همراستا با پاسخ ایران به پیشنهاد آمریکا، ارسال شد؛
پالس پوتین به مذاکرات
آخرین تحولات درباره وضعیت جنگ و تنش در منطقه حاکی از آن بوده که تلاشهای دیپلماتیک برای گذار از این بحران همچنان ادامه دارد. این در حالی است که بنا به گزارشها، پاسخ جمهوری اسلامی ایران به آخرین متن پیشنهادی آمریکا برای خاتمه جنگ، روز یکشنبه به میانجی پاکستانی ارسال شده است. این مساله همراستا با پیشنهاد رئیسجمهور روسیه برای حل گره ذخایر اورانیوم ایران، میتواند نشان از تداوم تلاشها برای حل وضعیت پیچیده فعلی باشد.
درحالیکه منطقه خاورمیانه یکی از پرفشارترین دورانهای تاریخی خود را سپری میکند، گزارشها حاکی از آن است که پاسخ جمهوری اسلامی ایران به آخرین متن پیشنهادی آمریکا برای خاتمه جنگ، روز یکشنبه به میانجی پاکستانی ارسال شد. این در حالی است که سخنگوی وزارت خارجه پیشتر چند بار اعلام کرده بود دیدگاهها و ملاحظات ایران راجع به پیشنهادهای آمریکا، بعد از تکمیل بررسیها و جمعبندی نهایی، ارسال خواهد شد. طی روزهای اخیر تحولات به سطح بیسابقهای رسیده و اکنون از یک سو، گزارشها از عقبنشینی تاکتیکی در پیشنویس قطعنامه جدید شورای امنیت علیه ایران حکایت دارد و از سوی دیگر، پیشنهادهای کرملین درباره ذخایر اورانیوم ایران و بنبست فرسایشی در تنگه هرمز، نور دیگری بر پیچیدگیهای این پرونده تابانده است.
گره اورانیوم باز میشود؟
همزمان با تحرکات اخیر اظهارنظر مهم ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه درباره ذخایر اورانیوم ایران نیز خبرساز شده است. بنا به گزارش میدل ایست آی، رئیسجمهور روسیه گفت که مسکو آماده انتقال و ذخیره اورانیوم غنیشده ایران است و ترتیبی را که قبلا تحت توافق هستهای ۲۰۱۵ استفاده میشد، احیا میکند. پوتین در یک کنفرانس خبری در مسکو گفت: «روسیه در سال ۲۰۱۵ اورانیوم غنیشده را از ایران خارج کرده و آماده است این تجربه را تکرار کند.» وی اظهار کرد: «همه طرفهای درگیر در ابتدا موافقت کردند که اورانیوم را از ایران خارج کنند، اما مذاکرات بعدا متوقف شد.» رئیسجمهور روسیه افزود: «سپس ایالات متحده موضع خود را سختتر کرد و خواستار انتقال انحصاری اورانیوم به خاک ایالات متحده شد. سپس ایران موضع خود را سختتر کرد.» گفتنی است که رئیسجمهور روسیه روز شنبه طی سخنرانی به مناسبت رژه هشتاد و یکمین سالگرد «روز پیروزی» درباره درگیریها در خاورمیانه ابراز امیدواری کرد که جنگ بین ایران و آمریکا بهزودی به پایان برسد و تاکید کرد که این جنگ به نفع هیچ کس نیست.
