آسیب تغییر مسیرهای رسمی واردات به مسیرهای غیررسمی بررسی شد؛
سایه قاچاق بر بازار غذای حیوانات
نگهداری از حیوانات خانگی در کشور ما به پدیدهای متداول بدل شده است. در سالهای قبل ایران از کشورهایی همچون لهستان، ترکیه، تایلند، ایتالیا، بلژیک، فرانسه و آلمان غذای مخصوص سگ و گربه وارد میکرد. اما با اعمال محدودیت در روند واردات محصولات یاد شده، شاهد سختگیریهای بسیاری در این بخش بودیم.
ممنوعیت ادامهدار
ممنوعیت واردات غذای حیوانات خانگی یکی از اخباری بود که در اردیبهشت ماه سال ۱۳۹۸ منتشر شد. در آن زمان مدیرکل دفتر مقررات صادرات و واردات وزارت صمت خبر داد که ورود غذای این حیوانات به کشور ممنوع اعلام شده است، چراکه در زیرمجموعه اقلام غیرضروری دستهبندی میشود. این مقام مسوول در مصاحبهای تاکید کرد: سال ۱۳۹۶ ارزش میزان واردات غذای سگ و گربه برابر ۱۰میلیون دلار بوده که در سال ۹۷ با اعمال سیاستهای مدیریت واردات به هفتمیلیون دلار کاهش یافته است. این ممنوعیت در ماههای نخست چالشهای جدی را برای صاحبان حیوانات خانگی ایجاد کرد. در یک دوره زمانی کوتاهمدت بهای غذای حیوانات خانگی به شدت افزایش یافت و هزینه مضاعفی را به بسیاری از سرپرستان تحمیل کرد. صاحبان حیوانات خانگی به خوبی میدانند که تغییر غذای حیوان کار سادهای نیست و آسیبهای جدی را به آنها وارد میکند.
در این میان از یکسو شاهد قاچاق گسترده این محصولات به کشور هستیم. از سوی دیگر نیز ترفندهای قانونی برای واردات غذای حیوانات خانگی شکل گرفته است. واردات از طریق مناطق آزاد، استفاده از حمل اکسپرس و سفارشات خرد، واردات از برندهای کمتر شناختهشده و همکاری با شرکتهای حملونقل با تجربه در این بخش از مهمترین این راهکارها هستند. با گذر زمان از ممنوعیت یاد شده شاهد افزایش فروش غذای خارجی اما با قیمت بهمراتب بالاتر در بازار داخلی بودیم. در همینحال مصرف غذاهای خارجی میان رده و غذای ایرانی نیز در میان مصرفکنندگان افزایش یافت. اما این رشد مصرف با گذر زمان به چالشی جدی برای صاحبان حیوانات خانگی و درد حیوانات تبدیل شد. چراکه بسیاری از حیوانات به دلیل مصرف غذاهای بیکیفیت، تقلبی یا نامطلوب با بیماریهای متعددی مواجه شدند.
آبان ماه امسال خبری منتشر شد که از صدور مجوز واردات برخی کالاهای ممنوعه از مبدأ کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا حکایت داشت. این خبر با موجی از انتقادات مواجه شد. در شرایطی که بسیاری از تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی ماهها است در انتظار اخذ مجوز ثبتسفارش کالاهای اساسی و مورد نیاز خطوط تولید خود از وزارت صنعت، معدن و تجارت هستند، مجوز ورود کالاهای ممنوعه ازجمله غذای حیوانات خانگی، سیاست اشتباهی است. در ادامه وزارت صنعت، معدن و تجارت اعلام کرد که این وزارتخانه مجوزی برای واردات حیوانات خانگی صادر نکرده است. در اطلاعیه مرکز روابطعمومی و اطلاعرسانی وزارت صمت تاکید شد ارز وارداتی صرفا به کالاهای اساسی و اقلام مورد نیاز مردم برای حفظ تعادل بازار و توازن عرضه و تقاضا اختصاص مییابد و مجوزی برای واردات حیوانات خانگی در سیاستهای ارزی و تجاری کشور وجود ندارد. در حال حاضر نیز همچنان سخن گفتن از ضرورت تامین غذا و نیازهای حیوانات خانگی به سادگی ممکن نیست و تبعات بسیاری را به دنبال خواهد داشت.
