‌جمهوری‌اش، چنان از حلقه درونی او دور بود که وقتی رئیس‌جمهور در حال آماده‌سازی نهایی برای حمله به ونزوئلا بود، او عکس‌هایی از خود در ساحلی در‌هاوایی منتشر می‌کرد. افراد مطلع می‌گویند که راتکلیف از عادت گابارد در دامن زدن به جنجال‌ها و ترویج نظریه‌های توطئه در شبکه‌های اجتماعی به ستوه آمده بود.

اینکه راتکلیف، یا هر رهبر اطلاعاتی دیگری، چقدر بر ترامپ نفوذ دارد، به تمایل رئیس‌جمهور به گوش دادن بستگی دارد. افرادی که برای راتکلیف کار کرده‌اند گفتند که او معتقد است وظیفه‌اش «مشاوره» به رئیس‌جمهور است، نه «سیاستگذاری». راتکلیف شبیه بیشتر رؤسای پیشین سیا از آب درآمده است. این مایه آرامش خاطر برای منتقدان (از جمله در داخل آژانس) است که نگران بودند مبادا او از الگوی سایر مقامات ارشد ترامپ پیروی کند که کارمندان خود را تحقیر کرده یا از مقام خود برای تشدید تنش‌های فرهنگی استفاده کرده‌اند. با این حال، موفقیت سیا در اوکراین تبدیل به مشکل شده است؛ حداقل از منظر ترامپ. حملات بی‌امان به پالایشگاه‌های نفت روسیه، اقتصاد مسکو را فلج و ماشین جنگی پوتین را زمین‌گیر کرده است. سال‌هاست که جامعه اطلاعاتی ایالات متحده ارزیابی کرده که پوتین با وجود تلفات جانی و مالی هنگفت، به جنگیدن ادامه می‌دهد؛ زیرا فکر می‌کند برنده خواهد شد؛ اگر نه از طریق یک پیروزی نظامی قاطع، بلکه با فرسایش حمایت متحدان اوکراین.

در ماه اوت، ترامپ تلاش کرد از یک تاکتیک ظریف‌تر برای پایان دادن به جنگ استفاده کند. افراد مطلع گفتند که او راتکلیف را به مسکو اعزام کرد تا با همتایان خود در سرویس‌های امنیتی دیدار و دیدگاه آژانس را در مورد روند جنگ تشریح کند. مدیر سیا از خط ارتباطی که به‌طور غیررسمی به نام «کانال» شناخته می‌شود استفاده می‌کرد که به جاسوسان روسی و آمریکایی اجازه می‌دهد به دور از نظرات مطبوعات یا خودنمایی سیاستمداران، صریحا با یکدیگر گفت‌وگو کنند. یک مقام اطلاعاتی غربی گفت که راتکلیف هرگز با پوتین ملاقات نکرد؛ روش کار «کانال» این‌گونه نیست. اما روسای اطلاعاتی روسیه موظف بودند هر آنچه را که مدیر سیا به آنها گفته بود، ثبت کنند. ایالات متحده و متحدانش مدت‌هاست مشکوک‌اند که مشاوران پوتین ممکن است او را درباره شانس موفقیت روسیه در اوکراین گمراه کنند. اگر راتکلیف می‌توانست به پوتین کمک کند تا متقاعد شود که او در حال دنبال کردن یک آرمان شکست‌خورده است، شاید او بالاخره پای میز مذاکره می‌آمد. در میان تمامی مقامات دولت ترامپ، راتکلیف به‌طور منحصر به فردی برای رساندن این پیام موقعیت داشت. هیچ‌کس وضعیت جنگ را بهتر از افسران سیا که در اوکراین کار می‌کنند و نبرد را از ستاد مرکزی زیر نظر دارند، نمی‌داند.