۸۲ روز سکوت در صحن سبز خانه ملت واکاوی شد؛
بهارستان در قرنطینه
چرا چراغهای صحن خاموش شد؟
ماجرا از آنجا آغاز شد که پس از حمله ناگهانی آمریکا و اسرائیل به ایران در روز شنبه ۹اسفندماه، شوکی بزرگ به فضای سیاسی کشور وارد شد. این حادثه که نزدیک به ۴۰روز به درازا کشید و اکنون در وضعیت آتشبس به سر میبرد، نهادهای امنیتی را بر آن داشت تا پروتکلهای حفاظتی را در بالاترین سطح ممکن بازتعریف کنند. از آغاز جنگ تاکنون، برخلاف دوران جنگ ۱۲روزه، صحن علنی مجلس تعطیل شده و آخرین جلسه حضوری مربوط به ۲۸بهمنماه۱۴۰۴ است. در این میان، سوال اصلی منتقدان این است که چرا در شرایطی که جلسات هیات دولت به ریاست مسعود پزشکیان و محمدرضا عارف بهصورت حضوری برگزار میشود، مجلس باید تعطیل بماند؟
علیرضا سلیمی، عضو هیاترئیسه مجلس شورای اسلامی، ۲۷ اردیبهشتماه در گفتوگو با آوش در مقام پاسخ به این ابهامات برآمد. او اعلام کرد: «برخی دستگاههای امنیتی به مجلس نامه رسمی زدند که جلسات علنی به سبک سابق برگزار نشود.» سلیمی با تاکید بر اینکه هیاترئیسه به هیچوجه موافق تعطیلی صحن نیست، افزود: «مجلس پسوند شورا دارد، یعنی نمایندگان باید کنار هم باشند و با یکدیگر مشورت کنند. هیاترئیسه در شرایطی که صحن به صورت حضوری برگزار نمیشود، چندبرابر جلسه برگزار میکند.»
او همچنین خاطرنشان کرد: «هیاترئیسه پیگیر تشکیل جلسات علنی مجلس از دستگاههای امنیتی است؛ آنها میگویند اگر اتفاقی بیفتد، خطر دارد. اگر بدون نظر دستگاه امنیتی جلسه تشکیل شود، تبعات آن برعهده هیاترئیسه مجلس است. مقابل ما دشمنی قرار دارد که هیچ پروتکلی را رعایت نمیکند و در جنگیدن هم نامرد است.» استدلال اصلی موافقان این تعطیلی بر این پایه استوار است که وقتی مجلس شورای اسلامی هدف قرار بگیرد، ضربه مهمی به ساختار جمهوری اسلامی وارد میشود و قوه مقننهای دیگر وجود نخواهد داشت. احتمالا با همین استدلال بوده که شورای عالی امنیت ملی، تجمع نمایندگان را ممنوع اعلام کرده است. با این حال، سلیمی در پاسخ به این پرسش که آیا این تصمیم مستقیما مصوبه شعام است، یادآور شد: «خیر، براساس نامه یکی از دستگاههای امنیتی.»
فریاد منتقدان در راهروهای مجازی
در جبهه مقابل، تندروهای مجلس که در انتخابات اسفند ۱۴۰۲ به پارلمان راه یافتند، روایت دیگری از این ماجرا دارند. این طیف که از ابتدا با سودای تغییر در ترکیب هیاترئیسه و به زیر کشیدن محمدباقر قالیباف وارد میدان شده بودند، اکنون تعطیلی مجلس را بهانهای برای حملات جدید یافتهاند. ترکیب حملهکنندگان همان چهرههای آشنا هستند: حمید رسایی، امیرحسین ثابتی، مرتضی آقاتهرانی و منان رئیسی.
