آیا سناریوی آخرالزمانی در سیبری کلید خورده است؟
سایه طاعون روسی بر سر جهان
مرگ یک کارمند در آزمایشگاه ضد ویروس ایرکوتسک سیبری و شرق دور، باعث قرنطینه ده‌ها نفر و پایش ارتباطات او شد./ عکس: AFP
سازمان جهانی بهداشت به سی‌ان‌ان گفت برای بررسی موضوع با مقامات روس در تماس است و بر اساس داده‌های غیررسمی، خطر برای عموم مردم اندک به نظر می‌رسد. با این حال، قزاقستان و قرقیزستان تدابیر قرنطینه‌ای در مرزها وضع کرده و ازبکستان نیز در حالت آماده‌باش است. دیلی‌میل نیز گزارش داد: رسانه‌های محلی روسیه دیروز سه‌شنبه مدعی شدند فرد دیگری نیز در یکی از بیمارستان‌های منطقه ایرکوتسک جان باخته که گفته می‌شود به طاعون مبتلا شده بود.
تردید در باره روایت رسمی
آتش‌سوزی در یک آزمایشگاه تحقیقاتی مخفی در سیبری، فرار تکنسین آلوده به باکتری دستکاری‌شده طاعون و در نهایت شیوع جهانی یک بیماری مرگبار، شاید تنها شبیه به پیرنگ کتاب اخیر آنی جاکوبسن درباره جنگ بیولوژیک به نظر برسد، اما آغاز این سناریوی آخرالزمانی شباهت ترسناکی با رویدادهای چند روز گذشته در روسیه دارد. برخی منابع رسانه‌ای می‌گویند این تکنسین، داریا شیپیلووا، پس از افتادن اتفاقی لوله آزمایش حاوی نمونه‌های زنده باکتری طاعون، به این بیماری مبتلا شده و جان باخته است. بر اساس همین گزارش‌ها، اکنون نزدیک به ۲۰۰ نفر از افرادی که با او در تماس بوده‌اند،
تحت نظر قرار دارند. به گزارش تلگراف، پنهان‌کاری مقامات روس در قبال این حادثه، ارزیابی ابعاد واقعی آن را دشوار کرده است. ایگور کوبزف، فرماندار منطقه ایرکوتسک، با تکیه بر بررسی‌های کمیسیون ویژه بهداشت روسیه پافشاری می‌کند که هیچ میکروارگانیسم مرتبط با فعالیت حرفه‌ای این زن جوان در نمونه‌های او یافت نشده است. با این حال، کارشناسان امنیت زیستی مانند فیلیپا لنتزوس از کینگز کالج لندن معتقدند مقامات روس ظاهرا هم مرگ بر اثر طاعون و هم وقوع حادثه آزمایشگاهی را انکار می‌کنند و هنوز حقایق اولیه این ماجرا روشن نیست. در همین راستا، هامیش دی برتون گوردون، فرمانده پیشین هنگ مشترک شیمیایی، میکروبی، پرتوی و هسته‌ای بریتانیا، نبودِ شفافیت را یادآور روزهای آغازین همه‌گیری کرونا در چین می‌داند و تاکید می‌کند مرگ یک تکنسین آزمایشگاه بر اثر طاعون، آن هم در شرایطی که باید واکسینه شود و تحت تدابیر سختگیرانه پزشکی باشد، کاملا غیرعادی است.
با وجود این نگرانی‌ها، دانشمندان بر این باورند که این شیوع لزوما به معنای آغاز یک همه‌گیری جدید نیست. برخلاف بیماری‌های تنفسی ویروسی، طاعون ریوی منشأ باکتریایی دارد و در صورت تشخیص زودهنگام، با آنتی‌بیوتیک‌ها قابل درمان است. سایمون کلارک از دانشگاه ریدینگ توضیح می‌دهد که در آزمایشگاه‌های فوق‌ایمن، لایه‌های حفاظتی متعددی وجود دارد و صرفا شکستن یک لوله آزمایش نمی‌تواند به سادگی به آلودگی منجر شود، مگر آنکه زنجیره‌ای از خطاهای فاجعه‌بار رخ داده باشد. از سوی دیگر، انتقال باکتری طاعون بین انسان‌ها به مراتب دشوارتر از ویروس کرونا است و به تماس نزدیک و طولانی‌مدت نیاز دارد؛ موضوعی که احتمال شیوع گسترده را کاهش می‌دهد.
نگهداری از باکتری طاعون در چنین آزمایشگاهی به‌خودی‌خود موضوع عجیبی نیست. این موسسه در سال۱۹۲۳ میلادی برای مقابله با طاعون که در میان حیوانات این منطقه بومی است، تاسیس شد و اکنون نیز برای پایش و تشخیص بیماری‌ها به نمونه‌های زنده نیاز دارد. با این حال، سابقه طولانی روسیه در کار با عوامل بیماری‌زای خطرناک در کنار نبود نظارت مستقل بر ایمنی این مراکز، بررسی دقیق حوادث را با مشکل مواجه می‌کند. این حادثه در زمانی رخ می‌دهد که نگرانی‌های جهانی درباره آسان‌تر شدن دستکاری ژنتیکی باکتری‌ها و ویروس‌ها به شدت افزایش یافته است. البته هیچ شواهدی وجود ندارد که آزمایشگاه مورد بحث با چیزی جز سویه معمولی طاعون کار می‌کرده است. پیشرفت‌های اخیر هوش مصنوعی که امکان طراحی ویروس‌های کاملا جدید را فراهم کرده، در کنار سابقه تاریک برنامه تسلیحات بیولوژیک مخفی اتحاد جماهیر شوروی در دوران جنگ سرد، زنگ خطر را برای جامعه جهانی به صدا درآورده است.
ولادیمیر پاسچنیک، دانشمندی که در سال ۱۹۸۹ به غرب پناهنده شد، از پروژه‌هایی پرده برداشت که شامل تجهیز موشک‌های کروز به کلاهک‌های حاوی سویه‌های طاعون بود. در حال حاضر، ده‌ها آزمایشگاه با بالاترین سطح خطر زیستی در سراسر جهان فعالیت می‌کنند که بخش عمده آنها در مراکز شهری قرار دارند. کارشناسان هشدار می‌دهند خطر وقوع حادثه‌ای دیگر همچنان وجود دارد و هر یک از این آزمایشگاه‌ها می‌تواند کانون بحران مهارناپذیر بعدی باشد. هامیش دی برتون گوردون نیز خواستار تشکیل یک سازمان بین‌المللی قدرتمند برای نظارت بر سلاح‌های بیولوژیک است که از بودجه کافی و اختیارات بازرسی مستقل برخوردار باشد.
ایران در حال پایش «مرگ سیاه»
