دیپلماسی فشرده منطقهای دو طرف را به پیشنویس تفاهم اولیه نزدیک کرد
ماموریت صلح در تهران
خط داغ دیپلماسی در تهران
۴۸ ساعت گذشته برای دیپلماتها در خاورمیانه حکم راه رفتن روی میدان مین را داشت. طبق آخرین گزارشها، فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده کل ارتش پاکستان بهعنوان اصلیترین میانجی این نبرد، در سفری اضطراری روز جمعه وارد تهران شد تا با مقامات عالیرتبه نظامی و سیاسی ایران دیدار کند. هدف از این رایزنیهای فشرده، نجات تفاهمنامهای است که اسلامآباد پیشتر به عنوان چارچوب اولیه صلح میان واشنگتن و تهران تدوین کرده بود.
همزمان، رسانهها از ورود یک هیات بلندپایه قطری به تهران برای پیوستن به این تلاشهای نجاتبخش خبر دادند. دوحه و اسلامآباد تلاش میکنند فرمولی میانه برای حل بزرگترین گرههای کور این بحران پیدا کنند: وضعیت دریانوردی در تنگه هرمز و آینده برنامه غنیسازی اورانیوم ایران. با این حال، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران روز شنبه با لحنی محتاطانه اعلام کرد که با وجود ادامه گفتوگوها، شکافها و اختلافات میان دو طرف همچنان عمیق و جدی است. سخنگوی وزارت خارجه گفت: «یک هیات قطری نیز مذاکراتی با وزیر خارجه داشت. در این روزها، بسیاری از کشورها تلاش میکنند کمک کنند؛ هم کشورهای منطقه و هم کشورهای خارج از منطقه، برای پایان جنگ و جلوگیری از تشدید تنشها. این تلاشها از نظر ما ارزشمند است، اما میانجی رسمی مذاکرات همچنان پاکستان است.»
در چارچوب این تلاشهای فشرده؛ عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان روز شنبه با مقامات ارشد ایرانی دیدار و گفتوگو کرد. فرمانده ارتش پاکستان ابتدا با سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه در تالار آیینه باغ ملی دیدار کرد. در ادامه منیر با مسعود پزشکیان رئیسجمهور و همچنین محمد باقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی دیدار و رایزنی کرد. در این دیدارها، محسن نقوی وزیر کشور پاکستان که از چهارشنبه هفته گذشته برای بار دوم به تهران آمده، نیز حضور داشت.
در خلال این دیدارها؛ رئیس مجلس و رئیس هیات مذاکرهکننده ایران در دیدار فرمانده ارتش پاکستان گفت: «از حقوق ملت و کشورمان عدول نمیکنیم. جمهوری اسلامی ایران همانطور که با شجاعت و اقتدار در میدان نبرد از کیان ایران دفاع کرد در عرصه دیپلماسی نیز با هوشمندی و قدرت برای احقاق حقوق حقه ایران و تامین منافع ملی کشور کوشش خواهد کرد. نیروهای مسلح ما در دوران آتشبس به نحوی خود را بازسازی کردهاند که در صورت حماقت ترامپ و آغاز مجدد جنگ، حتما برای آمریکا کوبندهتر و تلختر از روز اول جنگ خواهند بود.» منیر نیز در این دیدار با ابلاغ سلام نخستوزیر و روسای مجالس ملی و سنای پاکستان به دکتر قالیباف، گفت: «دولت و ملت پاکستان بهترین آرزوها و دعاهای خیر برای آینده ایرانیان را دارند. خوشحالم در برههای هستیم که ایران توسط افراد هوشمندی اداره میشود که بینشی بالا دارند.» گفتنی است که منیر همچنین ظهر شنبه برای بار دوم با وزیر خارجه کشورمان دیدار و گفتوگو کرد.
عاصم منیر پس از این رایزنی و دیدار مجدد با عراقچی به همراه محسن نقوی تهران را ترک و راهی اسلامآباد شدند. خبرگزاری فارس پس از این دیپلماسی فشرده هیات پاکستانی؛ مطلع شد که با وجود حل برخی از اختلافات بر روی متن، به دلیل رفتار ضد و نقیض آمریکا و تغییرات مکرر خواستههای آن و زیاده خواهیهایی که مسبوق به سابقه است، همچنان نمیتوان گفت که توافق به این زودی در دسترس است.
رئیسجمهور کشورمان در دیدار فرمانده ارتش جمهوری اسلامی پاکستان با تاکید بر اینکه جمهوری اسلامی ایران در عمل پایبندی خود به چارچوبهای حقوقی بینالمللی را نشان داده است، گفت: «ما صرفا به دنبال احقاق حقوق قانونی ملت خود هستیم، اما سابقه و تجربه مذاکره با آمریکاییها به ما حکم میکند که نهایت دقت را به عمل آوریم.» پزشکیان با تاکید بر اینکه جنگ هیچگاه برای کسی منفعتی به همراه نداشته است، خاطرنشان کرد: «آمریکا در این منازعه پیروز نخواهد بود و این کشورهای منطقه و جهان هستند که متحمل خسارات جدی خواهند شد.»
سخنگوی وزارت امور خارجه نیز با اشاره به دیدارهای اخیر میان مقامات ایرانی و پاکستانی عنوان کرد که ایران و آمریکا به جزئیات یک یادداشت تفاهم نزدیک شدهاند. بقایی گفت: «رفع تحریمها پس از نهایی شدن یادداشت تفاهم باید بررسی شود و رفع تحریمها مطالبه ثابت ماست.» وی افزود: «در این مرحله بر نهایی کردن یادداشت تفاهم متمرکز هستیم. بازه زمانی ۳۰ و ۶۰ روزه در متن یادداشت تفاهم درج شده است. فعلا برای نهایی کردن یادداشت تفاهم تلاش میکنیم و باید منتظر بود و دید که در طول سه چهار روز آینده چه اتفاقی خواهد افتاد.»
