تولید قدرت و ثروت با دیپلماسی علمی

 حضور فعال در پیمان‌های منطقه‌ای همچون سازمان همکاری شانگهای، نه تنها بستری برای افزایش تولید علم، بلکه مسیری برای بهره‌مندی از تجربیات جهانی و ارتقای جایگاه ایران در هندسه قدرت بین‌المللی است. در این میان، سفر اخیر وزیر علوم به بلاروس و ابتکارات ارائه‌شده در این اجلاس، گامی جدید در دیپلماسی دانشگاهی کشور محسوب می‌شود که نشان‌دهنده اراده ایران برای تبدیل دانش به پلی میان ملت‌ها و عاملی برای رفاه و توسعه پایدار است. تولید علم در مسیر کشورهای توسعه‌یافته، همواره با پیوند میان صنعت، دانشگاه و عرصه بین‌الملل همراه بوده است. ما باید از این الگوها در زمینه تولیدات علمی و همکاری با سایر کشورها بهره ببریم تا نه‌تنها جایگاه مقالات علمی خود را ارتقا دهیم، بلکه در مسیر «خلق قدرت» که غایت نهایی دانش است، گام برداریم.

به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی وزیر علوم، حسین سیمایی صراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری ایران، در نشست اصلی روز نخست دهمین اجلاس وزیران آموزش و علوم سازمان همکاری شانگهای در بلاروس، به تبیین دیدگاه‌های مبنایی ایران در حوزه همکاری‌های علمی منطقه‌ای پرداخت. وی با اشاره به چالش‌های فرامرزی نظیر تغییرات اقلیمی، بحران منابع آب و انرژی، امنیت غذایی و تحولات هوش مصنوعی، همکاری‌های علمی منسجم را «ضرورتی حیاتی برای آینده نوع انسان» خواند و بر ظرفیت‌های بی‌بدیل تمدنی و دانشگاهی کشورهای عضو سازمان شانگهای تاکید کرد.

وزیر علوم با افشای واقعیت تلخ حملات نظامی، تخریب و ترور دانشگاه‌ها و دانشمندان ایرانی در یک سال اخیر، نهادهای علمی و فرهنگی را خط قرمز هرگونه جنگ و ستیز خواند و تاکید کرد: «دانشگاه‌ها به جای قربانی منازعات، باید پناهگاه امن اندیشه، گفت‌وگو و امید باشند.» سیمایی با طرح این پرسش بنیادین که «آیا جامعه جهانی اجازه خواهد داد اصیل‌ترین کانون‌های تمدنی قربانی خشونت شوند؟» از جامعه علمی جهان و سازمان‌های بین‌المللی خواست تا در دفاع از صیانت و امنیت دانشگاه‌ها، دانشمندان و مراکز علمی، موضعی روشن‌تر اتخاذ کنند و هشدار داد که «امنیت دانشگاه‌ها، امنیت آینده بشریت است.» سیمایی‌صراف در ادامه با ترسیم افقی روشن از آینده، از دانشگاه تمدنی جندی‌شاپور به‌عنوان میراثی کهن نام برد و خاطرنشان کرد که معیار موفقیت دانشگاه‌ها در آینده، نه فقط تولید دانش محض، بلکه «تاثیر بر کیفیت زندگی مردم» خواهد بود.

وزیر علوم ایران در نشست روسای دانشگاه‌های کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای، با تاکید بر ضرورت تبدیل همکاری‌های علمی به برنامه‌های عملیاتی، سه پیشنهاد اجرایی مشخص را ارائه کرد. وی با بیان اینکه «اسناد بالادستی و تفاهم‌نامه‌های دولتی تنها زمانی اثرگذار خواهند بود که در آزمایشگاه‌ها، کلاس‌های درس و اراده روسای دانشگاه‌ها به برنامه‌های اجرایی و نقشه راه عملی تبدیل شوند»، بر ضرورت کاربردی‌سازی پژوهش‌ها تاکید کرد.

نخستین پیشنهاد ایران، اجرای «برنامه تبادل نخبگان و پژوهشگران شانگهای» بود که بر اساس آن ایران آمادگی دارد سالانه ۱۰۰بورس تحصیلی در مقاطع عالی و ۱۰فرصت پژوهشی پسادکتری را در اختیار پژوهشگران کشورهای عضو قرار دهد. دومین پیشنهاد، ایجاد «شبکه دانشگاه‌های نوآور و فناور شانگهای» با مشارکت پارک‌های علم و فناوری بود که ایران آمادگی میزبانی دبیرخانه آن را اعلام کرد. در نهایت، تشکیل کنسرسیوم‌های پژوهشی مشترک در سه حوزه «مدیریت هوشمند منابع طبیعی به‌ویژه آب»، «هوش مصنوعی» و «فناوری‌های نوین دارویی» به‌عنوان گامی موثر برای هم‌افزایی ظرفیت‌های علمی مطرح شد.

در راستای دیپلماسی علمی و خلق قدرت و ثروت، محمدحسین امید، رئیس دانشگاه تهران، بر ضرورت رفع موانع ساختاری و مالی برای جذب حداکثری دانشجویان بین‌المللی تاکید کرد که این مورد نیز به‌عنوان وجه دیگر دیپلماسی علمی باید مورد توجه قرار گیرد. به گزارش «ایرنا» ماه گذشته رئیس‌ دانشگاه تهران در همایش افق‌های نو در فعالیت‌های علمی بین‌المللی با اشاره به هدف‌گذاری برنامه هفتم توسعه برای پذیرش ۳۲۰هزار دانشجوی خارجی اظهار کرد: «هرچند این هدف سنگین است، اما با اتکا به ظرفیت‌های عظیم استادان و امکانات دانشگاه‌های برتر کشور به‌خصوص دو دانشگاه تهران و علوم پزشکی تهران، کاملا دست‌یافتنی است؛ مشروط بر اینکه موانع دست‌وپاگیر در دولت و مجلس برطرف شود.»