عضو کمیسیون آموزش مجلس در گفتو گو با «دنیایاقتصاد» بر ضرورت انعطافپذیری برای کنکوریها تاکید کرد
واکاوی تبعات تعویق کنکور
تعویق کنکورهای سراسری سال ۱۴۰۵ که تحت تاثیر شرایط ویژه جنگی و با تصمیمات کلان حاکمیتی اتخاذ شد، تنها یک جابهجایی ساده در تقویم نبود، بلکه زلزلهای اداری بود که ارکان مختلف از نظام وظیفه تا ساختار اشتغال دانشجویان تحصیلات تکمیلی را تحت تاثیر قرار داد. درحالیکه بدنه اصلی دانشگاههای کشور خود را برای آغاز سال تحصیلی از اواخر شهریورماه آماده میکنند، صدها هزار داوطلب ورودی جدید در وضعیتی میان بیم و امید، با چالشهایی دست و پنجه نرم میکنند که پیش از این در تاریخ آموزش عالی کشور سابقه نداشته است.
دانشگاههای دو تقویمی
بهگزارش «ایسنا» حسین سیماییصراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، در جریان سفر به سمنان برای افتتاح پروژههای هفته دولت، ضمن تشریح وضعیت آغاز سال تحصیلی جدید و زمان اعلام نتایج نهایی، پرده از واقعیتی برداشت که نشاندهنده یک سال تحصیلی نامتعارف است. وی در جمع خبرنگاران گفت: «با توجه به اینکه کنکور بهدلیل شرایط جنگی به تاخیر افتاد، سال تحصیلی پذیرفتهشدگان کنکور امسال نیز با تاخیر آغاز میشود.» وزیر علوم با اشاره به برگزاری موفقیتآمیز آزمون سراسری با حضور بیش از یکمیلیون داوطلب افزود: «نتایج نهایی این آزمون در نیمه دوم آبان سال جاری بهصورت عمومی اعلام خواهد شد. کلاسهای درس برای سایر دانشجویان در موعد مقرر و بهصورت کاملا حضوری آغاز میشود.»
این اظهارات در حالی مطرح میشود که به گزارش آنا، دانشگاههای بزرگ کشور برنامههای متفاوتی را برای بازگشایی در پیش گرفتهاند. بررسی تقویمهای آموزشی دانشگاههای تهران، صنعتیشریف، شهید بهشتی، علامه طباطبایی، صنعتی امیرکبیر، خوارزمی، تربیت مدرس، الزهرا(س)، علم و صنعت ایران و صنعتی خواجهنصیرالدین طوسی نشان میدهد که بخش عمدهای از دانشجویان قدیمی از روزهای پایانی شهریورماه به کلاسها بازمیگردند. برای مثال، دانشگاه علامه طباطبایی، خوارزمی و صنعتی امیرکبیر ۲۸ شهریورماه را زمان آغاز کلاسها اعلام کردهاند. در مقابل، دانشگاه تهران و صنعتی شریف شروع رسمی را از چهارم مهرماه کلید میزنند. این تضاد زمانی میان دانشجویان سالهای بالاتر و ورودیهای جدید که احتمالا از اواخر آبانماه وارد دانشگاه میشوند، مدیریت منابع دانشگاهی از جمله خوابگاهها و سلفسرویسها را با پیچیدگیهای لجستیکی مواجه خواهد کرد.
داوطلبان در دوراهی دانشگاه یا پادگان
شاید بحرانیترین بخش این تاخیر، متوجه داوطلبان پسری باشد که برای بار دوم یا سوم در آزمون شرکت کردهاند. طبق قوانین جاری، بسیاری از این افراد تنها تا ۳۱ شهریورماه فرصت دارند تا وضعیت تحصیلی خود را مشخص کنند، در غیر این صورت وارد غیبت سربازی میشوند. تعویق کنکور و اعلام نتایج در نیمه دوم آبان، عملا یک خلأ دو ماهه ایجاد کرده است که میتواند سرنوشت هزاران جوان را تغییر دهد.
