آیا ترامپ پایان عمر سیاسی نتانیاهو را رقم میزند؟
مهره سمّی در اتاق بیضی
کسری غفوری: اسرائیل کمتر از سه ماه با سرنوشتسازترین انتخابات سیاسی برای بنیامین نتانیاهو فاصله دارد. او برای پیروزی در این کارزار باید خود را به عنوان تنها نامزد مورد تایید دونالد ترامپ و تواناترین فرد در مدیریت شریان حیاتی روابط واشنگتن و تلآویو معرفی کند. با مرگ لیندسی گراهام که از حامیان سرسخت اسرائیل و متحدان وفادار رئیسجمهور آمریکا بود، نتانیاهو فرصت را برای حضور در پایتخت ایالات متحده غنیمت شمرد.
«آرون دیوید میلر» مشاور پیشین وزارت خارجه آمریکا معتقد است اگر مرگ گراهام در میان نبود، این سفر هرگز شکل نمیگرفت. اگرچه نتانیاهو از زمان آغاز به کار دولت جدید آمریکا در ژانویه ۲۰۲۵ بیشترین دیدار حضوری را با ترامپ داشته است، اما نشست ۹۰ دقیقهای اخیر در کاخ سفید اهمیت مضاعفی داشت. به نوشته میدل ایست آی، این دیدار درست پس از مذاکرات ترامپ با رهبران منطقه از جمله روسای جمهور ترکیه، سوریه و لبنان و همچنین نخستوزیر عراق انجام شد. «نزار فرزخ» مشاور پیشین تشکیلات خودگردان فلسطین میگوید تعدد دیدارهای ترامپ با رهبران عرب برای نتانیاهو نگرانکننده است؛ زیرا درحالیکه همه به دنبال جلوگیری از تشدید تنشها هستند، تنها نتانیاهو خواهان گسترش جنگ است و اکنون به واشنگتن رفته تا رشتههای دیگر بازیگران را پنبه کند.
برگزاری نشست نتانیاهو و ترامپ پشت درهای بسته نشاندهنده وجود اختلافات جدی میان دو طرف است (دنیای اقتصاد در گزارش «ملاقات متفاوت ترامپ» که دیروز چهارشنبه 7 مردادماه منتشر شد به این مساله پرداخته بود). هرچند مقامات رسمی این گفتوگوها را سازنده توصیف کردند، اما اظهارات ترامپ از کلافگی او نسبت به رفتارهای اخیر نتانیاهو حکایت دارد. ترامپ در مصاحبه با فاکسنیوز اعلام کرد نتانیاهو از او میخواهد درگیری با ایران را حفظ کند، درحالیکه واشنگتن لزوما تمایلی به این کار ندارد. او با انتقاد از رسانهای شدن اطلاعات تاسیسات هستهای ایران توسط نتانیاهو تاکید کرد که از اوضاع مطلع است و نیازی به توصیههای علنی نخستوزیر اسرائیل ندارد.
تحلیلگران بازگشت نتانیاهو به پرونده هستهای ایران را سرپوشی بر ناکامیهای او در غزه و لبنان میدانند. به نظر میرسد ترامپ در مورد بقای سیاسی نتانیاهو تردید دارد و او را شریکی غیرقابل اعتماد میپندارد. این نگاه در دفاع ترامپ از فروش جنگندههای اف-۳۵ به ترکیه بهرغم مخالفتهای اسرائیل و توصیف اردوغان به عنوان یک متحد وفادار به وضوح دیده میشود (دنیای اقتصاد در گزارش «معامله با اهرم تلآویو» که دیروز چهارشنبه منتشر شد به این مساله پرداخته بود). میلر تاکید میکند که ترامپ اکنون بیش از هر رئیسجمهور دیگری در آمریکا بر نتانیاهو اهرم فشار دارد. این فشارها در آستانه انتخابات اسرائیل و در سایه پروندههای فساد نتانیاهو که میتواند به ۱۰ سال زندان برای او ختم شود اهمیت بیشتری پیدا میکند.
حضور نتانیاهو در واشنگتن با تجمع معترضانی همراه شد که او را به ارتکاب جنایات جنگی متهم میکردند. دیوان کیفری بینالمللی نزدیک به دو سال است که حکم بازداشت او را صادر کرده و نظرسنجیهای جدید نشان میدهد ۴۹ درصد از شهروندان آمریکایی نیز موافق دستگیری او هستند. همچنین ۶۷ درصد از آمریکاییها خواهان پایان فوری جنگ مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران هستند. در نهایت درحالیکه ترامپ به دنبال راهبردی برای خروج از این بحران است، نتانیاهو برای پیروزی در انتخابات همچنان تقلا میکند تا خود را به عنوان ناجی امنیت اسرائیل به تصویر بکشد. نتانیاهو همواره نزدیکی سیاسی و شخصی خود به ایالات متحده را دلیلی بر جایگاه بیبدیلش در سیاست اسرائیل معرفی کرده است.
