ابلاغ دیرهنگام نرخ جدید گاز، سود شرکتهای شیمیایی را تحتتاثیر قرار میدهد
معادله تازه هزینه پتروشیمیها
شرکتهای پتروشیمی طی ماههای گذشته تولید و فروش خود را انجام دادهاند، اما نرخ نهایی بخشی از گاز مصرفی آنها با فاصله زمانی اعلام شده و حالا باید آثار این تعدیل را در صورتهای مالی منعکس کنند. به همین دلیل، در روزهای اخیر شماری از شرکتهای بورسی اعلام کردهاند که آثار مالی نرخهای جدید را در صورتهای مالی ششماهه یا سالانه خود محاسبه خواهند کرد. از سوی دیگر، زمان صدور ابلاغیه در آستانه نیمه دوم سال، اهمیت دیگری هم دارد؛ دورهای که با کاهش دما، مصرف گاز کشور افزایش پیدا میکند و موضوع تامین گاز صنایع در کنار قیمت آن اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.
تعیینتکلیف نرخ خوراک
تا میانه مردادماه، شرکتهای پتروشیمی در عمل بخشی از سال را پشت سر گذاشته بودند، اما نرخهای گاز خوراک و سوخت برای ماههای ابتدایی سال بهصورت نهایی در اختیار آنها قرار نگرفته بود. ابلاغیه ۱۷مرداد این وضعیت را تعیینتکلیف کرد و نرخهای فروردین تا تیر را مشخص کرد؛ موضوعی که برای شرکتهای بورسی از آن جهت اهمیت دارد که هزینه واقعی گاز باید در حسابهای شرکت ثبت شود و اثر آن بر سود و زیان دوره مشخص شود.
بر اساس نرخهای ابلاغی، گاز خوراک پتروشیمیها در فروردین و اردیبهشت ۱۷۹هزار و ۵۵۹ریال بوده است. این نرخ در خرداد به ۲۰۱هزار و ۴۲۶ریال افزایش پیدا کرده و در تیرماه اندکی پایینتر، به ۲۰۰هزار و ۲۶۰ریال رسیده است. به این ترتیب، نرخ خوراک در خرداد نسبت به دو ماه نخست سال حدود ۱۲درصد افزایش داشته و در تیرماه نیز همچنان بالاتر از سطح فروردین و اردیبهشت باقی مانده است.
این تغییر برای همه پتروشیمیها اثر یکسانی ندارد. در شرکتهایی که گاز سهم بالایی از بهای تمامشده را تشکیل میدهد، افزایش نرخ خوراک مستقیما هزینه تولید را بالا میبرد؛ در مقابل، شرکتهایی که ترکیب محصول متفاوتی دارند یا از محل رشد قیمت فروش و درآمد صادراتی امکان جبران افزایش هزینه را پیدا میکنند، ممکن است فشار کمتری را در صورتهای مالی تجربه کنند.
بنابراین، صرف اعلام نرخ جدید برای قضاوت درباره وضعیت سودآوری صنعت کافی نیست. آنچه باید در صورتهای مالی دنبال شود، میزان افزایش هزینه گاز در کنار مقدار تولید، نرخ فروش محصولات و درآمد حاصل از صادرات است. بهویژه در صنعت پتروشیمی که بخش مهمی از فروش شرکتها با قیمتهای جهانی و نرخ ارز ارتباط دارد، اثر افزایش ریالی هزینه گاز باید در کنار سمت درآمدی صورت سود و زیان دیده شود.
وزن هزینه سوخت و خوراک
در کنار خوراک، نرخ سوخت گاز نیز افزایش پیدا کرده است. نرخ سوخت پتروشیمیها در فروردین، اردیبهشت و خرداد ۱۰۷هزار و ۷۳۵ریال به ازای هر مترمکعب تعیین شده و در تیرماه به ۱۲۰هزار و ۷۶۰ریال رسیده است. این افزایش نیز حدود ۱۲درصد است و به هزینه انرژی مجتمعهای پتروشیمی اضافه میشود. برای مجتمعهای پتروشیمی، گاز تنها ماده اولیه نیست و بخش دیگری از مصرف به تامین انرژی فرآیند تولید اختصاص دارد.
