موفقیت گفتوگوهای ایران و آمریکا در اسلامآباد با تردید مواجه است
سایه ابهام بر مذاکرات
در شرایطی که تنشها میان ایران، آمریکا و اسرائیل همچنان در دو جبهه هرمز و لبنان ادامه دارد، روند مذاکرات و گفتوگوهای دیپلماتیک نیز در فضایی پیچیده و همراه با بیاعتمادی عمیق دنبال میشود. در حالی که امیدها به پایان درگیری میان ایران و آمریکا طی روزهای اخیر قدری قوت گرفته بود، تنشها در دریای عمان، بار دیگر سایه جنگ را بر سر دیپلماسی آن هم ۲۴ ساعت مانده به پایان آتشبس دوهفتهای سنگین کرده است.
بسته شدن کامل تنگه هرمز و حمله نیروی دریایی ایالات متحده به یک کشتی تجاری ایران و متقابلا پاسخ ایران؛ تلاشهای صلح پاکستان را در بحرانیترین وضعیت ممکن قرار داده است. با این حال موفقیت تلاشهای اسلام آباد به رهبری عاصم منیر منوط به پایان محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا است که میتواند زمینه را برای حضور هیات مذاکرهکننده ایران در دور دوم مذاکرات اسلام آباد تا حدودی فراهم کند. در این خصوص دو نگاه وجود دارد؛ دو طرف در آستانه درگیری جدید با محوریت تنگه هرمز هستند یا اینکه این بخشی از زورآزمایی پیش از مذاکره و توافق یعنی حداکثرسازی چانهزنی است.
حمله به کشتی «توسکا»
روز یکشنبه ۱۹ آوریل، فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) تایید کرد که ارتش آمریکا یک کشتی ایرانی را هدف حمله قرار داده است. سنتکام در این رابطه پستی در شبکه ایکس منتشر کرد که در آن ویدئویی از حمله نیروهای آمریکایی به کشتی ایرانی «توسکا» را نشان میدهد. این نهاد در پست خود مدعی شد: «ناوشکن اسپراوس به کشتی توسکا که با پرچم جمهوری اسلامی ایران به سمت بندرعباس در حرکت بود، چند هشدار صادر و اعلام کرد که [این کشتی] محاصره دریایی ایالات متحده را نقض کرده است.» طبق ادعای سنتکام «پس از آنکه خدمه توسکا هشدارهای آمریکا را به مدت ۶ساعت نادیده گرفتند، ناو یواساس اسپراوس به خدمه توسکا دستور داد که موتورخانه آن کشتی را تخلیه کنند و سپس ناوشکن اسپراوس با شلیک چند گلوله توپ، موتورخانه و نیروی محرکه کشتی توسکا را از کار انداخت.» فرماندهی مرکزی ایالات متحده در پست خود افزود که این کشتی سپس در پی عملیات واحدی متشکل از ۳۱ اعزامی اکنون تحت توقیف آمریکا قرار داد. سنتکام در پایان پست خود مدعی شد از زمان آغاز محاصره، نیروهای آمریکایی در راستای هشدارهای خود در مورد نقض محاصره به «۲۵ کشتی تجاری» دستور دادهاند یا دور بزنند یا به یک بندر ایرانی بازگردند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا نیز در پیامی در شبکه اجتماعی خود، با تایید این حمله اعلام کرد که نیروی دریایی آمریکا با شلیک به اتاق موتور این کشتی را از کار انداخته و اکنون نیروهای مارینز کنترل آن را در اختیار دارند. وی در پیامی مدعی شد: «امروز، یک کشتی باری با پرچم ایران به نام توسکا، تلاش کرد از محاصره دریایی ما عبور کند و این برای آنها خوب پیش نرفت. ناوشکن موشکانداز نیروی دریایی ایالات متحده USS SPRUANCE کشتی توسکا را در خلیجعمان متوقف کرد و به آنها هشدار داد که توقف کنند. خدمه ایرانی از گوش دادن امتناع کردند، بنابراین کشتی نیروی دریایی ما آنها را دقیقا در مسیرشان متوقف کرد و با ایجاد یک سوراخ در موتور، آن را متوقف ساخت.» ترامپ در ادامه ادعا کرد: «در حال حاضر، تفنگداران دریایی ایالات متحده کنترل کشتی را در دست دارند. کشتی توسکا تحت تحریمهای وزارت خزانهداری ایالات متحده به دلیل سابقه فعالیتهای غیرقانونی قبلی قرار دارد. ما کنترل کامل کشتی را در اختیار داریم و در حال بررسی محموله آن هستیم.»
