قربانیان دریای اژه

نخست‎وزیر راست‌گرای یونان درسخنانی در کنفرانس مشترک خبری با همتای اتریشی خود اعلام کرده است پاسخ اروپا به مساله مهاجرت نباید تعلیق یک جانبه شنگن باشد. ما خواستار رسیدن به مصالحه عادلانه در زمینه حفاظت از مرزهای اروپایی به جای انداختن توپ در زمین کشورهای پذیرش اول هستیم. اتریش از اولین کشورهایی بود که در مارس۲۰۲۰ پس از هجوم سازمان یافته مهاجرین به مرز زمینی کشورمان با ترکیه، در کنار یونان قرار گرفت. بخش قابل توجه این دیدار به تصمیم آلمان برای سخت‌گیرانه‌تر کردن سیاست مهاجرتی خود و اعمال کنترل مرزی در مرزهای زمینی کشور اختصاص یافت. منابع یونانی از هماهنگی و تقویت همکاری یونان با کشورهای اتریش و لهستان که با تعلیق توافق‌نامه شنگن از سوی آلمان مخالف هستند، خبر دادند.

وزیر حفاظت از شهروند یونان نیز نگرانی خود را از اقداماتی که دولت آلمان می‎خواهد اعمال کند، اعلام کرد و مدعی شد «آنچه دولت آلمان می‎خواهد اجرا کند، مخالف با پیمان مهاجرتی است.» وزیر خارجه یونان نیز با اشاره به لزوم توزیع عادلانه مسوولیت‎های مهاجرت در چارچوب پیمان مهاجرت و پناهندگی تاکید کرد. نگرش جدید آلمان در حالی است که دریای اژه همچنان قربانی می‎گیرد. براساس جدیدترین گزارش‌ها، یک کشتی حامل ۳۳مهاجر در دریای اژه در نزدیکی جزیره «ساموس» یونان غرق شد و تراژدی دریایی دیگری رقم خورد. جنازه ۳نفر از مهاجران پیدا شده است، ۲۵نفر همچنان مفقود هستند. ۲نفر از قربانیان کودک هستند و ۲مهاجر نیز در شرایط نامناسبی به بیمارستان منتقل شدند. تلاش برای نجات جان مهاجران غرق‌شده به‎دلیل شرایط نامساعد آب‌وهوایی با چالش جدی مواجه شده است.

گزارش‌های متعددی درباره نقض حقوق مهاجران و پناه‌جویان از سوی یونان از جمله عقب‌راندن غیرقانونی، اخراج دسته‌جمعی و... در سال۲۰۲۳ منتشر شد و نگرانی‌های جدی را در پی داشت. در ماه مه سازمان پزشکان بدون مرز (MSF) از مقامات یونانی خواست تا گزارش‌های مربوط به صد‌ها مهاجر ناپدیدشده و ادعا‌های درباره تهدید، ربوده شدن و بدرفتاری با مهاجران و پناه‌جویان در جزیره لسبوس را بررسی کنند. در گزارشی که در ماه نوامبر گذشته منتشر شد، پزشکان بدون مرز الگوی هشداردهنده خشونت علیه افرادی را که به سواحل یونان می‌رسند، مورد انتقاد قرار داده و نمونه‎های مختلفی از خشونت و عقب‌نشینی در مرز‌های یونان ارائه کرده‎اند. طبق گزارش‌های مختلف بین‎المللی عقب‌راندن پناه‌جویان و مهاجران به‌صورت گسترده ادامه دارد و شامل بازداشت غیرقانونی، ارعاب، خشونت فیزیکی و جنسی و مصادره خودسرانه وسایل شخصی است.

