تحلیل ارنست مونیز از تصمیم اشتباه ترامپ در حمله به ایران
راهحل خروج از بحران
بنا به گزارش فایننشال تایمز، مونیز از ارکان اساسی امضای برجام بود، توافقی ۱۵۹ صفحهای که به دقت تدوین شده بود با هدف کنترل برنامه هستهای در ژانویه ۲۰۱۶ پس از نزدیک به دو سال مذاکرات به اجرا درآمد. این توافق البته پایدار نماند، حتی با اینکه بازرسان بینالمللی اعلام کردند که ایران عمدتا به شرایط آن پایبند بود. مونیز در پاسخ به این پرسش که آیا جنگ فعلی در صورت تداوم برجام اتفاق میافتاد، گفت: «قطعا چنین نمیشد. محدودیت اصلی برجام این بود که ایران نباید بیش از ۳۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده داشته باشد و غنای آن نیز نباید بیشتر از ۳.۶۷ درصد باشد. اما در حال حاضر، آنها ۱۰ تن اورانیوم غنیشده دارند، از جمله تقریبا نیمتن اورانیوم غنیشده ۶۰ درصدی... بنابراین تا زمان بمباران سایتهای هستهای ایران در ژوئن ۲۰۲۵، آنها مواد لازم را برای چند بمب داشتند.» مونیز در ادامه هشدار داد که خطرها در منازعه ایران برای امنیت منطقهای، عدم گسترش سلاحهای هستهای و جان آمریکاییها به طور استثنایی بالا است.
خبرنگار فایننشال تایمز در ادامه از مونیز پرسید که آیا ترامپ میتواند به توافق بهتری با ایران نسبت به آنچه اوباما در سال ۲۰۱۵ به امضا رساند، دست یابد. وی در پاسخ گفت که هرگز بهصورت حضوری با ترامپ ملاقات نکرده است. با وجود این، در سال ۲۰۱۵ بهعنوان مهمان برنامهای تلویزیونی که ترامپ بهعنوان نامزد ریاستجمهوری در حال ظهور در آن حضور داشت شرکت کرده بود. مونیز افزود که در طول برنامه، ترامپ نسخهای از کتابش با عنوان «ترامپ: هنر معامله» را که در دهه ۱۹۸۰ منتشر شده بود، با پیامی به این مضمون برای او امضا کرد: «ارنست عزیز، امیدوارم دفعه بعد شانس بهتری داشته باشی»، که اشارهای به توافق هستهای ایران بود که مونیز در آن زمان در حال ترویج و تبلیغ آن برای عموم و سیاستمداران بود.
مونیز در این مصاحبه افزود که تصمیم ترامپ برای آغاز جنگی تمامعیار با ایران «یک اشتباه بزرگ» بوده و ایالات متحده را در بنبستی قرار داده که فرار از آن دشوار خواهد بود. وی بهشوخی افزود: «باید ببینیم همه اینها چگونه پیش میرود. اما دوست دارم عکسی از آن کتاب امضا شده را برایش بفرستم، چون این دفعه نوبت ماست که به ترامپ بگوییم امیدواریم دفعه بعد شانس بهتری داشته باشی.» مونیز ادامه داد: «نکته مهم در زمینه جنگ اخیر این است که ایران دارد در زمین خود بازی میکند و این مساله برای ما در زمینه تجربیات مشابه مانند ویتنام و افغانستان چندان خوب عمل نکرده است.»
فایننشال تایمز در ادامه افزود که با ادامه جنگ و انسداد دیپلماتیک، قیمت بنزین در آمریکا رو به افزایش داشته و این امر باعث شده که نرخ تایید ترامپ در نظرسنجیهای عمومی به پایینترین سطح خود پیش از انتخابات میاندورهای در نوامبر برسد. این امر فشار بر رئیسجمهور برای مذاکره درباره یک توافق با ایران را افزایش میدهد. مونیز با اشاره به این وضعیت گفت که ترامپ بخت چندانی برای رسیدن به یک توافق همهجانبه نخواهد داشت. وی افزود: «در مسائلی از این دست، اعتماد یک مساله بزرگ خواهد بود و در حال حاضر تهران اعتماد چندانی به واشنگتن ندارد.» وی افزود: «به همین دلیل، گمان میکنم حتی بازگشت به بسیاری از مفاد توافق ۲۰۱۵ بسیار دشوار خواهد بود.»
