رونق «ماچا» به نفع چایکاران ژاپنی
دنیای اقتصاد: در ارتفاعات کاگوشیما، واقع در جزیره کیوشو در جنوب ژاپن، ردیف‌های منظم بوته‌های چای سبز در پهنه‌ای وسیع گسترده شده‌اند. حدود دو دهه پیش، صنعت چای ژاپن در مسیر افول قرار داشت؛ قیمت‌ها کاهش پیدا می‌کرد و میزان فروش رو به پایین بود. بااین‌حال، افزایش محبوبیت جهانی ماچا در سال‌های اخیر شرایط را تغییر داده است.
چایکاران قدیمی رونق کنونی بازار این محصول را «شبیه یک معجزه» توصیف می‌کند. صادرات چای سبز ژاپن در سال گذشته میلادی به ۱۲هزار و ۶۰۰ تن رسید؛ رقمی که سه برابر میزان صادرات این کشور در یک دهه قبل است. قیمت‌ها نیز افزایش چشم‌گیری داشته‌اند. کاگوشیما، برخلاف کیوتو که به ماچای مرغوب اوجی شهرت دارد و شیزوئوکا که از مراکز سنتی تولید چای دم‌کردنی است، در بازار جهانی چای منطقه‌ای چندان شناخته‌شده نیست. بااین‌حال، رونق ماچا جایگاه این منطقه را متحول کرده است. کاگوشیما در سال ۲۰۲۴ برای نخستین بار به بزرگ‌ترین تولیدکننده چای ژاپن تبدیل شد و اکنون حدود ۴۰درصد از تنچای این کشور را تولید می‌کند؛ تنچا همان برگ چایی است که برای تهیه پودر ماچا آسیاب می‌شود. با وجود این تحولات، ژاپن برای پاسخ‌گویی به تقاضای فزاینده جهانی با دشواری روبه‌روست. صنعت چای این کشور با مشکلات ساختاری متعددی دست‌وپنجه نرم می‌کند که از جمله آنها می‌توان به سالخوردگی کشاورزان، کمبود نیروی کار و رقابت فزاینده با چین اشاره کرد.
درحالی‌که ماچا در بازارهای جهانی محبوبیت روزافزونی یافته است، بیشتر مردم ژاپن همچنان سنچا مصرف می‌کنند؛ نوعی چای سبز که از دم‌کردن برگ‌های چای به دست می‌آید، نه از حل‌کردن پودر ماچا در آب. بااین‌حال، تقاضای داخلی برای چای در بلندمدت روندی نزولی داشته است؛ روندی که با تغییر عادات مصرفی مردم ارتباط دارد. سرانه مصرف برگ چای در ژاپن از ۵۲۷گرم در سال ۱۹۷۰ به ۲۳۳گرم در سال ۲۰۲۴ کاهش یافته است. هم‌زمان، بسیاری از کشاورزان فعالیت خود را کنار گذاشته‌اند یا بدون آنکه جانشینی برای ادامه کارشان داشته باشند، بازنشسته شده‌اند. همچنین، بین سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۵، مساحت زمین‌های زیر کشت چای ۳۱درصد کاهش یافته است.
از سوی دیگر، همه چایکاران نمی‌توانند از رونق بازار ماچا بهره‌مند شوند. تولید تنچا مستلزم به‌کارگیری روش‌های متفاوت کشت است که از جمله آنها می‌توان به قرار دادن بوته‌های چای در سایه برای مدتی پیش از برداشت اشاره کرد. این شیوه همچنین به تجهیزات و تاسیسات تخصصی و پرهزینه برای فرآوری نیاز دارد. ازاین‌رو، افزایش تقاضای جهانی لزوما به این معنا نیست که همه تولیدکنندگان بتوانند به‌سرعت روش تولید خود را با نیازهای بازار تطبیق دهند. بسیاری از فعالان این صنعت معتقدند آینده چای ژاپن به تولید محصولات باکیفیت و گران‌قیمت وابسته است. چین که حدود ۷۰درصد ماچای جهان را تولید می‌کند، از نظر حجم تولید در جایگاهی بسیار بالاتر از ژاپن قرار دارد؛ اما تولیدکنندگان ژاپنی بر این باورند که ماچای این کشور از طعم بهتر و ظرافت بیشتری برخوردار است.
چای از چین به ژاپن راه یافته است، اما ژاپنی‌ها در گذر زمان سنت‌های خاص خود را در زمینه مصرف و تهیه آن شکل داده‌اند که مراسم سنتی چای یکی از شناخته‌شده‌ترین آنهاست. چایکاران ژاپنی معتقدند این کشور باید جایگاه خود را به‌عنوان یکی از مناطق ممتاز تولید ماچا تثبیت کند. او هشدار می‌دهد که در غیر این صورت، تولیدکنندگان ژاپنی فرصت بهره‌برداری از رونق جهانی ماچا را از دست خواهند داد.