پوتین همچنین در نشستی خبری اعلام کرد که ایران به روسیه پیشنهاد قالب جدیدی از همکاری را داد: ایجاد شرکتهای مشترک در داخل خاک ایران و رقیقسازی اورانیوم در همانجا. روسیه بارها در بزنگاههای این چنینی، خود را به عنوان انباردار امن مواد هستهای ایران معرفی کرده است. اواخر ماه گذشته نیز سخنگوی کرملین از رد پیشنهاد عملیاتی روسیه برای حل موضوع ذخایر اورانیوم ایران توسط آمریکا خبر داد. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، به تاریخ ۲۷ فروردین در اظهاراتی از مخالفت رسمی واشنگتن با پیشنهاد مسکو مبنی بر تحویل گرفتن اورانیوم غنیشده ایران به عنوان یک راهکار دیپلماتیک پرده برداشت. در عین حال، رسانهها روز یکشنبه از سفر فرستادگان رئیسجمهور آمریکا به مسکو خبر دادند. بنا به گزارش تاس، یوری اوشاکوف، دستیار کرملین در امور سیاست خارجی اعلام کرد که «به زودی»، نمایندگان ویژه رئیسجمهور آمریکا به مسکو سفر میکنند. در رابطه با پرونده اورانیوم ایران، ترامپ در گفتوگویی مدعی شد: «اگر کسی به اورانیوم غنیشده ایران که زیر آوار دفن شده نزدیک شود، ما از آن مطلع خواهیم شد و آن را منفجر خواهیم کرد.» بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل نیز در پاسخ به پرسشی درباره اورانیوم غنیشده ایران مدعی شد: «شما وارد میشوید و آن را خارج میکنید. رئیسجمهور ترامپ به من گفته است که میخواهم وارد آنجا شود.»
عقبنشینی از فصل هفتم
از سوی دیگر و در تحولی مهم؛ گزارشها حاکی از آن است که دوشنبه، روز احتمالی رایگیری در شورای امنیت درمورد یک قطعنامه ضدایرانی آمریکا و اعراب خلیج فارس خواهد بود. بنا به گزارشها، نسخه اصلاحشده قطعنامه پیشنهادی آمریکا و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، روز دوشنبه به صحن شورای امنیت خواهد آمد. نکته کلیدی در این پیشنویس جدید، حذف ارجاع به «فصل هفتم» منشور ملل متحد است، فصلی که اجازه توسل به زور و اقدام نظامی را صادر میکرد.
نشریه نشنال امارات مدعی شد که انتظار میرود روز دوشنبه شورای امنیت سازمان ملل به پیشنویس قطعنامه تغییر یافته آمریکا و شورای همکاری خلیج فارس درباره تنگه هرمز رای دهد. بنا به این گزارش، پیشنویس جدید، تفاوتهایی با نمونههای پیشین خود دارد. در نسخه جدید فصل هفتم که بر محوریت اقدام نظامی متمرکز بود حذف شده است. همچنین، سطح اجرا به امکان بررسی تحریمها در آینده کاهش یافته است. در عین حال، عبارتهایی درباره گفتوگو، کاهش تنش و صلح پایدار به متن این پیشنویس اضافه شده است. همچنین باید توجه داشت که در این پیشنویس جدید، خواستههای اصلی از ایران از جمله پایان حملات، پاکسازی مین و توقف اخذ عوارض، تا حد زیادی بدون تغییر باقی مانده است.
این تغییر لحن، که به نظر میرسد تحت فشارهای دیپلماتیک و مخالفتهای احتمالی چین و روسیه صورت گرفته، سطح اجرا را به بررسی تحریمها در آینده تقلیل داده است. با وجود آنکه مطالباتی چون توقف اقدامات در تنگه هرمز و پاکسازی مینها همچنان پابرجاست، چهبسا بتوان چنین استدلال کرد این عقبنشینی نشاندهنده آن است که واشنگتن و متحدانش در منطقه در شرایط فعلی، آمادگی یا تمایل ورود به تنشزایی مستقیم را ندارد و به دنبال راهی برای مهار کمهزینه وضعیت است.
