آیا آخرین سنگر چپها در آمریکای لاتین سقوط میکند؟
برزیل در آستانه آزمون بزرگ
این چرخش سیاسی طبیعی است؛ اما چرخش اخیر به سمت راست در مقطعی بسیار سرنوشتساز رخ داده است. دولت ترامپ مصمم است با ابزارهایی چون تعرفهها، تحریمها، مداخله در انتخابات، محاصره نفتی کوبا و دستگیری رهبر ونزوئلا، سطح تازهای از کنترل را بر این منطقه اعمال کند. این در واقع نسخه تهاجمیتر ترامپ از «دکترین مونرو» (ادعای سال۱۸۲۳ آمریکا مبنی بر برتری در آمریکای لاتین) است. پیوند این سیاست با صعود جریان راست، زمینه را برای یک تغییر احتمالا بنیادین فراهم کرده است. بسیاری از دولتهای راستگرا که در یک سال گذشته به قدرت رسیدند، با وعده برخورد شدیدتر با کارتلها روی کار آمدند و دولت ترامپ نیز برای کمک به آنها مشتاق است. در عمل، این دولتها شرط بستهاند که همکاری با دولت ترامپ به آنها کمک میکند مهمترین دغدغه رایدهندگان، یعنی «امنیت»، را حل کنند. اگر این شرطبندی به بار بنشیند، میتواند تسلط جریان راست بر این قاره را تثبیت کند.
جنگ تازه با مواد مخدر محور اصلی استراتژی ترامپ در آمریکای لاتین بوده است. دولت او مبارزه با کارتلها را با جنگ علیه تروریسم در خاورمیانه مقایسه کرده و بر همین اساس دست به اقدام زده است. ارتش آمریکا ۷۰حمله به قایقها در آبهای اطراف آمریکای لاتین انجام داده و بیش از ۲۳۰نفر را که ادعا میکرد قاچاقچی مواد مخدر هستند کشته است (اگرچه بسیاری از حقوقدانان این حملات را غیرقانونی میدانند).هفته گذشته نیز سربازان آمریکایی در اکوادور به عملیات پلیس علیه یک کارتل پیوستند. این همان نوع همکاری است که دولت ترامپ خواهان گسترش آن است. هجده کشور آمریکای لاتین به ائتلاف جدید تحت رهبری آمریکا علیه کارتلها پیوستهاند و دستکم سه کشور (کلمبیا، گواتمالا و اکوادور) پیشتر با عملیات نظامی مشترک با پنتاگون موافقت کردهاند.
این نخستینبار نیست که ایالات متحده و آمریکای لاتین برای مبارزه با باندهای مواد مخدر متحد میشوند، اما میزان همسویی ایدئولوژیک در سراسر منطقه و همچنین تمایل دولت ترامپ به مداخله نظامی، این برهه را به مقطعی استثنایی تبدیل کرده است. کارشناسان امنیتی میگویند این هماهنگی میتواند به تبادل اطلاعات منطقهای کمک کند، بهویژه در ردیابی شبکه مالی مجرمان که سالها نقطه ضعف آمریکای لاتین بوده است. در ماه اوت، پنتاگون از تشکیل یک کارگروه جدید برای نیمکره غربی خبر داد که قرار است بهعنوان کانون اطلاعاتی و عملیاتی میان کشورهای متحد عمل کند. هفته گذشته نیز ۱۴کشور عضو ائتلاف ضد کارتل به پیروی از دولت ترامپ، کارتلهای مختلف را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار دادند. بزرگترین کارتلها عملا مانند شرکتهای چندملیتی عمل میکنند و فرامرزی به قاچاق و پولشویی میپردازند؛ بنابراین، این برچسبگذاری تروریستی میتواند به دولتها اجازه دهد با تحریمها به منابع مالی آنها ضربه بزنند.
ترامپ در سازمان ملل خطاب به متحدان آمریکای لاتینی خود گفت: «شما تنها بودید؛ اما دیگر تنها نیستید.» در عین حال، کاخ سفید نشان داده تمایل کمتری برای کمک به دولتهای چپگرا دارد. این وضعیت در کلمبیا پیش از انتخاب «آبلاردو دِ لا اسپریلا» (وکیلی که وعده سرکوب شدید کارتلها را داده) مشهود بود. واشنگتن همچنین از اعطای ویزا به ماموران پلیس فدرال برزیل که دولتی چپگرا دارد، خودداری کرده است. مکزیک، دیگر دموکراسی منطقه که هنوز توسط چپها اداره میشود، همکاری خود را با ترامپ گسترش داده، اما روابط آمریکا و مکزیک در منطقه ماهیتی منحصربهفرد دارد.
چرخش آمریکای لاتین به سمت راست اکنون با بزرگترین آزمون خود روبهرو است. روز یکشنبه رأیدهندگان در برزیل (بزرگترین کشور و اقتصاد منطقه) به پای صندوقهای رأی میروند و چپها دلایلی برای نگرانی دارند. نظرسنجیها نشان میدهد رقابت «لولا داسیلوا» و «فلاویو بولسونارو» (فرزند ژائیر بولسونارو که وعده داده در صورت انتخاب شدن به ائتلاف ضد کارتل آمریکا بپیوندد) بسیار پایاپای است. پیروزی بولسونارو بزرگترین قطعه گمشده در نقشه راستگرایان آمریکای لاتین را تکمیل خواهد کرد. با این حال، هنوز پرسشهایی درباره کارآمدی ائتلاف ضد کارتل مطرح است. کارشناسان میگویند حملات پنتاگون به قایقها تاثیری بر کاهش جریان کوکائین نداشته است.
اما اگر این طرح بتواند تسلط کارتلها را بر منطقه تضعیف کند و امنیت شهروندان را حتی اندکی بهبود بخشد، پیامدهای سیاسی ماندگاری خواهد داشت. «نایب بوکله»، رئیسجمهور السالوادور را در نظر بگیرید. او با تاکتیکهای اقتدارگرایانه (مانند زندانی کردن دهها هزار جوان بدون طی روند عادلانه دادرسی) جرم و جنایت را در کشور ۶میلیونی خود بهشدت کاهش داد. این رویکرد اعتراض گروههای حقوق بشری را برانگیخت، اما رایدهندگان عاشق آن هستند. بوکله خود را «جذابترین دیکتاتور جهان» مینامد؛ اما نظرسنجیها نشان میدهد او یکی از محبوبترین روسای جمهور دنیاست.
