معماری تغییر در قفقاز جنوبی

آناهید پیلیبوسیان، معاون راهبرد و توسعه آپری ارمنستان، در جریان سخنرانی افتتاحیه خود گفت عنوان «معماری تغییر» به یک اصل راهنما برای فعالیت‌های این اندیشکده تبدیل شده است. وی اظهار کرد که هدف آپری، درک و ترسیم مسیرهای تغییر و شکل‌دهی به جهت‌گیری‌های معقول آن است تا افراد و نهادها در برابر تحولات آینده، آماده‌تر، قوی‌تر و تاب‌آورتر باشند. در روز نخست، تمرکز اصلی این نشست بر سیاست خارجی ارمنستان و تحولات ژئوپلیتیک قفقاز جنوبی بود که یکی از مهم‌ترین محورهای آن به روابط ایران و ارمنستان در محیط راهبردی در حال تغییر اختصاص داشت. در این محور همچنین نقش کشورهای قفقاز جنوبی در افزایش عاملیت خود در برابر رقابت قدرت‌های بزرگ، امنیت اقتصادی ارمنستان، ظرفیت‌های دفاعی این کشور و درس‌های جنگ اوکراین برای نوسازی نظامی در این نشست مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

در جریان این نشست، راهبرد ایران در قبال قفقاز جنوبی، پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و آینده همکاری‌های ایران و ارمنستان بررسی شد. خلیل شیرغلامی، سفیر ایران در ارمنستان، در این نشست با تاکید بر اهمیت قفقاز جنوبی برای تهران گفت که موضع اصولی ایران حفظ وضعیت موجود سرزمینی و ژئوپلیتیک در این منطقه است و هرگونه تغییر در موازنه منطقه‌ای می‌تواند بر ثبات قفقاز جنوبی تاثیر بگذارد. وی با اشاره به ضرورت ایجاد «توازن قدرت» میان ارمنستان و آذربایجان اظهار کرد که گفت‌وگو درباره صلح به‌تنهایی برای ایجاد و حفظ صلح پایدار کافی نیست و ثبات بلندمدت منطقه نیازمند توازن واقعی میان طرف‌هاست. این دیپلمات همچنین اشاره کرد که ایران بر نقش و سازوکارهای منطقه‌ای برای تامین صلح، ثبات و توسعه تاکید دارد.

علیرضا خداقلی‌پور، مدیرکل موسسه مطالعات سیاسی و بین‌المللی ایران، که دیگر مقام ایرانی حاضر در این نشست بود، با اشاره به جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران گفت که این درگیری یک درس مهم داشت، اینکه نمی‌توان امنیت خود را به قدرت‌های خارجی واگذار کرد و باید توجه بیشتری به نقش و ابتکار عمل منطقه‌ای و نقش بازیگران منطقه‌ای معطوف شود. خداقلی‌پور همچنین گفت که ایران اکنون توجه بیشتری به قفقاز جنوبی و آسیای مرکزی دارد و بر نقش و ابتکار عمل کشورهای منطقه در تامین امنیت تاکید می‌کند.

در روز دوم، محور اصلی برنامه به اتصال منطقه‌ای، اقتصاد و فناوری اختصاص داشت. نقش بانک جهانی در توسعه کریدورهای منطقه‌ای و کریدور میانی، جایگاه قفقاز جنوبی در شبکه جدید لجستیک اوراسیا و امکان تقویت ارتباط میان آسیای مرکزی، خاورمیانه و اروپا مورد بررسی قرار گرفت و بخش دیگری از برنامه به تحولات فناوری از جمله هوش مصنوعی اختصاص داشت.

در روز سوم و پایانی نیز این نشست بر مسائل ژئوپلیتیک و اقتصادی به حکمرانی و اصلاحات نهادی و جامعه مدنی ارمنستان متمرکز بود. اصلاحات نظام اداری، تقویت پاسخ‌گویی و عملکرد دولت، استفاده از فناوری‌های دیجیتال و هوش مصنوعی برای بهبود خدمات عمومی و تعامل دولت و شهروندان مورد بررسی قرار گرفت. مجموع مباحث این نشست، تصویری از محیط در حال تغییر ارمنستان و قفقاز جنوبی ارائه کرد؛ محیطی که در آن تحولات ژئوپلیتیک، ترتیبات امنیتی، مسیرهای اتصال منطقه‌ای، اقتصاد و فناوری در حال بازتعریف روابط و اولویت‌های کشورها هستند. منطقه‌ای که به‌ویژه پس از جنگ دوم قره‌باغ و تحولات صورت گرفته، اهمیت بیشتری برای تهران پیدا کرده است.