به همین دلیل، افزایش همزمان نرخ خوراک و سوخت میتواند از دو مسیر بر هزینه تولید اثر بگذارد. البته وزن هر کدام از این دو هزینه در شرکتهای مختلف متفاوت است و میزان اثرگذاری آنها به نوع محصول و فناوری مورد استفاده در مجتمع بستگی دارد.
این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که شرکتها با محدودیتهای تولید نیز مواجه باشند. اگر یک مجتمع به دلیل محدودیت گاز یا برق نتواند با ظرفیت مورد انتظار تولید کند، افزایش نرخ گاز تنها به افزایش هزینه واحد تولید محدود نمیشود و میتواند با کاهش مقدار تولید، اثر بیشتری بر سودآوری بگذارد. بنابراین برای تحلیل عملکرد شرکتها در سال جاری، باید نرخ گاز را در کنار وضعیت تولید و مقدار فروش بررسی کرد.
در میان جزئیات ابلاغیه جدید، یک بند برای واحدهای تولید متانول اهمیت ویژهای دارد. بر اساس این ابلاغیه، نرخ خوراک واحدهای متانولی در صورت تسویه بهای خوراک حداکثر ظرف ۳۰روز پس از دریافت صورتحساب، معادل ۹۵درصد نرخ خوراک گاز طبیعی واحدهای پتروشیمی محاسبه میشود. این سازوکار پیش از این نیز در چارچوب نرخگذاری گاز متانولیها مورد استفاده قرار گرفته بود و در ابلاغیه جدید نیز شرط تسویه سریع برای برخورداری از نرخ ترجیحی حفظ شده است. اهمیت این بند برای متانولسازها از آنجا ناشی میشود که خوراک یکی از اصلیترین هزینههای این واحدهاست و در نتیجه حتی تخفیف ۵درصدی نیز در مقیاس مصرف مجتمعهای بزرگ میتواند در محاسبات مالی شرکت اثرگذار باشد. البته برخورداری از این نرخ به توان شرکت برای تسویه صورتحساب در مهلت تعیینشده وابسته است و در نتیجه وضعیت نقدینگی شرکت نیز در هزینه نهایی خوراک نقش پیدا میکند.
اهمیت نیمه سرد سال
ابلاغ نرخها در اواخر مردادماه فقط به این دلیل اهمیت ندارد که شرکتها بالاخره میتوانند هزینه چهار ماه نخست سال را در حسابهای خود ثبت کنند. زمان صدور ابلاغیه نیز قابلتوجه است. کشور به نیمه دوم سال نزدیک میشود و با ورود به ماههای سرد، گاز از یک نهاده تولیدی به یکی از مهمترین متغیرهای تامین انرژی کشور تبدیل میشود.
از این منظر، مساله پتروشیمیها در ماههای آینده دو بخش دارد؛ نخست اینکه نرخ گاز در ماههای باقیمانده سال چگونه تعیین خواهد شد و دوم اینکه آیا صنایع در ماههای سرد سال با محدودیت در تامین گاز مواجه خواهند شد یا خیر. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که با افزایش مصرف خانگی در فصل سرد، تامین گاز صنایع به یکی از مسائل اصلی سیاستگذار انرژی تبدیل میشود و محدودیت خوراک یا سوخت میتواند تولید مجتمعها را تحتتاثیر قرار دهد.
زیان برای شرکتهای بورسی
نرخ گاز یکی از متغیرهای مهم در تحلیل شرکتهای پتروشیمی حاضر در بازار سرمایه است، اما اثر آن در همه نمادها یکسان نیست. شرکتهای اورهساز و متانولساز که مصرف گاز خوراک بالایی دارند، معمولا حساسیت بیشتری نسبت به تغییرات نرخ خوراک نشان میدهند. در مقابل، در شرکتهایی که ساختار هزینه متفاوتی دارند، اثر نرخ گاز میتواند محدودتر باشد.
از طرف دیگر، شرکتهای صادراتی بخشی از درآمد خود را بهصورت ارزی به دست میآورند و درآمد ریالی آنها با نرخ ارز تغییر میکند. بنابراین اگر افزایش هزینه گاز با رشد درآمد صادراتی همراه شود، بخشی از فشار ایجادشده قابل جذب خواهد بود. اما این رابطه همیشگی نیست؛ قیمت محصولات پتروشیمی در بازار جهانی مستقل از نرخ خوراک داخلی حرکت میکند و ممکن است در مقاطعی کاهش قیمت محصول همزمان با افزایش هزینه تولید رخ دهد.