ضرورت اصلاح مسیرهای ناکارآمد
نیما پویان دامپزشک در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» در ارزیابی چالشهای ممنوعیت واردات غذای سگ و گربه به کشور در سالهای اخیر گفت: در شرایطی که مسیر ورود قانونی یک محصول به کشور بسته میشود، راه برای قاچاق آن باز خواهد شد. ورود یک محصول از مسیر قاچاق نیز چالشهای جدی را به دنبال دارد، ازجمله آنکه نمیدانیم منبع اولیه تامین محصول قاچاق از کجا بوده است. انتقال آن در چه شرایطی انجام گرفته و آیا استانداردهای لازم در این فرآیند حملونقل انجام شده یا خیر؟ آیا انبار این محصول به درستی انجام گرفته؟ در مسیر انتقال به کشور دچار آلودگی یا مشکل نشده است؟
وی افزود: در همین حال در نبود امکان ورود یک محصول از مبادی رسمی شاهد رونق محصولات تقلبی در بازار خواهیم بود. این امکان وجود دارد که محصولات تقلبی با بستهبندی برندهای معتبر در داخل کشور یا در کشورهای همسایه تولید و فروخته شوند. پویان درباره کیفیت غذای حیوانات خانگی ایرانی گفت: غذای حیوان خانگی تولید شده در کشور از کیفیت لازم برخوردار نیست. درواقع بسیاری از افراد به دلیل محدودیت مالی در خرید غذای خارجی از برندهای معتبر ناچار به خرید غذای حیوان تولید ایران میشوند. البته در این سالها نیز تلاش برای تولید غذای حیوان خانگی با کیفیت در ایران انجام شده، اما هنوز آنقدری که انتظار میرود در این بخش موفق نبودهایم. وی افزود: البته بخش بزرگی از غذای حیوانات خانگی خارجی هم که در بازار ایران خریدوفروش میشود محصولات با کیفیت عالی و درجه یک نیستند؛ بلکه بخش اصلی بازار غذای حیوانات خانگی به محصولات رده میانی اختصاص دارند. چراکه محصولات درجه یک به شدت گران هستند و همین موضوع نیز تقاضا برای خرید آنها را کاهش داده است. به این ترتیب مشتریان محصولات درجه یک هر سال کمتر از قبل شده است.
این دامپزشک در پاسخ به سوالی مبنی بر تاثیر مصرف غذای خارجی بیکیفیت یا غذای ایرانی بر سلامت حیوان خانگی گفت: این محصولات از منظر کیفیت ایدهآل نیستند. مصرف این محصولات در یک بازه زمانی به بروز مشکلات گوارشی، کبد و کلیه در حیوانات منجر میشود. طبعا در چنین شرایطی مراجعه افراد دارای حیوان خانگی به دامپزشکی بیشتر میشود و این افراد هزینههای قابلتوجهی را متحمل خواهند شد. در این میان برخی از این آسیبها غیرقابل جبران هستند. وی افزود: برندهای معتبر غذای حیوان خانگی در سطح بینالمللی، لاینهای درمانی دارند. یعنی این محصولات غذایی مخصوص بیماریهای خاص حیوانات تولید میشوند و نقش را در فرآیند درمان ایفا میکنند. در غذاهای میان رده خارجی یا غذای حیوان با برندهای ایرانی، گزینه محصولات متناسب با بیماریهای خاص حیوانات وجود ندارد. اگر هم چنین محصولی ساخته شود نمیتوان روی سلامت حیوان ریسک کرد.
این دامپزشک درخصوص دلایل توسعهنیافتگی ظرفیتهای تولید غذای حیوان در ایران گفت: این عقبماندگی از دلایل متعددی نشأت میگیرد و رفع آن به سادگی ممکن نیست. اما باید تاکید کرد که برندهای معروف تولید غذای حیوانات، سالها با حضور متخصصان تغذیه، دامپزشکی و سایر امکانات فعالیت کردهاند. محصولات تولید شده توسط این برندها هر ساله متناسب با نیاز حیوانات بهروز میشوند. اما در میان محصولات میان رده خارجی و ایرانی، امکان سرمایهگذاری برای تولید چنین محصولاتی وجود ندارد. برندهای کوچکتر در بعد علمی نیاز به پیشرفت بیشتری دارند. وی در ادامه از کمبود تکنولوژی و همچنین دشواری در تامین مواد اولیه بهعنوان دیگر چالش حاکم بر این بخش نام برد. درنتیجه در تولید محصول با کیفیت و رقابتپذیر با مشکل مواجه خواهیم شد. به علاوه آنکه اگر قرار باشد یک برند داخلی اقدام به تولید محصول با کیفیت عالی کند، هزینه تولید آن به شدت افزایش خواهد یافت و عملا رقابت پذیری آن از دست خواهد رفت.