در واکنش به اقدام خصمانه آمریکا، سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا اعلام کرد که آمریکا با شلیک به سوی یکی از کشتیهای تجاری ایران در آبهای دریای عمان آتشبس میان تهران و واشنگتن را نقض کرده است. به گزارش ایسنا، ابراهیم ذوالفقاری، سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا، در این رابطه گفت که پس از از کارانداختن سیستم ناوبری، نیروهای آمریکایی با اعزام تفنگداران دریایی این شناور را توقیف کردهاند. وی در ادامه اقدام آمریکا را «دزدی دریایی و مسلحانه» توصیف کرد و هشدار داد که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی «بهزودی» پاسخ این اقدام خواهند داد و دست به تلافی آن خواهند زد.
تداوم تلاشهای دیپلماتیک
بهرغم تحولات اخیر، تلاشهای پاکستان برای میانجیگری میان ایران و آمریکا و خروج از بنبست فعلی همچنان ادامه دارد. بنا به گزارش خبرگزاری آناتولی، منابع پاکستانی شامگاه یکشنبه از تماس تلفنی میان نخستوزیر پاکستان و رئیسجمهور ایران خبر دادند. منابع پاکستانی گزارش دادند که شهباز شریف نخستوزیر پاکستان تماس تلفنی «گرم و صمیمانهای» با مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری اسلامی ایران داشته است. بنا به گزارشها، طی این تماس تلفنی شریف به پزشکیان گفت که پاکستان کاملا به تلاشهای صادقانه و خالصانه خود برای پیشبرد صلح و امنیت منطقهای متعهد است. شریف در بیانیهای در رابطه با این تماس تلفنی عنوان کرد: «من از تعامل ایران، از جمله اعزام هیات عالیرتبه به اسلامآباد برای گفتوگوهای تاریخی و همچنین مذاکرات اخیر با فیلد مارشال سید عاصم منیر در تهران، قدردانی کردم. همچنین دیدگاههای خود را از تعاملات اخیرم با رهبران عربستان سعودی، قطر و ترکیه به اشتراک گذاشتم.» وی با اشاره به گفتوگو با رئیسجمهور ایران گفت: «به ایشان اطمینان دادم که پاکستان با حمایت دوستان و شرکا، همچنان کاملا متعهد به نقش خود به عنوان یک میانجی صادق و خیرخواه برای صلح پایدار و ثبات منطقهای است.»
در آخرین تحرکات در رابطه با پرونده تنگه هرمز، شی جین پینگ، رئیسجمهور چین با محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان سعودی درباره آخرین تحولات در این آبراهه گفتوگو کرد. به گزارش الجزیره، رئیسجمهور چین روز دوشنبه ۲۰ آوریل، در تماسی تلفنی با ولیعهد عربستان سعودی تاکید کرد که تردد عادی از تنگه هرمز باید حفظ شود. خبرگزاری شینهوا گزارش داد که رئیسجمهور چین در گفتوگو با بنسلمان بیان کرد که چین حاضر به تعمیق اعتماد راهبردی با عربستان سعودی و تقویت همکاری عملگرایانه است. از سوی دیگر، سخنگوی ریاستجمهوری روسیه گفت که امیدوار است مذاکرات میان ایران و آمریکا ادامه یابد. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کاخ کرملین، روز دوشنبه ضمن شکننده توصیف کردن وضعیت در تنگه هرمز از آمادگی مسکو برای کمک به مذاکرات آمریکا و ایران خبر داد. بنا به گزارش تاس، وی طی نشست خبری در کرملین گفت: «روسیه امیدوار است که مذاکرات بین ایران و آمریکا ادامه یابد و بازگشتی به سناریوی درگیری نظامی وجود نداشته باشد.»
