مدل کاهش تورمی بدون نوسان تولید

دنیای اقتصاد: بسیاری از اصلاحات، لزوما به سیاست پولی مربوط نمی‌شوند. هرچه سرعت تثبیت مالی بیشتر شود، اصلاحات ساختاری در سیاست پولی تسریع می‌شود تا بدون ریسک تورم بتوان از شرایط اعتباری پشتیبانی کرد، اما تجربه ایران نشان می‌دهد که تلاش‌ها برای به‌کارگیری سیاست پولی برای حمایت از رشد اقتصادی متاسفانه عمرکوتاهی داشته است.

الزامات و شرایط تحقق تورم تک‌رقمی در ایران و اهمیت آن در تحریک و تسریع رشد اقتصادی موضوع گفت‌وگوی پژوهشکده پولی و بانکی با دکتر مارتین سریسولا (معاون بخش خاورمیانه و آسیای مرکزی صندوق بین‌المللی پول) بود. به اعتقاد او مهار تورم پیش‌نیاز رشد اقتصادی است؛ بنابراین سیاست کنترل تورم بخشی از راهکار دولت برای تقویت رشد خواهد بود.

پرسش نخست درباره مهار تورم است. آیا شما تورم تک‌رقمی را پیش‌شرطی برای رشد اقتصادی در کل و به‌طور خاص برای ایران می‌دانید؟

من فکر می‌کنم حتی وقتی تورم نسبتا بالا است، باز هم کشورها می‌توانند رشد کنند. تفاوت مهمی که در کشورهای با تورم تک‌رقمی پایدار وجود دارد آن است که آنها برای تقویت نرخ رشد اقتصادی برنامه‌ریزی می‌کنند به‌طوری‌که قابل پیش‌بینی باشد. در کشورهایی که به سمت تورم تک‌رقمی حرکت می‌کنند و نسبت به هدف پایداری قیمت متعهدتر هستند، نوسانات تولید رو به کاهش است. باید از کشورهایی که در برنامه‌ریزی‌هایشان تورم را به‌عنوان یک هدف در نظر می‌گیرند درس گرفت. با این کار، آنها نه تنها نوسانات تورم را کاهش می‌دهند بلکه از این طریق به سمت کاهش چشمگیر نوسانات تولید پیش می‌روند.

تجربه کشورهای دیگر نشان می‌دهد حتی در صورت وجود نوسانات زیاد در تولید به خاطر ساختار اقتصادی باز هم می‌توان تعهدی باورپذیر داشت و قادر بود تورم را در سطح پایین نگه داشت. این کار نه تنها به رشد سرعت می‌دهد؛ بلکه نوسانات آن را نیز کم می‌کند و باعث پایداری اقتصاد کلان می‌شود.

شما می‌دانید که شرایط ایران منحصر به فرد است. ما مدت زیادی است که به نوعی رکود تورمی داریم؛ بنابراین مشکل این است که سیاست پولی، ارائه تسهیلات را آسان می‌کند، اما با توجه به تورم مشکل‌آفرین است. از طرفی برای شکوفایی صنایع به اعتبارات نیاز است. دولت ایران در ابتدای کار خود بر مهار تورم تمرکز کرد و تا حدی رشد اقتصادی یا کمک به صنایع را نادیده گرفت. آیا شما این را سیاستی درست می‌دانید؟

از این نظر که می‌گویید دولت یا مقامات، رشد اقتصادی را نادیده گرفته‌اند کاملا با شما مخالفم. در واقع من فکر می‌کنم اگر به راهکار دولت در یک سال و نیم گذشته نگاه کنید می‌بینید که قطعا بر کاهش تورم تاکید داشته است و در عین حال بخشی از راهکار دولت مربوط به تلاش برای رفع موانعی بوده که بر سر راه بخش خصوصی قرار داشته است. در سطح کلان و در همین رابطه، دولت ایران وارد مذاکره با گروه ۱+۵ شده است و دارد راه را برای عرضه کالا باز می‌کند. رفع محدودیت‌ها به اقتصاد ایران کمک کرده است که به‌طور تدریجی از رکود تورمی خارج شود.

دولت ایران همزمان اقداماتی انجام داد که بخشی از همین برنامه غلبه بر رکود تورمی بود. این موضوع در سخنرانی دکتر نیلی هم مورد اشاره قرار گرفت که برای کاهش مقررات دست و پاگیر تلاش شده است و این کار به کاهش هزینه‌های کسب و کار می‌انجامد. این اقدام تا حدی به بازیابی اقتصاد کمک کرده است. با توجه به شوک شدیدی که ایران دریافت کرد و به کاهش تولید ناخالص داخلی منجر شد قطعا اقتصاد ایران اکنون در حال بازیابی است. به طور قطع، شوک‌هایی که اقتصاد ایران در پیش از یک سال و نیم گذشته تجربه کرده، آن را شکننده کرده و در موقعیتی دشوار قرار داده است. من فکر می‌کنم شناخت درباره این موضوع وجود دارد اما حل بسیاری از این مشکلات مستلزم اصلاحات ساختاری در نظام بانکی و بخش شرکتی است که به نظر می‌رشد این کار زمان‌بر است و انجام آن لزوما وظیفه سیاست پولی نیست.

بسیاری از این اصلاحات، لزوما به سیاست پولی مربوط نمی‌شوند. هرچه سرعت تثبیت مالی بیشتر شود، اصلاحات ساختاری در سیاست پولی تسریع می‌شود تا بدون ریسک تورم بتوان از شرایط اعتباری پشتیبانی کرد، اما تجربه ایران نشان می‌دهد که تلاش‌ها برای به‌کارگیری سیاست پولی در جهت حمایت از رشد اقتصادی متاسفانه عمرکوتاهی داشته است.

اما در عمل یکی بر دیگری اولویت نداشته است؟

ما در گذشته در صندوق بین‌المللی پول، تحلیل‌هایی انجام دادیم. اگر به اولویت‌های نسبی که بانک مرکزی ایران به‌طور سنتی بین ثبات تولید و ثبات تورم قائل شده نگاه کنید و آن را برای مثال با بازارهای نوظهور در کشورهای دیگر مقایسه کنید می‌توان گفت که اساسا میان ثبات در تولید و ثبات تورم تعادل برقرار شده و پنجاه پنجاه است اما در مقایسه با سایر کشورها این میزان بسیار پایین بوده است.

بیشتر کشورها واقعا بر پایداری تورم تاکید دارند. در این شرایط، همان‌طور که در مقاله بسیار جالب تیم اقتصادی ایران در این کنفرانس ارائه شد، اساسا وقتی اقتصاد تحت تحریم‌ها وارد فاز اصلاح یارانه می‌شود، آنگاه اولویت بانک مرکزی به سمت ثبات در تولید تغییر می‌کند؛ به‌طوری‌که به بهای افزایش تورم تمام می‌شود؛ بنابراین بر اساس تحلیل‌ها در کل می‌بینید که در اقتصاد ایران مانند اقتصاد بسیاری از کشورهای دیگر هزینه‌های بده بستان بین کاهش تورم و حمایت از تولید بسیار پایین است و به همین خاطر، شواهد تجربی که ما در ارزیابی‌های خود به‌دست آوردیم نشان می‌دهد که ایران با انجام اصلاحات ساختاری در اقتصاد خود می‌تواند واقعا بدون تشدید نوسانات در تولید، از کاهش چشمگیر نوسانات تورمی بهره‌مند شود.