به گزارش فرارو، حمید رسایی، نماینده تهران، حدودا یک هفته پیش در اقدامی جنجالی با حضور در مقابل درهای بسته صحن و فیلمبرداری با گوشی موبایل خود، مدعی شد: «بعد از شهادت امام خامنهای، مجلس تعطیل شده است. تاکنون هیچ پاسخ قانونی و قانعکنندهای در این باره ارائه نشده است. تنها دلیلی که قابل تصور است اینکه نمیخواهند مجلس با تذکراتش در روند مذاکرات خللی ایجاد کند! در صورت استمرار تعطیلی مجلس، تعدادی از نمایندگان تصمیم دیگری خواهند گرفت که اعلام میشود.» او اخیرا در تجمعات شبانه مدعی شد که دبیر شورای امنیت ملی در نامهای خبر داده برگزاری جلسات صحن علنی مجلس به مصلحت نیست و در واقع مجلس پلمب شده است. رسایی با زیر سوال بردن وجاهت قانونی این دستور گفت: «کجای قانون اساسی آمده که دبیر شورای امنیت ملی میتواند برای نماینده مجلس تصمیم بگیرد؟»
امیرحسین ثابتی نیز با رویکردی مشابه، همان بهانهگیریهای رسایی درباره تعطیلی مجلس ایران را مطرح کرده است. در همین راستا به گزارش خبرآنلاین،رسایی در اینباره به طعنه گفته است: «کنست اسرائیلیها و سنای آمریکا در ایام جنگ تعطیل نبود. چرا در سه هفته آتشبس جلسات علنی تشکیل نشد؟ اگر این جنگ ۶ماه دیگر ادامه پیدا کرد، باز هم مجلس تعطیل میماند؟» این سخنان در حالی مطرح میشود که به باور بسیاری از تحلیلگران، این فشارها بیشتر جنبه انتخاباتی دارد؛ چراکه انتخابات هیاترئیسه در هفته نخست خرداد ماه نزدیک است و مخالفان تلاش میکنند از این فضا برای تقویت موقعیت خود استفاده کنند.
پارلمان در عصر دیجیتال
برخلاف ادعای تعطیلی کامل، گزارشها نشان میدهد که فعالیتهای پارلمانی در سطوح دیگر تداوم داشته است. حسنعلی اخلاقی امیری، عضو کمیسیون فرهنگی مجلس، در گفتوگو با خبرگزاری خبرآنلاین، جزئیات فعالیتهای «چراغ خاموش» مجلس را تشریح کرد. او بیان کرد: «کمیسیونهای تخصصی مجلس از حدود جلسات نظارتی خود را برگزار کردند؛ هر کمیسیون متناسب با شرایط خود، البته بیرون از فضای مجلس، گاهی در حوزه وزارتخانهها و گاهی هم در مکانهایی که از قبل هماهنگ کرده بودند، جلسات را برگزار میکردند.»
وی با اشاره به اینکه سیستم ثبت مجلس در قالب تذکر، سوال از وزیر و بیانیهها کاملا برقرار است، افزود: «تاکنون سوالات و تذکراتی به وزرا در حوزههای مختلف داده شده است؛ از جمله درباره عدم رعایت عدالت در افزایش پایه حقوق اعضای هیات علمی و سوال از وزیر بهداشت درباره تعرفههای خدمات پزشکی. ما نمایندگان ابایی نداریم؛ خون نماینده از خون مردم رنگینتر نیست. اما وقتی صحن علنی برگزار میشود، عملا یکی از سه قوه نظام جمهوری اسلامی در یک جا جمع میشوند. با توجه به اینکه وضعیت تهران طبق نظر شورای عالی امنیت ملی در وضعیت قرمز قرار داشته، صلاح نبوده که این اتفاق بیفتد.»
در این میان، نخستین جلسه وبیناری مجلس در تاریخ ۲۰ اردیبهشت ماه برگزار شد تا به موضوعات معیشتی و گرانیهای اخیر بپردازد. اما این تجربه مجازی نیز بدون حاشیه نبود. محمد منان رئیسی، نماینده قم، با انتقاد از زیرساختهای فنی گفت: «مجلس که به تعبیر امام(ره) باید در رأس امور باشد، اکنون حدود ۸۰ روز است که تعطیل شده. در تنها وبیناری که برگزار شد، به دلیل مشکلات فنی طی بیست دقیقه، ۱۰بار از سیستم بیرون افتادیم.» او با وجود انتقاد به تعطیلی، بر جنبههای امنیتی نیز صحه گذاشت و افزود: «شخصا با توجه به ملاحظات امنیتی موافق برگزاری جلسه حضوری نیستم؛ اما باید زیرساخت جلسه مجازی فراهم شود.»