به نوشته الجزیره، اکنون با فرسایشی شدن جنگ و تمایل روزافزون ترامپ به توافقات منطقهای بدون در نظر گرفتن منافع تلآویو، به نظر میرسد برگ برنده نتانیاهو در واشنگتن کارآیی خود را از دست داده است. این تغییر رویکرد در بدترین زمان ممکن برای نتانیاهو رخ میدهد که با انتخابات سرنوشتساز اواخر اکتبر، پروندههای سنگین فساد و بحرانهای منطقهای متعددی دست به گریبان است. سفر اخیر او به واشنگتن تلاشی آشکار برای بازسازی تصویر مخدوش او در داخل اسرائیل ارزیابی میشود.
«آلون پینکاس» سفیر پیشین اسرائیل در نیویورک این سفر را اقدامی کاملا فرصتطلبانه میداند. به گفته او هرچند ظاهر امر شرکت در مراسم یادبود لیندسی گراهام و مذاکره درباره ایران و فروش جنگندههای اف-۳۵ به ترکیه است، اما هدف اصلی نتانیاهو جلب اطمینان افکار عمومی از تداوم حمایت ترامپ و درخواست برای مداخله دوباره او در پروندههای قضایی نخستوزیر است. با این حال، جایگاه نتانیاهو در آمریکا به پایینترین حد خود رسیده است. نقش او در متقاعد کردن ترامپ برای ورود به جنگی که اکنون به یک فاجعه راهبردی تبدیل شده، روابط دو طرف را تیره کرده است.
انتقادها حتی به هسته سخت محافظهکاران آمریکایی نیز کشیده شده است. چهرههایی مانند تاکر کارلسون و جیدی ونس صراحتا از تلاش مقامات اسرائیلی برای تخریب روند صلح با ایران انتقاد کردهاند. «آرون برگمن» تحلیلگر مسائل امنیتی معتقد است نتانیاهو در آمریکا به مهرهای سمی تبدیل شده و دیگر کسی به او اجازه نمیدهد خود را باهوشترین فرد اتاق جا بزند. به باور تحلیلگران بعید نیست ترامپ با عبور از نتانیاهو و حمایت از چهرهای جدید، پایان عمر سیاسی او را رقم بزند. اسرائیل در تاریخ ۲۷ اکتبر به استقبال انتخابات سراسری میرود که نخستین رایگیری پس از عملیات طوفان الاقصی به شمار میآید. این انتخابات به عنوان لحظهای تعیینکننده برای بنیامین نتانیاهو ارزیابی میشود و آینده سیاسی او را با سختترین آزمون سالهای اخیر روبهرو کرده است.
به گزارش مدرن دیپلماسی، بررسیهای اخیر نشاندهنده افت شدید اعتماد عمومی به نتانیاهو است و اعتبار دیرینه او به عنوان نماد امنیت اسرائیل پس از وقایع ۷ اکتبر مخدوش شده است. با این حال نتانیاهو همچنان یکی از چهرههای سیاسی اسرائیل است که بارها پس از شکستهای ظاهرا جبرانناپذیر به صحنه قدرت بازگشته است. در این شرایط چندین چهره سیاسی از جمله گادی آیزنکوت فرمانده پیشین ارتش، در تلاشند تا از موقعیت متزلزل او بهرهبرداری کنند. از سوی دیگر نفتالی بنت و یائیر لاپید نخستوزیران پیشین بار دیگر به لحاظ سیاسی با یکدیگر متحد شدهاند. آویگدور لیبرمن وزیر جنگ پیشین نیز که اکنون به یکی از سرسختترین منتقدان او تبدیل شده، چالشی دیگر برای وی به شمار میرود.
ساختار سیاسی اسرائیل مبتنی بر نظام نمایندگی تناسبی است و ۱۲۰ کرسی کنست بر اساس سهم هر حزب از کل آرا توزیع میشود؛ مشروط بر اینکه احزاب حداقل ۳.۲۵ درصد آرا معادل ۴ کرسی را کسب کنند. از سال ۲۰۱۹ بنبستهای سیاسی پیدرپی به برگزاری چندین انتخابات منجر شد تا اینکه نتانیاهو در سال ۲۰۲۲ با تندروترین ائتلاف راستگرای تاریخ این کشور به قدرت بازگشت. انتخابات پیش رو صرفا یک همهپرسی درباره نتانیاهو نیست، بلکه آزمونی است که نشان میدهد آیا رایدهندگان پس از سالها بیثباتی خواهان تداوم وضع موجودند یا به دنبال نوسازی سیاسی میگردند. نتانیاهو در حالی وارد این رقابت میشود که به دلیل ناکامیهای امنیتی تضعیف شده است، اما برای اپوزیسیون نیز موفقیت در صندوقهای رای کافی نخواهد بود و آنها باید برای تشکیل یک ائتلاف باثبات بر اختلافات عمیق ایدئولوژیک خود غلبه کنند.
