تلاش کرملین برای حفظ نفوذ در شام

«ساموئل وندل» در گزارش دیروز شنبه برای المانیتور نوشت، طبق این توافق که طی ۱۸ماه مذاکره حاصل شده است، سوریه کنترل تاسیسات غیرنظامی در طرطوس و حمیمیم را پس می‌گیرد؛ درحالی‌که بخش‌های نظامی قرار است ظرف سه ماه به مراکز آموزشی مشترک تبدیل شوند. با این حال، این توافق به معنای خروج کامل روسیه نیست.

این توافق جدید، رابطه‌ای را که از زمان به قدرت رسیدن دولت انتقالی فعلی در سال۲۰۲۵ در حال کوچک شدن بوده است، رسمیت می‌بخشد؛ اما این پیمان، درها را برای ادامه روابط باز می‌گذارد. نکته مهم این است که روسیه هنوز نقش اقتصادی مهمی در سوریه ایفا می‌کند؛ کشوری که همچنان به واردات نفت و گندم روسیه وابسته است. «آرون لوند»، تحلیلگر ارشد آژانس تحقیقات دفاعی سوئد، به المانیتور گفت: «اگر روس‌ها همچنان بتوانند از پایگاه‌های طرطوس و حمیمیم برای اهداف خود، عمدتا برای لجستیک دریایی و هوایی، استفاده کنند، این یک پیروزی است؛ زیرا آنها پس از سقوط اسد، خطر از دست دادن کامل پایگاه‌ها را به جان خریدند.» با این حال، او افزود که حتی اگر مسکو مقداری آزادی مانور را حفظ کند، «بدیهی است که آنها نسبت به زمان اسد محدودتر خواهند بود».

دو طرف دلایلی برای جلوگیری از قطع روابط دارند. روسیه در برخی از زنجیره‌های تامین اساسی سوریه نفوذ عمیقی دارد. لوند خاطرنشان کرد که این کشور از نظر اقتصادی به‌عنوان منبع نفت و گندم برای سوریه مهم است. او افزود که روسیه به‌عنوان نقطه مبدأ بسیاری از زیرساخت‌ها و فناوری‌های دوران شوروی که نیاز به نگهداری و پشتیبانی دارند، از جمله تجهیزات نظامی، اهمیت دارد. از زمان سقوط اسد، روسیه به تامین‌کننده اصلی نفت سوریه تبدیل شده و محموله‌های نفتی دمشق امسال ۷۵درصد افزایش یافته و تا ماه مه به حدود ۶۰هزار بشکه در روز رسید.

با این حال، روسیه به‌عنوان یک شریک برای بازسازی محدودیت‌های جدی دارد. تحریم‌ها شرکت‌های روسی را محدود کرده است؛ درحالی‌که کرملین ظرفیت نسبتا کمی برای کمک‌های بشردوستانه یا سرمایه‌گذاری در مقیاس بزرگ دارد. لوند گفت: «روسیه در مقایسه با اروپا، ایالات متحده و برخی از کشورهای منطقه یک بازیگر اقتصادی ضعیف است.» با این حال، بازسازی در مقیاس بزرگ به احتمال زیاد به سرمایه خلیج‌فارس و غرب وابسته خواهد بود. این تمایز می‌تواند مرحله بعدی رابطه را تعریف کند. با در دسترس قرار گرفتن جایگزین‌ها، دمشق می‌تواند وابستگی خود به روسیه را (بدون لزوما قطع روابط) کاهش دهد.

سوریه در حال حاضر تمایل خود را برای کاهش وابستگی به واردات نفت روسیه نشان می‌دهد. مقامات سوری به واشنگتن گفته‌اند که آماده‌اند به‌عنوان بخشی از مذاکرات در مورد حذف سوریه از فهرست تروریسم، کاهش قابل‌توجهی در واردات خود ایجاد کنند. برای مسکو، چالش این است که یک موقعیت تضعیف‌شده را به حضور پایدار تبدیل کند. کرملین دیگر نمی‌تواند به امتیازات دوران اسد تکیه کند. باید برای قراردادها رقابت کند، روابط تامین را حفظ کند و نشان دهد که حضور نظامی و اقتصادی آن چیزی را ارائه می‌دهد که دمشق به راحتی نمی‌تواند جایگزین کند.