«دنیای اقتصاد» فرصتها و چالشهای توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر را در شهرکهای صنعتی بررسی کرد
مُسکن خورشیدی ناترازی برق صنایع
در چنین شرایطی، سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق (ساتبا) توسعه نیروگاههای خورشیدی در شهرکهای صنعتی را به عنوان یکی از راهکارهای کاهش فشار بر شبکه برق مطرح کرده و وعده داده است واحدهایی که بخشی از برق مصرفی خود را از این طریق تامین کنند، از محدودیتهای بارگیری معاف خواهند شد. با این حال، این پرسش همچنان مطرح است که آیا این سیاست صرفا راهکاری کوتاهمدت برای مدیریت پیک مصرف است یا میتواند در کاهش ناترازی ساختاری برق نیز نقش موثری ایفا کند. فعالان اقتصادی معتقدند کندی استعلامهای دولتی، هزینه بالای سرمایهگذاری، دشواری تامین ارز و تجهیزات، کمبود زمین مناسب و محدودیت دسترسی به تسهیلات بانکی همچنان از مهمترین موانع توسعه این نیروگاهها در شهرکهای صنعتی به شمار میرود.
بر اساس گزارش خبرگزاری مهر، ساتبا اعلام کرده است زمان صدور مجوز احداث نیروگاه خورشیدی در شهرکهای صنعتی، در صورت امکان اتصال به شبکه سراسری و ارائه کامل مدارک، از دو هفته فراتر نخواهد رفت. معاون سرمایهگذاری ساتبا، نیز تاکید کرده است واحدهای صنعتی که بخشی از برق مصرفی خود را از نیروگاه خورشیدی تامین کنند، بسته به نوع فعالیت، از محدودیتهای بارگیری در فصل گرم سال معاف خواهند شد؛ به این ترتیب تامین ۴۰ درصد برق برای واحدهای تکشیفت، ۶۰ درصد برای واحدهای دو شیفت و ۸۰ درصد برای واحدهای شبانهروزی، شرط بهرهمندی از این معافیت خواهد بود. بر اساس این مصوبه، بیش از ۵۵ هزار واحد صنعتی مستقر در شهرکهای صنعتی میتوانند در مجموع بیش از ۵ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی احداث کنند. برق تولیدی ابتدا در داخل شهرک مصرف میشود و مازاد آن نیز در تابلو سبز بورس انرژی عرضه خواهد شد. همچنین امکان احداث نیروگاههای تجمیعی در اراضی مجاور شهرکهای صنعتی با همکاری سازمان منابع طبیعی پیشبینی شده است. ساتبا با تفویض بخشی از اختیارات به استانها امیدوار است اجرای این طرح با سرعت بیشتری پیش برود و سهم انرژیهای تجدیدپذیر در تامین برق صنایع افزایش یابد.
دو پیششرط توسعه خورشیدیها
در همین رابطه، حمیدرضا صالحی، عضو هیات نمایندگان و کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران، تاکید کرد کوتاه شدن زمان صدور مجوز بهتنهایی تضمینکننده توسعه این نیروگاهها نیست و تحقق این هدف، علاوه بر تامین منابع مالی، به اصلاح زیرساختهای شبکه برق، هوشمندسازی کنتورها و ایجاد مشوقهای عملی برای صاحبان صنایع نیاز دارد.
وی درباره اعلام دولت مبنی بر صدور مجوز احداث نیروگاه خورشیدی ظرف حداکثر دو هفته، در صورت امکان اتصال به شبکه، به «دنیای اقتصاد» گفت: «اصل این تصمیم خبر مثبتی است و هر اقدامی که بوروکراسی اداری را کاهش دهد، به نفع سرمایهگذاری در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر خواهد بود. اما واقعیت این است که توسعه نیروگاههای خورشیدی تنها به سرعت صدور مجوز وابسته نیست و مجموعهای از الزامات فنی، اقتصادی و اجرایی نیز باید همزمان فراهم شود.»