ترافیک تماسهای تلفنی
پایتخت ایران در حالی میزبان هیاتهای دیپلماتیک قطر و پاکستان بود که تلفن سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان، طی ۴۸ ساعت گذشته تماسهای دریافتی فراوانی داشت. وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران جمعه شب یکم خرداد با همتای ترکیهای، قطری و عراقی خود تلفنی گفتوگو کرد. وزیر امور خارجه قطر در گفتوگوی تلفنی با سید عباس عراقچی تاکید بر حمایت دوحه از تلاشها برای پایان تنشهای منطقه، ادعا کرد که بستن تنگه هرمز و استفاده از آن به عنوان اهرم فشار تنها منجر به عمیقتر شدن بحران میشود. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، از دیگر مقامات رسمی بینالمللی بود که طی تماسی تلفنی با رئیس دستگاه دیپلماسی ایران رایزنی کرد. در این تماس که شامگاه جمعه انجام شد، آخرین وضعیت منطقه و روند تحولات مرتبط با دیپلماسی میان ایران و آمریکا با میانجیگری پاکستان مورد تبادل نظر قرار گرفت.
در عین حال، روز شنبه، وزیر امور خارجه با همتای عمانی خود، درباره مهمترین موضوعات و تلاشهای دیپلماتیک منطقهای گفتوگو کرد. در همین رابطه، وبسایت آمریکایی آکسیوس اعلام کرد میانجیها در تلاشند تا آخرین جزئیات یک تفاهمنامه را برای پایان جنگ بین آمریکا و ایران، نهایی کنند. آکسیوس به نقل از یک مقام عالیرتبه پاکستانی گزارش داد که نشستهای محسن نقوی وزیر کشور پاکستان در تهران باعث پیشرفت مهمی در مذاکرات شده است.
تشدید رایزنیها از سوی عمان، قطر و عربستان
مقامات دیپلماتیک کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز گفتوگوها بر سر بحران فعلی را طی روزهای اخیر شدت بخشیدهاند. بنا به گزارش الجزیره، روز یکشنبه ۲۳ مه، وزرای خارجه عمان و قطر تلفنی گفتوگو کردند. وزارت امور خارجه اردن طی بیانیهای اعلام کرد که ایمن صفدی، وزیر امور خارجه این کشور، تماسی از شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر دریافت کرده است. این وزارتخانه اعلام کرد که دو وزیر در مورد تلاشهای میانجیگری پاکستان بین واشنگتن و تهران گفتوگو کردند. همچنین، وزرای خارجه مصر و قطر نیز در تماسی تلفنی تاکید کردند که تداوم روند مذاکره جدی تنها راه برای مقابله با مسائل باقیمانده و دور کردن منطقه از پیامدهای تنش نسنجیدهای است که صلح و امنیت منطقه را تهدید میکند. بنا به بیانیه وزارت خارجه مصر، وزرای خارجه دو کشور تاکید کردند که برهه حساسی که منطقه شاهد آن است ایجاب میکند که تمامی طرفهای منطقه نهایت انعطاف پذیری و مسوولیت پذیری را از خود نشان دهند.
لبه پرتگاه و سایه از سرگیری جنگ
در جبهه مقابل، گزارشهای رسانهای آمیزهای از سیگنالهای متناقض امید و تهدید در رابطه با وضعیت خاورمیانه است. پیشتر، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، تایید کرد که در کانالهای غیرمستقیم ارتباطی «تحرکات و پیشرفتهای جزیی» دیده میشود، اما بلافاصله با لحنی هشدارآمیز افزود که واشنگتن نباید در این خوشبینی افراط کند. در همین رابطه، منابع خبری گزارش دادند رئیسجمهور آمریکا به طور جدی در حال بررسی گزینه حملات نظامی جدید و قاطع به ایران است، مگر آنکه در لحظات پایانی گشایشی دیپلماتیک حاصل شود. آکسیوس به نقل از دو مقام آمریکایی گزارش داد: «دونالد ترامپ روز جمعه نشستی را با اعضای ارشد تیم امنیت ملی خود درباره جنگ با ایران برگزار کرده است.»
منابع آکسیوس اعلام کردهاند ترامپ به شدت در حال بررسی گزینه هدایت ضربات جدید به ایران است، مگر آنکه در آخرین لحظات، گشایشی در مذاکرات حاصل شود. منابع آکسیوس فاش کردند: «علاوه بر ترامپ، جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، پیت هگست وزیر جنگ، جان راتکلیف رئیس سیا و سوزی وایلز رئیس کارکنان کاخ سفید به همراه چند مقام دیگر در این نشست حضور داشتند.» تحولات روزهای گذشته ثابت کرد که پرونده ایران و آمریکا در یکی از دراماتیکترین نقاط تاریخ خود ایستاده است؛ جایی که فاصله میان شلیک اولین موشک تا امضای پیشنویس یک توافق جامع، تنها به اندازه تار مویی است و به اراده سیاسی طرفین بستگی دارد. منطقه در وضعیت تعلیق به سر میبرد، تعلیقی میان وحشت از بازگشت شعلههای آتش و امیدی شکننده که دیپلماتها در تلاش هستند تا چراغ آن را روشن نگه دارند.