عبدالوحید فیاضی، عضو کمیسیون آموزش مجلس شورای اسلامی، در گفتوگو با روزنامه «دنیایاقتصاد»، ابعاد این معضل را از منظر نظارتی مورد واکاوی قرار داد. وی درخصوص ریشههای این بینظمی گفت: «بهدلیل شرایط جنگی، آزمونهای مختلفی که معمولا در کشور و در فصل تابستان برگزار میشد، اعم از کنکور و سایر آزمونها، دچار تغییر زمانی شدند. با توجه به پیگیریهایی که مجلس در این زمینه داشت، کنکور برگزار شد؛ اما سایر آزمونهای تخصصی و غیره با تاخیر مواجه شد و نظم قابل قبولی نیز نداشتند که دلیل آن مشخص است. در هر صورت، این آزمونها مانند گذشته نبود و دستخوش تغییراتی شد که در نتیجه آن، طبیعتا ممکن است با محدودیت زمانی مواجه باشیم. آنچه مسلم است، برگزاری این آزمونهاست.»
فیاضی در پاسخ به سوالی مبنی بر وضعیت داوطلبانی که در مرز اعزام به خدمت هستند، تصریح کرد: «زمان برگزاری آزمونها در اختیار سازمان سنجش نبوده و تصمیمی کلان محسوب میشود؛ اما از سوی دیگر باید هماهنگیهای لازم با سازمان نظام وظیفه صورت گیرد. این اقدام دشواری نیست؛ اگر زمان برگزاری آزمونها تغییر کرده است، زمان اعزام به خدمت نظام وظیفه نیز باید با هماهنگی وزارت علوم و نیروهای مسلح، متناسب با آن تنظیم شود. بنده در حال حاضر اطلاعی ندارم که آیا این هماهنگی انجام شده است یا خیر؟» این عدم اطلاع دقیق از هماهنگیهای بیندستگاهی، نگرانیها را در میان خانوادههای داوطلبان دوچندان کرده است.
گرههای شغلی دانشجویان دکترا
بخش دیگری از آسیبدیدگان این وضعیت، دانشجویان شاغل، بهویژه در مقطع دکترا هستند. اعلام نتایج آزمون دکترا با یکماه تاخیر اعلام شد. یکی از داوطلبان کنکور دکترا به «دنیایاقتصاد» گفت: «این سال دومی است که در این آزمون شرکت میکنم به شدت استرس قبولی داشتم، ابتدا به ما گفته بودند دهه اول مرداد ماه جوابها اعلام خواهد شد؛ اما ما تا هفته آخر مردادماه استرس زیادی را متحمل شدیم و در تمام این مدت هم هیچ مرجعی برای پاسخگویی نبود. تنها سازمان سنجش اواسط مردادماه اطلاعیه منتشر کرد مبنی بر اینکه آخر ماه نتایج اعلام خواهد شد.» از سوی دیگر این دانشجویان که برای حضور در کلاسهای ترم جدید نیازمند ارائه حکم مرخصی یا هماهنگی با محل کار خود هستند، اکنون با دانشگاههایی مواجهند که هنوز برنامه دقیقی برای شروع ترم آنها ندارند. تغییر در زمان شروع کلاسها، برنامهریزیهای اداری و شغلی این افراد را مختل کرده و در برخی موارد منجر به بروز اصطکاک میان دانشجو و کارفرما شده است.
عبدالوحید فیاضی در ادامه، در واکنش به انتقادات شاغلین و دانشجویان دکترا گفت: «تاکنون موضوعی در این زمینه مطرح نشده و بنده اطلاعی ندارم؛ اما قطعا لازم است به واسطه شرایط جنگی، در برخی سیاستهای اجرایی گذشته انعطاف بیشتری نسبت به سالهای قبل اعمال شود. طبیعتا نبود این انعطاف، موجب نارضایتی مردم خواهد بود.» وی همچنین تاکید کرد که این مسائل نباید نادیده گرفته شود: «مواردی که از سوی مردم مطرح یا به طرق مختلف به ما منعکس میشود، معمولا در حاشیه جلسات کمیسیون مطرح میشوند.»