فایننشال تایمز در ادامه نوشت: مونیز با برقراری رابطه نزدیک با علیاکبر صالحی، رئیس وقت سازمان انرژی اتمی ایران و دانشجوی سابق دانشگاه امآیتی، به دستیابی به توافق هستهای ایران در سال ۲۰۱۵ کمک کرد. در ژوئیه ۲۰۲۵، مونیز در دهمین سالگرد امضای توافق برجام به صالحی نامه نوشت. اما ارتباط آنها زمانی قطع شد که او به صالحی گفت ایران با تولید مقدار کافی اورانیوم غنیشده به سطوحی که تنها یک گام با آنچه برای ساخت چندین بمب لازم است فاصله دارد، «اشتباه بزرگی» مرتکب شده است. بنا به گزارش فایننشال تایمز، مونیز به صالحی گفت که تهران از خط قرمز عبور کرده است. مونیز در این رابطه افزود که همین مساله به بمباران تاسیسات هستهای این کشور توسط ایالات متحده و اسرائیل در سال ۲۰۲۵ منجر شد. مونیز گفت: «وقتی از خطوط ممنوعه عبور میکنید، اتفاقات بدی میافتد.»
وی اضافه کرد که جنگ ژوئن ۲۰۲۵ امکان مذاکرات با ایرانیها را باز گذاشت، اما جنگ تمامعیاری که ترامپ و بنیامین نتانیاهو در فوریه آغاز کردند، این موضوع را بسیار دشوارتر کرده است. وی افزود که با در نظر گرفتن شرایط فعلی، احتمال دستیابی به توافقی محدود با ایران اکنون بسیار اندک است. در عوض، او یک طرح جایگزین برای ایجاد چرخه سوخت انرژی هستهای منطقهای را پیشنهاد میدهد که شامل ایران، عربستان سعودی و امارات متحده عربی خواهد بود. براساس این طرح، این کشورها یک زنجیره تامین سوخت مشترک خواهند داشت و خبری از غنیسازی فردی نخواهد بود، امری که به گفته این فیزیکدان، نگرانیهای مربوط به گسترش تسلیحات هستهای را محدود میکند.
وی افزود: «ایده این است که این چرخه سوخت را توزیع کنید، احتمالا از طریق یک نهاد شرکتی. نمونهای که من در ذهن دارم، شرکت اورنکو است»، اشاره وی به شرکتی مستقر در لندن است که یکسوم آن متعلق به دولت بریتانیا، یکسوم دیگر متعلق به دولت هلند و یکسوم نهایی بهطور مساوی متعلق به دو شرکت بزرگ آلمانی است. گفتنی است که شرکت اورنکو پس از شرکت روسی روساتم، دومین اپراتور بزرگ سانتریفیوژهای گازی برای غنیسازی اورانیوم در جهان است. مونیز در ادامه گفت که این موضوع نگرانیها درباره توافق هستهای اخیر ایالات متحده و عربستان سعودی را برطرف میکند.
وی افزود: «منتقدان بر این نکته تاکید دارند که به نظر نمیرسد دارای قوانین سختگیرانه تایید مستقل باشد. این در حالی است که در توافق هستهای ۲۰۱۵ ایران برای رسیدگی به نگرانیهای گسترش تسلیحات هستهای شامل محدودیتهای قابلتوجهی بود. بهویژه، یک پروتکل الحاقی که دسترسی بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به هر تاسیساتی، چه اعلامشده و چه غیر اعلامشده، را با اطلاع کوتاهمدت امکانپذیر میکرد تا اطمینان حاصل شود تهران به تعهدات خود پایبند است.» وی افزود که ایده چرخه سوخت انرژی هستهای منطقهای میتواند تمام این مسائلی را به صورت جامع حلوفصل کند. وی در پایان گفت: «صادقانه بگویم: هر توافقی با ایران بدون در نظر گرفتن مساله غنیسازی، عملا بیمعناست.»