سود کلان بازار قاچاق
برای بررسی شرایط بازار غذای حیوانات خانگی به یکی از مغازههای پتشاپ سر زدیم. فروشنده در بدو ورود نسبت به عکاسی از مغازه و پاسخ به سوالاتمان مقاومت کرد. اما در جریان خرید و گفتوگو به برخی از سوالات پاسخ داد. مقاومت فروشنده از آنجا نشات میگرفت که به قول خودش، بخش اصلی اجناسی که در مغازه به فروش میرساند، کالای قاچاق بودند. وی گفت: البته ما بهطور رسمی فعالیت میکنیم و دولت حتی از همین محصول قاچاق نیز مالیات ارزش افزوده دریافت میکند. کمااینکه در سایر بازارها ازجمله خریدوفروش لوازم آرایش، لوازم خانگی و.... شاهد فروش گسترده کالای قاچاق هستید.
این مغازهدار گفت: در گذشته خرید غذای سگ و گربه جزو کالاهای لوکس نبود. این محصولات توسط شرکتهای رسمی وارد میشدند و به فروش میرفتند. از سال ۱۳۹۷ شاهد اعمال محدودیتهایی در روند واردات غذای سگ و گربه به کشور بودیم. من در آن زمان در پتشاپ بزرگی مشغول کار بودم. کارمان این بود که همه اجناس خارجی را از پتشاپهای کوچک خریداری و انبار کنیم. این محصولات انبار شدند و بعد از اعمال محدودیتهای جدی قانونی در این بخش که به کمبود شدید در بازار منجر شد، همین محصولات دپو شده را با قیمت بسیار بالا در بازار به فروش رساندیم. در ادامه قاچاق غذای حیوانات نیز طبق روال سایر محصولات آغاز شد. اما این روند غیرقانونی به افزایش قیمت این محصولات منجر شده است. بهعلاوه آنکه جنس تقلبی نیز در بازار به شدت افزایش یافته است. وی در پاسخ به سوالی درخصوص هزینه قیمت غذای سگ و گربه در طول یک ماه پاسخ داد: هزینه قیمت غذای حیوانات بسته به کیفیت آن تفاوت چشمگیری دارد. اما غذای نسبتا با کیفیت برای یک گربه در طول یک ماه حدود ۳ تا ۴میلیون هزینه دارد. هزینه غذای نسبتا با کیفیت برای سگ کوچک ماهانه از ۵میلیون تومان شروع میشود و درمورد سگهای بزرگ به ماهانه ۲۰میلیون تومان نیز میرسد. بخشی از این هزینه قابلتوجه از آنجا نشات میگیرد که این محصولات بهعنوان کالای قاچاق وارد کشور میشوند و هزینههای بیشتری دارند.
برای بررسی ابعاد قاچاق غذای حیوانات خانگی با چند پزشک و فروشنده این محصولات گفتوگو کردیم. این افراد تاکید داشتند هرچند ورود این محصولات به روشهای غیررسمی انجام میشود اما جز در بازههای زمانی کوتاهمدت، شاهد بروز کمبود آنچنانی در این بخش نیستیم. ممنوعیت ورود در عمل به رشد قابلتوجه بهای محصولات غذای سگ و گربه با کیفیت منتهی شده است. در این میان راه برای فروش محصولات بیکیفیت یا تقلبی باز شده است. این افراد تاکید داشتند بازار خریدوفروش غذای حیوانات خانگی هم همچون سایر بازارها مملو از اجناس قاچاق است. حجم کالای قاچاق در بازار به قدری بالاست که هیچ مسوولی نمیتواند ادعا کند از ورود این محصولات به کشور اطلاعی ندارد. این محصولات حتی در سایتهای رسمی فروش کالا نیز خریدوفروش میشود. درواقع ممنوعیت واردات به رویهای برای گریز از مسیرهای رسمی و سودرسانی به افرادی که در فرآیند قاچاق دست دارند، بدل شده است. درحالیکه دولت میتوانست به سادگی با اجرای تمهیدات کارساز از نفع فروش محصولات غذای حیوانات خانگی منتفع شود.
