بحران راین؛ زنگ خطر برای اقتصاد آلمان

براساس گزارشی از دویچه‌وله، این بحران در گذرگاه کم‌عمق «کائوب»، واقع در میان ماینتس و کوبلنتس، وخامت بیشتری یافته است. در این نقطه، سطح آب اخیرا به حدود ۱۶ سانتی‌متر تنزل کرده است؛ رقمی که به‌مراتب کمتر از حداقل ۴۰ سانتی‌متر لازم برای ناوبری عادی و ایمن کشتی‌های تجاری است. اگرچه عمق واقعی کانال کشتیرانی بیش از عدد ثبت‌شده در ایستگاه سنجش است، اما این افت فاحش، شرکت‌های ترابری را واداشته تا بارگیری کشتی‌ها را به‌شدت محدود کنند؛ چنان‌که در هفته‌های اخیر، بسیاری از شناورهای باری ناگزیر شده‌اند تنها با یک‌پنجم ظرفیت معمول خود تردد کنند. هم‌زمان، سایر بخش‌های راین از جمله در امتداد کلن، دوسلدورف، دویسبورگ-روئرتورت و اِمریش نیز به پایین‌ترین تراز آبی در تاریخ معاصر خود رسیده‌اند. پیامدهای اقتصادی این وضعیت برای آلمانی که هم‌اکنون نیز با کندی رشد، جهش هزینه‌های انرژی و افت رقابت‌پذیری صنعتی دست‌وپنجه نرم می‌کند، مضاعف خواهد بود. کریدور راین که از بندر روتردام تا مرز آلمان و سوئیس امتداد دارد به‌تنهایی بار حدود ۴۰ درصد از حمل‌ونقل بار کشور را بر پایه شاخص «تن-کیلومتر» به دوش می‌کشد. تجربه‌های پیشین نیز نشان داده‌اند که خشکسالی تا چه اندازه فعالیت‌های صنعتی را فلج می‌کند؛ پژوهش‌های «موسسه اقتصاد جهانی کیل» گویای آن است که هر ۳۰ روز تداوم افت آب در راین، تولید صنعتی آلمان را حدود یک درصد کاهش می‌دهد. با این اوصاف، خشکسالی کنونی این پتانسیل را دارد که رشد اقتصادی پیش‌بینی‌شده برای سال جاری آلمان را به‌کلی محو کند. «موسسه اقتصادی آلمان» پیش‌بینی کرده است که به‌جای رشد ۰.۵درصدی، تولید ناخالص داخلی کشور با انقباضی ۰.۴درصدی مواجه شود. برآوردهای دیگر نیز نشان می‌دهند که اختلال در ترابری رودخانه‌ای، تنها در سه‌ماهه سوم سال بین یک تا دو‌میلیارد یورو خسارت به بار خواهد آورد. در این میان، صنایعی چون فولاد، پتروشیمی و انرژی، به سبب وابستگی حیاتی به ورود مداوم حجم بالای مواد خام، در خط مقدم این آسیب‌ها قرار دارند.

براساس این گزارش، در صورتی که گذرگاه «کائوب» به‌طور کامل مسدود شود، شرایط حتی بحرانی‌تر خواهد شد؛ زیرا شریان کشتیرانی تجاری راین عملا به دو نیم تقسیم می‌شود. در چنین حالتی، شرکت‌ها چاره‌ای جز تخلیه بار و انتقال محموله‌ها به شبکه جاده‌ای و ریلی نخواهند داشت؛ حال آنکه شبکه جاده‌ای آلمان ظرفیت جذب چنین بار سنگینی را ندارد. ظرفیت حمل یک شناور بزرگ معادل ۵۰ تا ۱۵۰ دستگاه کامیون است؛ بنابراین، جایگزینی کامل مسیر رودخانه‌ای با ناوگان جاده‌ای، به ترافیک سنگین، فرسایش معابر و افزایش چشم‌گیر هزینه‌های لجستیک می‌انجامد. از همین رو، مقامات آلمانی اقداماتی چون تسهیل تردد کامیون‌ها، کاهش موانع اداری و هماهنگی تنگاتنگ با شرکت ترابری ریلی «دی‌بی کارگو» را در دستور کار قرار داده‌اند. این بحران همچنین نگرانی‌های عمیقی را درباره آینده آبراه‌های قاره سبز پدید آورده است. دانشمندان متفق‌القول‌اند که تغییرات اقلیمی به افزایش بسامد، مدت و شدت خشکسالی‌ها دامن زده است. اروپای غربی که به‌تازگی گرم‌ترین ماه‌های ژوئن و ژوئیه در تاریخ داده‌های هواشناسی را پشت سر گذاشته، با کاهش کم‌سابقه بارندگی و افت شدید سطح آب در رودخانه‌های راین، دانوب و سن روبه‌روست. 

این وضعیت، سومین بحران بزرگ افت سطح آب راین را تنها در هشت سال گذشته (پس از خشکسالی‌های شدید ۲۰۱۸ و ۲۰۲۲) رقم زده است. راین در فصول خشک، همواره از ذوب برف‌ها و یخچال‌های طبیعی رشته‌کوه آلپ تغذیه می‌کرد؛ اما تحلیل رفتن پوشش برفی و عقب‌نشینی سریع یخچال‌ها، این تکیه‌گاه طبیعی را نیز تضعیف کرده است. «موسسه فدرال هیدرولوژی آلمان» هشدار داده است که چنین افت‌های شدیدی مشابه بحران سال ۲۰۱۸احتمالا تا اواسط قرن حاضر، هر پنج تا ده سال یک‌بار تکرار خواهند شد. بر این اساس، خشکسالی رودخانه راین برای آلمان صرفا یک تنگنای موقت لجستیک نیست؛ بلکه نمادی واضح از رشد ریسک‌های اقتصادی ناشی از دگرگونی‌های اقلیمی و زنگ خطری فوری برای مقاوم‌سازی و بازنگری در زنجیره‌های تامین و زیرساخت‌های حیاتی این کشور به شمار می‌رود.