علاوه بر این، دانشجویان مقطع کارشناسی ارشد نیز با شرایط مشابهی روبهرو هستند. به گزارش خبرگزاری مهر، آزمون کارشناسی ارشد ناپیوسته سال ۱۴۰۵ که ابتدا قرار بود در اردیبهشت ماه برگزار شود، بهدلیل شرایط خاص کشور چندین بار به تعویق افتاد و در نهایت در ۲۵ و ۲۶تیرماه برگزار شد. جواب آزمون ارشد نیز در تاریخ ۳ شهریورماه اعلام شد و اکنون با گذشت زمان، داوطلبان در مرحله انتخاب رشته هستند؛ اما تاخیر در اعلام نتایج نهایی، امکان برنامهریزی برای نیمسال اول را از آنان سلب کرده است.
بنبستهای آموزشی و بخشنامههای ترمیمی
یکی دیگر از مسائل دانشجویان تحصیلات تکمیلی و حتی برخی از دانشجویان کارشناسی دفاع از پایاننامهها است. دانشگاهها برای مقابله با این بحران، اقدام به صدور بخشنامههایی برای تسهیل امور دانشجویان فعلی کردهاند؛ اما این اقدامات نیز با محدودیتهای قانونی مواجه است. به گزارش آنا، دانشگاه تهران در اطلاعیهای اعلام کرد که مهلت دفاع از پایاننامه و رساله در نیمسال دوم را تا پایان مهرماه ۱۴۰۵ تمدید کرده است.
در این بخشنامه آمده است: «به اطلاع میرساند با توجه به شرایط خاص پیشآمده ناشی از جنگهای تحمیلی اخیر و به جهت مساعدت به دانشجویان، مهلت دفاع از پایاننامه / رساله در نیمسال دوم سال تحصیلی ۱۴۰۵- ۱۴۰۴ بدون نیاز به دریافت مجوز جدید تا پایان مهرماه ۱۴۰۵ تمدید شد.» با این حال، در همین اطلاعیه بر یک محدودیت بزرگ تاکید شده است که نشاندهنده تداوم مشکل نظام وظیفه است: «دانشجویانی که دارای وضعیت مشمول باشند و معافیت نظام وظیفه ایشان حداکثر تا تاریخ ۳۱شهریور۱۴۰۵ پایان یابد، نمیتوانند از تسهیلات این بخشنامه استفاده کنند.» این به آن معناست که حتی با وجود انعطاف دانشگاه، سد قانونی نظام وظیفه همچنان پابرجاست و دانشجویانی که در آستانه فارغالتحصیلی یا ورود به مقطع بالاتر هستند، همچنان در معرض اعزام اجباری قرار دارند.
ضرورت بازنگری در سیاستهای کلان آموزشی
تجربه کنکور ۱۴۰۵ نشان داد که در شرایط بحرانی، تنها برگزاری آزمون کافی نیست، بلکه پیوستهای اجرایی و هماهنگیهای بینبخشی اهمیت حیاتی دارند. بلاتکلیفی در زمان آغاز ترم دانشجویان جدید، فشردگی احتمالی کلاسها در آذر و دیماه و تداخل امتحانات ورودیهای جدید با دانشجویان قدیمی، تنها بخشی از مشکلاتی است که در ماههای آتی گریبانگیر وزارت علوم خواهد بود.
همانطور که عبدالوحید فیاضی اشاره کرد، «انعطاف در سیاستهای اجرایی» کلید واژه عبور از این بحران است. بدون هماهنگی میان وزارت علوم، سازمان نظام وظیفه و سازمان امور اداری و استخدامی (برای دانشجویان شاغل)، هزینههای اجتماعی و روانی این تاخیر بر دوش داوطلبانی خواهد بود که پیش از این، فشار روانی ناشی از شرایط جنگی و تعویقهای مکرر آزمون را تحمل کردهاند. اکنون جامعه دانشگاهی منتظر است تا ببیند آیا در جلسات آتی کمیسیون آموزش مجلس، راهکاری عملی برای همسانسازی تقویمهای آموزشی و اداری کشور تدوین خواهد شد یا خیر. آنچه مسلم است، سال تحصیلی ۱۴۰۶-۱۴۰۵ یکی از کوتاهترین و پرچالشترین دورههای آموزشی در تاریخ معاصر ایران خواهد بود که نیازمند مدیریت بحران هوشمندانه در تمامی سطوح است.