پاسخ به اتهامات «پلمب» مجلس
مجتبی زارعی، دیگر نماینده تهران، هفته گذشته در واکنش به حملات تند برخی نمایندگان در متنی صریح به نقد این رویکرد پرداخت. به گزارش خبرآنلاین، او استفاده از واژگانی نظیر «پلمب مجلس» را یک بازی سیاسی برای انتخابات هیاترئیسه دانست و نوشت: «به نظرم استفاده از عباراتی همچون پلمب و فک پلمب مجلس جزء صناعتِ انتخاباتی دو سه حزب سه چهار نفره انتخاباتی و دو روزنامه بوده و ضمیرش نه به جناب قالیباف که به فرماندهان حفاظت کشور برمیگردد.» زارعی در ادامه با نقد استدلالهای رسایی افزود: «این نماینده مجلس در ویدئوی ضبطشده میگوید مجلس چرا پلمب است؟ سپس میگوید آیا زمان انتخابات هیات رئیسه فرا نرسیده است؟ این استدلال به عقل جن هم نمیرسد؛ اینکه اینطور اذهان را مشوه و مردم را به جان ساختارها و حاکمیت انداخت. قانونگذار هم شورای عالی امنیت ملی را مسوول تشخیص امنیت در تراز ملی میداند که شامل اینجا یعنی ساختمان قوه مقننه هم میشود. (شعام) به مجلس نامه نوشت که اجتماع نکنید؛ خودم این نامه را دیدهام.»
لطفا اصرار نکنید
منوچهر متکی، دیگر نماینده مجلس، در اظهارات اخیر خود با اشاره به عدم برگزاری جلسات علنی مجلس در هفتههای اخیر تاکید کرد که کمیسیونها و نمایندگان بهصورت مستمر در حال برگزاری جلسات تخصصی و پیگیری مسائل کشور هستند و از مردم خواست در شرایط فعلی بر برگزاری جلسات علنی اصرار نداشته باشند. علی خضریان، نماینده مردم تهران، در گفتوگو با شبکه خبر در پاسخ به انتقادات مجری شبکه خبر مبنی بر اینکه اگر قرار است مجلس به شکل مجازی برگزار شود چرا از رادیو مجلس پخش مستقیم نداشته باشد، گفت: «موافق هستم ولی واقعا در این نشست مجازی رویههای حضوری مجلس دنبال میشود.»
با وجود تمامی توضیحات ارائهشده از سوی هیاترئیسه و چهرههای نزدیک به آن، همچنان برخی پرسشها در افکار عمومی و فضای سیاسی بیپاسخ مانده است. اگر تهدیدهای امنیتی به قدری جدی است که تجمع ۲۹۰ نماینده را ناممکن میسازد، چرا سایر بخشهای اداری مجلس با حضور صددرصدی کارمندان به فعالیت خود ادامه میدهند؟ آیا خون کارمندان و مراجعان کمتر از نمایندگان ارزش دارد یا اینکه هدف دشمن صرفا حذف فیزیکی کل یک قوه بهصورت یکجاست؟ از سوی دیگر، ادعای منتقدان مبنی بر اینکه تعطیلی مجلس برای جلوگیری از «مزاحمت تذکرات نمایندگان در روند مذاکرات» است، با واقعیتهای موجود در تضاد به نظر میرسد؛ چرا که مذاکرات جاری خود مصوبه شورای عالی امنیت ملی و مورد تایید رهبری نظام است. با این حال، اصرار تندروها بر بازگشایی حضوری صحن در آستانه انتخابات خرداد ماه، شائبههای سیاسی بودن این دغدغهها را تقویت میکند.
