بقایی با تشریح ابعاد سفر وزیر خارجه عمان به تهران؛
کانال تماس عراقچی - ویتکاف برقرار است
داستان تکراری
بحث مذاکره با آمریکا، داستانی است که در هر شرایطی، حال چه جنگ باشد چه ناآرامی داخلی، درباره آن صحبت میشود. ظاهرا ایالات متحده آمریکا یا تکلیفش با این قضیه مشخص نیست یا بهعمد چنین تناقضی را دنبال میکند. در این راستا روز یکشنبه دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا از احتمال دیدار با ایرانیها خبر داد. دو رسانه اکسیوس و رویترز نیز مدعی شدند ایران برای مذاکره با آمریکا تماس برقرار کرده است. همچنین خبرگزاری مهر نوشت رئیسجمهور آمریکا برای مذاکره با ایران در موضوع هستهای اعلام آمادگی کرد و مدعی شد که برای برگزاری یک نشست با مقامات ایرانی، در حال برنامهریزی است. رویترز نیز به نقل از خبرنگاران کاخ سفید نوشت: «دونالد ترامپ رئیسجمهوری آمریکا موافقت کرده است با نمایندگان ایران درباره مساله هستهای گفتوگو کند.» براساس این ادعا، دهم ژانویه (بیستم دی) بین مقامات ایران و رئیسجمهوری آمریکا تماسی برقرار شده و ترامپ برای برگزاری نشستی با مقامات ایرانی اعلام آمادگی کرده است. البته نباید از نظر دور داشت که به گفتههای ترامپ نمیتوان هیچ اعتمادی کرد و پیشتر نیز بارها رئیسجمهوری آمریکا از آمادگی برای مذاکره با ایران خبر داده بود. با توجه به شروطی که واشنگتن برای مذاکره گذاشته، از جمله غنیسازی صفردرصدی در ایران که خط قرمز ایران است، بعید به نظر میرسد که طرفین بتوانند به یک نقطه مشترک دست بیابند.
کانال ارتباطی باز است
صحبتهای ترامپ با واکنش وزارت خارجه روبهرو شد و سخنگوی وزارت خارجه در پاسخ به این پرسش که «رئیسجمهور آمریکا روز یکشنبه اعلام کرده که درخواستی برای مذاکره از سوی ایران دریافت کرده است؛ همزمان در یک صحبت مبهم نیز گفته که ممکن است بخواهد پیش از مذاکره اقدامی صورت دهد. سوال من این است که اولا آیا کانال تماس بین ایران و آمریکا یعنی آقای عراقچی و استیو ویتکاف همچنان وجود دارد؟ ثانیا آیا این صحبت رئیسجمهور آمریکا در مورد بحث مذاکره با ایران صحت دارد؟» گفت: «من قبلاً هم خدمت شما عرض کردم که آن کانال ارتباطی میان وزیر امور خارجه ایران و نماینده ویژه رئیسجمهور آمریکا باز است و هر وقت نیاز باشد از آن طریق پیامهایی رد و بدل میشود. این کانال در کنار کانال رسمی است که میدانید سفارت سوئیس بهعنوان حافظ منافع آمریکا در ایران است.»
بقایی در ادامه گفت: «درباره پاسخ به سوال دوم شما، بله. موارد و ایدههایی را طرف آمریکایی مطرح کرده است. صبح روز دوشنبه نیز وزیر محترم امور خارجه در دیدار با سفرای مقیم تهران گفت که جمهوری اسلامی ایران اصولا کشوری است که هیچگاه میز مذاکره را ترک نکرده است، ما در طول دهههای متوالی به اصل دیپلماسی و اصل مذاکره پایبند بودیم اما مذاکراتی که معنادار باشد، مذاکرهای که با پذیرش منافع و نگرانیهای متقابل باشد نه مذاکره یکسویه و بر مبنای دیکته کردن باشد؛ فکر میکنم در خصوص این مساله هم پیامهای متناقض صرفا موجب ابهام در رویکردها خواهد شد.»
سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به خبرنگاری درباره پیامهای متناقض ارسالشده از سوی آمریکا، تصریح کرد: «این پیامهای متناقض صرفا عدم جدیت و عدم حسننیت را نشان میدهد و به هیچ عنوان کمککننده نیست.» در روزهای اخیر چندین بار شاهد اظهارنظر مقامات کشورمان درباره مذاکره با آمریکا بودیم؛ وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران روز شنبه ۲۰ دیماه گفت: «ما آمادگی داریم برای یک توافق عادلانه و شرافتمندانه براساس احترام متقابل اقدام کنیم، اما اطمینان نداریم که آمریکاییها خواستار چنین چیزی باشند.»