دفتر کمیساریای عالی حقوق‌بشر (OHCHR) پس از ابراز نگرانی درباره جرم‌انگاری مداوم فعالان حقوق مهاجران در یونان، در ماه اوت از این کشور خواست تا تحقیقات شفاف و بی‌طرفانه‌ای را درباره نقض‌های مکرر حقوق مهاجران و پناه‌‌جویان انجام دهد. ترکیه نیز به‎عنوان یکی از مراکز عبور مهاجران غیرقانونی اخیرا اعلام کرده است تیم‌های فرماندهی گارد ساحلی ترکیه در سال ۲۰۲۴ بالغ بر ۱۳۸۷ عملیات انجام داده‌اند که در جریان این عملیات ۳۸هزار و ۴۱۱مهاجر غیرقانونی دستگیر و ۲۹۶نفر از افرادی که گذرگاه‌های غیرقانونی را سازمان‌دهی می‌کردند، به مراجع قضایی معرفی شدند. در بازرسی‌های فرماندهی گارد ساحلی، ۲۰هزار و ۳۸۰مهاجر غیرقانونی در سال۲۰۲۰، ۲۳هزار و ۶۷۶مهاجر غیرقانونی در سال۲۰۲۱، ۴۹هزار و ۵۱۸نفر در سال۲۰۲۲ و ۵۶هزار و ۹۵۴مهاجر غیرقانونی در سال۲۰۲۳ دستگیر شدند. با دستگیری ۳۸هزار و ۴۱۱مهاجر غیرقانونی در سال جاری، تعداد کل مهاجران دستگیرشده از سال۲۰۲۰ تاکنون به ۱۸۸هزار و ۹۳۹نفر رسیده است.

۱۶سازمان‌دهنده در ۱۸۹۹ حادثه مهاجرت غیرقانونی در سال۲۰۲۳، ۲۹۳سازمان‌دهنده در ۱۶۱۷حادثه در سال۲۰۲۲، ۱۱۳سازمان‌دهنده در ۸۴۸حادثه در سال۲۰۲۱ و ۵۳سازمان‌دهنده در ۶۲۴حادثه در سال۲۰۲۰ دستگیر و به مراجع قضایی معرفی شدند. تیم‌های فرماندهی گارد ساحلی همچنین برای نجات جان شهروندان و مهاجرانی که دچار بیماری، تصادف یا جراحت بوده‌اند نیز عملیات نجات‌غریق انجام داده‌اند. در همین راستا، از ابتدای سال جاری تاکنون ۱۰۵۲عملیات جست‌وجو، نجات و تخلیه انجام ‌شده است. در این عملیات‌ها تیم‌ها با ۱۲۷ قایق ۱۸ هزار و ۷۸ نفر را که در شرایط سخت در دریا قرار داشتند، نجات دادند. همچنین تیم‌های گارد ساحلی اجساد ۱۵۹نفر را از دریا بیرون کشیدند و ۲۸۵نفر را که مجروح بودند، تخلیه کردند. ترکیه همچنین اخیرا از اخراج مهاجران افغانستانی از ایران نگرانی‎هایی را ابزار کرده است. مراد باکان، معاون حزب جمهوری خلق موضوع اخراج ۲میلیون مهاجر افغانی از سوی ایران را در مجلس نمایندگان ترکیه مطرح و اعلام کرد ترکیه با خطر جدی مهاجرت مواجه است.

وی سوالاتی درباره آمادگی نیروهای انتظامی، تماس‌های دیپلماتیک از وزارت خارجه و تدابیر لازم درباره امنیت مرزی از وزارت دفاع ملی پرسیده و این پرسش را مطرح کرده که آیا در این روند ترکیه سیاست مشترکی با ایران درباره مدیریت مهاجرت اجرا خواهد کرد؟ از دیدگاه او با آغاز اخراج مهاجران افغان از ایران، ترکیه با موج وسیع مهاجرت مواجه خواهد شد. این اقدام ایران، خطر جدی علیه امنیت مرزی ترکیه و مدیریت مهاجرت ایجاد خواهد کرد. آیا تدابیر بازدارنده در مرزهای ایران- ترکیه کافی است؟ آیا ترکیه برای مقابله با این موج آماده است؟ ممکن است مانند سال ۲۰۲۱ صدها هزار مهاجر افغانی از مرزهای ایران عبور کنند. ترکیه در حال حاضر با بار سنگین و جدی مهاجرت مواجه است و نمی‌تواند موج مهاجرت جدید را تحمل کند.