به گفته صالحی، استفاده از سقف سولههای موجود برای نصب پنلهای خورشیدی، هزینه اجرای پروژه را به میزان قابلتوجهی کاهش میدهد، زیرا دیگر نیازی به خرید زمین یا احداث بخش مهمی از سازههای مورد نیاز نیست. همین موضوع زمان اجرای پروژه را نیز کوتاهتر میکند و از نظر اقتصادی جذابیت بیشتری برای صاحبان صنایع دارد.
وی در عین حال با اشاره به موانع موجود اظهار کرد: «مهمترین چالش به نحوه مدیریت شبکه برق در شهرکهای صنعتی بازمیگردد. در برخی شهرکها هر واحد صنعتی انشعاب مستقل دارد، اما در بسیاری از شهرکها شبکه برق به صورت مشترک مدیریت میشود. در چنین شرایطی ممکن است تعدادی از واحدها برای احداث نیروگاه خورشیدی سرمایهگذاری کنند، اما سایر واحدها اقدامی انجام ندهند. در زمان اعمال محدودیتهای برق نیز امکان تفکیک این دو گروه وجود نخواهد داشت و همین موضوع انگیزه سرمایهگذاری را کاهش میدهد.»
اولویت اتصال به تجهیزات هوشمند
این عضو کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران ادامه داد: «یکی از مهمترین مشوقهای در نظر گرفته شده برای صنایع، کاهش یا حذف محدودیتهای برق برای واحدهایی است که در احداث نیروگاههای تجدیدپذیر سرمایهگذاری میکنند، اما اگر امکان شناسایی دقیق این واحدها وجود نداشته باشد، این مزیت عملا قابل اجرا نخواهد بود.»
وی افزود: «ضروری است شبکه برق شهرکهای صنعتی به تجهیزات هوشمند مجهز شود تا واحدهایی که در توسعه انرژی خورشیدی مشارکت کردهاند، بهطور دقیق شناسایی شوند و مشوقهای قانونی صرفا برای همان واحدها اعمال شود. استفاده از کنتورهای هوشمند و تجهیزات کنترلپذیر که امکان قطع و وصل مجزای برق هر واحد را فراهم میکنند، یکی از راهکارهای اساسی رفع این مشکل است.» به گفته صالحی، در چنین شرایطی واحدهایی که در احداث نیروگاه خورشیدی سرمایهگذاری کردهاند، میتوانند از مزایایی مانند کاهش خاموشی یا معافیت از محدودیتهای برق بهرهمند شوند، درحالیکه این امتیازات شامل واحدهایی که سرمایهگذاری نکردهاند، نخواهد شد. به اعتقاد وی، ایجاد چنین زیرساختی میتواند انگیزه ورود صنایع به این حوزه را به شکل محسوسی افزایش دهد.
عوامل موثر بر کاهش انگیزه صنایع
صالحی با اشاره به تجربه سالهای گذشته در اجرای طرحهای مشابه گفت: «اگرچه ظرفیت فنی توسعه نیروگاههای خورشیدی در شهرکهای صنعتی بسیار بالاست، اما تجربه نشان داده استقبال صنایع معمولا کمتر از ظرفیتهای اعلامی بوده است. مهمترین دلیل نیز کمبود منابع مالی است. بسیاری از صنایع کوچک و متوسط در شرایط فعلی توان تامین سرمایه اولیه مورد نیاز برای احداث نیروگاه خورشیدی را ندارند، حتی اگر از اقتصادی بودن این سرمایهگذاری اطمینان داشته باشند.»
وی افزود: «بارها پیشنهاد شده دولت بخشی از منابع حمایتی خود را به توسعه نیروگاههای خورشیدی در صنایع اختصاص دهد. برای مثال، منابع تبصره ۱۸ یا سایر منابع حمایتی بخش تولید میتواند در قالب تسهیلات ارزانقیمت در اختیار واحدهای صنعتی قرار گیرد تا امکان احداث نیروگاه خورشیدی فراهم شود. این اقدام در واقع سرمایهگذاری در زیرساخت تولید کشور است، زیرا امروز برق به یکی از مهمترین زیرساختهای توسعه صنعتی تبدیل شده و بدون تامین پایدار انرژی، امکان توسعه تولید وجود ندارد.»