پیام وزیر خارجه عمان
همچنین پس از آنکه بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، روز شنبه به کشورمان سفر کرد، احتمالاتی مطرح شد مبنی بر اینکه وی حامل پیامی از سوی واشنگتن برای تهران بوده است. اما اسماعیل بقایی در نشست خبری روز گذشته درباره اینکه «آیا وزیر خارجه عمان حامل پیامی برای ایران بوده است؟»، گفت: «این سفر، برنامهریزیشده از قبل بود. تماسهای سیاسی بین ایران و عمان همیشه وجود داشته و رابطه ما ممتاز است. ما از رویکرد عمان در تلاش برای کمک به ایجاد ثبات و امنیت در منطقه حمایت کردیم. ارزش کار آنها را میدانیم و همیشه گفتهایم از اینکه تلاش آنها با خیانت آمریکا به دیپلماسی مختل شد، متاسف هستیم. در این سفر مباحث دوجانبه مطرح شد و هم موضوعات مرتبط با صلح و ثبات در منطقه از جمله یمن، سومالی، لبنان و فلسطین اشغالی. درباره سایر مباحثی هم که همیشه با عمان مطرح میکنیم ایدههایی مطرح و ردوبدل شد.»
ترامپ چه میخواهد؟
تا به امروز پنج دور مذاکره بین ایران و آمریکا انجام شده است اما در حالی که طرفین در حال برنامهریزی برای ششمین دور مذاکرات در تاریخ ۲۵ خرداد بودند، بامداد ۲۳خرداد اسرائیل با کمک آمریکا به ایران حمله کرد. پیش از این مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا درباره برنامه هستهای پنج بار و در شهرهای مسقط و رم برگزار شده بود. ایران بارها اعلام کرده اگر هدف آمریکا از مذاکرات این است که ایران سلاح هستهای نداشته باشد، این موضوع با دکترین دفاعی جمهوری اسلامی ایران همراستاست و توافق امکانپذیر است، اما تهران هرگز از خط قرمز خود که غنیسازی در خاک خود است، کوتاه نخواهد آمد.
درست یک شب پیش از حمله رژیم اسرائیل به ایران، رئیسجمهور آمریکا در رابطه با مذاکرات غیرمستقیم با ایران گفت که ما به توافق با ایران نسبتا نزدیک هستیم و من ترجیح میدهم که توافق کنیم. جیدی ونس، معاون وزیر خارجه آمریکا، نیز در سخنانی با اشاره به ادامه یافتن مذاکرات ایران و آمریکا گفته بود: «درحال مذاکره با ایرانیان هستیم و امیدواریم مذاکرات با موفقیت به سرانجام برسد. اگر مذاکرات با شکست مواجه شود، باید راهکاری جایگزین پیدا کنیم.» این اظهارنظرها بیانگر آن است که نمیتوان به اظهارات متناقض مقامات آمریکا اعتماد کرد.
مذاکره ناتمام
در شرایطی که استیو ویتکاف مذاکرهکننده ارشد آمریکایی و سید عباس عراقچی وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران خود را برای دیدار روز یکشنبه ۲۵خرداد در مسقط آماده میکردند، با تجاوز اسرائیل به خاک کشورمان همه چیز برهم ریخت. به دنبال این اتفاق، بدر بن حمد البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، شامگاه شنبه ۲۴خرداد تاکید کرد که «مذاکرات ایران و آمریکا روز یکشنبه در مسقط برگزار نخواهد شد.» او در پیام خود در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت: «اما دیپلماسی تنها راه برای رسیدن به صلح پایدار باقی مانده است.»
دور پنجم مذاکرات ایران و آمریکا روز جمعه دوم خرداد در محل اقامت سفیر عمان در ایتالیا برگزار شد. بر اساس اعلام سخنگوی وزارت خارجه ایران، هیات ایرانی در این دور از مذاکرات با توجه به مواضع ضدونقیض مقامات آمریکایی در مدت اخیر و دور جدید اعمال تحریمها علیه تهران از سوی واشنگتن، اعتراض خود به این روند را بهصورت صریح و شفاف به طرف مقابل منتقل کرد. وزیر خارجه عمان هم در این خصوص در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشته بود: «پنجمین دور مذاکرات ایران و آمریکا در رم با پیشرفتهایی هرچند نه قطعی به پایان رسید.» دور چهارم گفتوگوها نیز یکشنبه ۲۱ اردیبهشت در مسقط و با میانجیگری عمان برگزار شد. بدر البوسعیدی بعد از چهارمین دور از مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا اعلام کرد که مذاکرات هستهای در عمان دربردارنده ایدههای مفید و نوآورانهای بود که نشاندهنده تمایل به دستیابی به یک توافق شرافتمندانه است.