اقدام اخیر آمریکا در حمله به کشتی توسکا واکنش چین را نیز به دنبال داشت. بنا به گزارش الجزیره، وزارت خارجه چین در این رابطه اعلام کرد که وضعیت در تنگه هرمز پیچیده است. سخنگوی وزارت امور خارجه چین در مورد توقیف کشتی باری ایرانی از سوی آمریکا اعلام کرد: «ما نگرانی خود را از توقیف اجباری این کشتی ابراز میکنیم.» وی افزود: «وضعیت در تنگه هرمز حساس و پیچیده است و باید شرایط مناسبی برای پایان دادن به جنگ ایجاد شود.»
کلاف پیچیده اسلامآباد
بهرغم تنش نظامی در دریا، اسلامآباد طی ۴۸ ساعت گذشته شاهد ترددهای دیپلماتیک گوناگون بوده است. خبرگزاری المیادین روز دوشنبه از تماسهای فشرده مقامات پاکستانی در راستای برگزاری دور جدید مذاکرات و دستیابی به تفاهم میان ایران و آمریکا خبر داد. بنا به گزارش المیادین، آنچه برای پاکستان اهمیت دارد این است که مذاکرات پیش رو گذرا نباشد و مبنایی برای یک توافق احتمالی باشد. از سوی دیگر، خبرنگار الجزیره در تاریخ ۳۱ فروردین، به نقل از منابع آگاه مدعی شد که یک هواپیمای آمریکایی به عنوان بخشی از مقدمات ورود هیات آمریکایی به پایگاه نظامی نورخان در اسلامآباد وارد شده است. این در حالی است که یک منبع آگاه به رویترز گفته که اختلافات درباره برنامه هستهای ایران هنوز پابرجاست و شکافها کم نشده است. این منبع ایرانی اشاره کرد که تداوم محاصره تنگه هرمز توسط آمریکا، فرصتهای مذاکرات صلح را تضعیف میکند. منبع مذکور تصریح کرد که تواناییهای دفاعی ایران و برنامه موشکی آن غیر قابل مذاکره است.
خبرگزاری رویترز همچنین به نقل از یک منبع امنیتی پاکستانی گزارش داد که فرمانده ارتش این کشور با رئیسجمهور آمریکا درباره تحولات اخیر گفتوگو کرده است. به ادعای این خبرگزاری، فرمانده ارتش پاکستان در این تماس اظهار کرد که محاصره دریایی ایران مانعی برای مذاکرات است و رئیسجمهور آمریکا نیز در این تماس گفت که توصیه وی را در نظر خواهد گرفت و آن را بررسی میکند. چشم جهان به اتاقهای کنفرانس در اسلامآباد دوخته شده است، جایی که دیپلماتها تلاش میکنند پیش از آنکه شعلههای تنش در هرمز بار دیگر همه چیز را خاکستر کند، راهی برای خروج از این بنبست بیابند. این پرسش که آیا دیپلماسی میتواند از واقعه «توسکا» جان سالم به در ببرد، شاید خیلی زود پاسخ خود را پیدا کند. در نهایت، در شرایطی که تنشهای میان ایران، آمریکا و اسرائیل همچنان در سطوح مختلف ادامه دارد، روند مذاکرات و گفتوگوهای دیپلماتیک همچنان در فضایی پیچیده و همراه با بیاعتمادی عمیق دنبال میشود.