به اعتقاد این عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی ایران، اگر دولت تسهیلات کمبهره و بلندمدت در اختیار صنایع قرار دهد و همزمان مشکلات فنی شبکه نیز برطرف شود، استقبال صنایع از این طرح بسیار گسترده خواهد بود، زیرا احداث نیروگاه خورشیدی از نظر اقتصادی کاملا توجیهپذیر است.
مزیت رقابتی برق سبز در صادرات
صالحی درباره صرفه اقتصادی این سرمایهگذاری نیز اظهار کرد: «نیروگاههای خورشیدی دیگر صرفا یک اقدام زیستمحیطی نیستند، بلکه یک سرمایهگذاری اقتصادی محسوب میشوند. سرمایهگذار طی سالهای ابتدایی، هزینه احداث نیروگاه را بازپس میگیرد و پس از آن تا سالهای طولانی از منافع اقتصادی آن بهرهمند خواهد شد. عمر مفید این نیروگاهها حدود ۲۰ سال و حتی بیشتر است و پس از بازگشت سرمایه، درآمد حاصل از تولید برق میتواند سود مناسبی برای صاحبان صنایع ایجاد کند.»
وی با اشاره به الزامات جدید تجارت بینالمللی نیز گفت: «صنایع باید از هماکنون به آینده بازارهای صادراتی توجه داشته باشند. در سالهای آینده بسیاری از بازارهای جهانی از تولیدکنندگان خواهند خواست میزان انتشار کربن محصولات خود را کاهش دهند و برخورداری از گواهیهای مرتبط با کاهش انتشار کربن به یکی از الزامات صادرات تبدیل خواهد شد. از این رو، استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر، علاوه بر کاهش هزینه انرژی، مزیت رقابتی صنایع را در بازارهای صادراتی نیز افزایش میدهد.» وی همچنین درباره پیشنهادهای اتاق بازرگانی برای توسعه مشارکت صنایع در احداث نیروگاههای خورشیدی گفت: «الزامی وجود ندارد که همه شهرکهای صنعتی صرفا روی سقف واحدهای تولیدی نیروگاه احداث کنند. در بسیاری از شهرکها زمینهای مناسبی در مجاورت شهرک وجود دارد که میتوان با مشارکت واحدهای صنعتی، نیروگاههای بزرگمقیاس ۵۰ یا ۱۰۰ مگاواتی در آنها احداث کرد.»
به گفته صالحی، در این مدل، واحدهای صنعتی به صورت مشترک در احداث یک نیروگاه بزرگ سرمایهگذاری میکنند و هر واحد متناسب با سهم خود از برق تولیدی و مزایای قانونی آن بهرهمند میشود. این روش علاوه بر کاهش هزینههای سرمایهگذاری، مدیریت شبکه برق را نیز آسانتر کرده و میتواند بخشی از کمبود برق صنایع را جبران کند.وی در پایان تاکید کرد: «تسریع در صدور مجوزها اقدامی مثبت است، اما اگر این سیاست با اصلاح زیرساختهای شبکه، نصب تجهیزات هوشمند، ارائه تسهیلات ارزانقیمت و اجرای مشوقهای موثر همراه نشود، بعید است ظرفیت ۵ هزار مگاواتی پیشبینی شده به طور کامل محقق شود.»صالحی همچنین با اشاره به نقش بخش خصوصی در ارائه راهکارهای حوزه انرژی گفت: «بخش خصوصی همواره تلاش کرده است دیدگاههای کارشناسی خود را در اختیار دولت قرار دهد و برای حل مشکلات حوزه انرژی، پیشنهادهای عملی ارائه کند. ممکن است همه این پیشنهادها اجرایی نشود، اما اتاق بازرگانی و فعالان اقتصادی همچنان وظیفه خود میدانند مطالبات بخش تولید را مطرح کرده و برای رفع چالشهای صنعت کشور، راهکارهای کارشناسی ارائه دهند.»