تداوم تلاشهای دیپلماتیک
درحالیکه انتظار برای ارائه پاسخ ایران به آخرین دور از پیشنهادهای آمریکا همچنان ادامه دارد، مراودات و کانالهای سیاسی برای حل بحران خاورمیانه که اکنون در وضعیت منجمد به سر میبرد، همچنان ادامه دارد. در همین رابطه، فرمانده ارتش پاکستان روز شنبه اعلام کرد که کشورش با هدف دستیابی به صلحی پایدار، در حال انجام میانجیگری در خاورمیانه است. عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، خبر داد که میانجیگری اسلامآباد در خاورمیانه ادامه دارد. به گزارش الجزیره، منیر اعلام کرد که کشورش با هدف دستیابی به صلحی پایدار، در حال میانجیگری «بیطرفانه» در منطقه خاورمیانه است. وی تاکید کرد: «اسلامآباد تمام توان خود را برای به نتیجه رسیدن این تلاشهای دیپلماتیک به کار گرفته است و این روند همچنان با جدیت ادامه دارد.»
در ادامه تماسهای دیپلماتیک اخیر، محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، وزیر خارجه قطر و فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان روز شنبه تلفنی گفتوگو کردند. براساس بیانیه وزارت خارجه قطر، طرفین علاوه بر همکاری دوجانبه و راههای حمایت و تقویت آن، به بررسی تحولات اوضاع در منطقه به ویژه تحولات مرتبط با آتشبس میان ایران و آمریکا و تلاشها با هدف کاهش تنش برای کمک به تقویت امنیت و ثبات در منطقه پرداختند. همچنین، بنا به گزارش جئو تیوی، نخستوزیر و وزیر خارجه قطر روز شنبه به صورت تلفنی با نخستوزیر پاکستان در رابطه با مسائل منطقهای رایزنی کرد.
بر اساس بیانیه وزارت خارجه قطر، نخستوزیر قطر و همتای پاکستانی طی این تماس آخرین تحولات منطقه و تلاشهای میانجیگری پاکستان را با هدف کاهش تنشها مورد بحث قرار دادند. همچنین، رسانهها گزارش دادند که روز شنبه سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در تماس تلفنی با وزیر امور خارجه قطر، پیرامون آخرین تحولات منطقهای و روندهای جاری دیپلماتیک به تبادل نظر پرداخت. این در حالی است که وزارت امور خارجه قطر در پستی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی با جی دی. ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا دیدار و درباره تلاشهای به رهبری پاکستان برای میانجیگری جهت دستیابی به صلحی پایدار، در میان یک آتشبس شکننده، گفتوگو کرد. بنا به گزارش رویترز، نخستوزیر قطر روز جمعه در دیدار با ونس در واشنگتن، خواستار از سرگیری دیپلماسی برای دستیابی به توافق با ایران شد.
انجماد در تنگه هرمز
این تحولات در حالی روی میدهد که وضعیت در تنگه هرمز همچنان در موقعیت یک بام و دو هوا باقی مانده است و کمتر کسی میداند که وضعیت کنونی تا چه زمانی ادامه خواهد داشت. در همین رابطه و به تاریخ ۹ مه، روزنامه گاردین در تحلیلی عنوان کرد که نه ایران و نه ایالات متحده نمیتوانند بنبست فعلی در تنگه هرمز را به طور نامحدود ادامه دهند. بر اساس گزارش گاردین، تداوم وضعیت «نه جنگ و نه صلح» در این آبراه راهبردی، هزینههای اقتصادی کمرشکنی را به هر دو طرف تحمیل کرده است. برای ایران، تشدید حضور نظامی آمریکا و متحدانش به معنای انسداد بیشتر مسیرهای تجاری و افزایش هزینههای بیمه دریایی است. برای واشنگتن نیز، استقرار ناوگانهای عظیم در منطقه و فشار افکار عمومی جهانی بابت اختلال در بازار انرژی، باری سنگین است. گاردین افزود که این فرسایش دوجانبه در نهایت دو طرف را مجبور به تفاهم خاکستری خواهد کرد؛ چرا که جایگزین آن یعنی یک جنگ تمامعیار، برندهای نخواهد داشت.
