چرا با وجود رشد شاخص‌ها سهامداران عقب‌نشینی کردند؟
غافلگیری در بورس
بورس تهران در حالی دیروز را با افزایش عرضه و خروج پول پشت سر گذاشت که گزارش‌های ماهانه شرکت‌ها همچنان تصویر مثبتی از عملکرد بخش قابل‌توجهی از بازار ارائه می‌دهند. با این حال، بازگشت نگرانی‌ها درباره تصمیمات ناگهانی بار دیگر احتیاط را به رفتار سهامداران بازگردانده است. تجربه تغییرات غیرمنتظره در برخی مقررات، این نگرانی را ایجاد کرده که حتی عملکرد مطلوب شرکت‌ها نیز تحت‌تاثیر تصمیمات سیاستگذار قرار گیرد. به این ترتیب، بخشی از فشار فروش اخیر می‌تواند از افزایش ریسک تصمیمات ناگهانی و دشوار شدن پیش‌بینی فضای سیاستگذاری نشأت گرفته باشد.
بورس تهران از ابتدای سال بازدهی۱۱۰ درصدی را ثبت کرده و در همین مدت، حدود ۹۳ همت نیز وارد بازار سهام شده است؛ بنابراین خروج پول در یک روز را نمی‌توان به‌تنهایی نشانه تغییر مسیر بازار دانست. با وجود فشار فروش اخیر، شاخص کل همچنان در سطوحی قرار دارد که نشان می‌دهد بازار فراتر از بسیاری از برآوردهای اولیه حرکت کرده است. به این ترتیب، افزایش احتیاط سهامداران طبیعی است، اما خروج پول یک‌روزه نباید به عاملی برای شکل‌گیری رفتار هیجانی در میان سایر معامله‌گران تبدیل شود. آنچه اهمیت دارد، روند جریان مالکیت حقیقی‌ها و رفتار شاخص در روزهای آینده است. در واقع، در شرایطی که قیمت بسیاری از سهام در سطوح بالایی قرار گرفته، حفظ سودهای به‌دست‌آمده برای سهامداران به اندازه کسب بازدهی جدید اهمیت پیدا کرده است. همین مساله می‌تواند توضیح دهد که چرا دیروز، با وجود حرکت شاخص به سمت سطوح بالاتر، بخشی از معامله‌گران در سمت فروش قرار گرفتند. آن دسته از سهامدارانی که طی ماه‌های گذشته بازدهی قابل‌توجهی به دست آوردند، با یک تصمیم دوگانه مواجه‌اند. ماندن در بازار با امید به ادامه رشد یا ذخیره بخشی از سود در شرایطی که احتمال اصلاح نیز وجود دارد. از این رو حتی رشد شاخص هم به معنای افزایش اطمینان معامله‌گران نیست.
از سوی دیگر، ورود بازار به محدوده‌های جدید باعث شده حساسیت نسبت به قیمت‌ها افزایش پیدا کند. در شرایطی که شاخص همچنان در حال رکوردشکنی‌های جدید است، معامله‌گران به این موضوع توجه می‌کنند که آیا قیمت‌های فعلی پشتوانه کافی برای ادامه صعود دارند یا نه؟ به همین دلیل، ممکن است در برخی روزها، شاخص همچنان مثبت بماند اما بخشی از سهامداران همزمان در حال کاهش خریدهای خود باشند. البته خروج بیش از ۴ همت پول حقیقی‌ها در یک روز به‌تنهایی نمی‌تواند نشانه تغییر روند بازار تلقی شود. اهمیت این اتفاق زمانی بیشتر می‌شود که در روزهای آینده نیز تکرار شود و همراه با کاهش تقاضا و افزایش عرضه در نمادهای مختلف باشد. در مقابل، اگر بازار بتواند این فشار فروش را جذب کند و ورود پول دوباره از سر گرفته شود، معاملات امروز می‌تواند بیشتر به‌عنوان یک هشدار کوتاه‌مدت پس از رشد سنگین اخیر ارزیابی شود.
دوگانه بازار
کارشناسان معتقدند؛ غافلگیری دیروز بازار سهام در فاصله میان رفتار نماگرها و خروج پول رقم خورد. بازار سهام همچنان در سطوح بالایی قرار دارد، اما بخشی از معامله‌گران در این قیمت‌ها ترجیح داده‌اند با احتیاط بیشتری رفتار کنند.
فردین آقابزرگی،کارشناس بازارهای مالی درگفت‌وگو با «دنیای‌اقتصاد»، با اشاره به خروج پول روز شنبه اظهار کرد: خروج پول از بازار سهام در شرایط فعلی به معنای تضعیف روند بورس نیست و باید رفتار معامله‌گران را با توجه به رشد قابل‌توجه بازار در ماه‌های گذشته تحلیل کرد. پس از ثبت بازدهی ۱۱۰ درصدی بورس از ابتدای سال، طبیعی است که سهامداران در سطوح فعلی با احتیاط بیشتری تصمیم‌گیری کنند و بخشی از سرمایه خود را از بازار خارج کنند.
او افزود: رشد قابل‌توجه شاخص و قرار گرفتن قیمت بسیاری از سهام در سطوح بالا، این نگرانی را ایجاد کرده است که بازار پس از این رشد سنگین، برای مدتی با استراحت یا اصلاح مواجه شود. از اینرو بخشی از سهامداران ترجیح می‌دهند به جای پذیرش ریسک کاهش قیمت، در سطوح فعلی اقدام به شناسایی سود کنند. بنابراین افزایش عرضه و خروج پول را نمی‌توان نشانه تغییر روند بازار دانست.
فردین آقابزرگی با بیان اینکه در کنار بورس، بازارهای موازی نیز طی هفته‌ها و ماه‌های اخیر در مسیر صعودی حرکت کرده‌اند؛ گفت: هرچند بازدهی آنها در مقایسه با بورس کمتر بوده است. همین مساله باعث شده بخشی از سرمایه‌گذاران تصور کنند که ممکن است شتاب رشد بورس در ادامه کاهش پیدا کند و در مقابل، بازارهای دیگر همچنان ظرفیت رشد داشته باشند. در نتیجه، برخی سهامداران ممکن است ترجیح دهند پس از کسب بازدهی قابل‌توجه، در سطوح فعلی فروشنده باشند و بخشی از سود خود را قطعی کنند.
او تاکید کرد: بنابراین برای ارزیابی وضعیت بازار، نباید به رقم خروج پول یک روز توجه کرد؛ بلکه باید دید آیا این روند در روزهای آینده ادامه پیدا می‌کند؟
بازگشت سیاستگذاری‌های ناگهانی؟
علیرضا خان محمدی، کارشناس بازارهای مالی نیز در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» با اشاره به وضعیت معاملات دیروز بیان کرد: با پایان انتشار گزارش‌های ماهانه شهریور ماه، شاهد عملکردی فراتر از انتظار در بخش قابل‌توجهی از شرکت‌ها بودیم. به‌طور کلی، گزارش‌های فروش ماهانه بسیار مطلوب بود. البته شرکت‌هایی نیز وجود داشتند که عملکرد ضعیف‌تر و متوسطی داشتند و فروش آنها در محدوده ماه‌های گذشته قرار گرفت، اما تعداد شرکت‌هایی که فروش دو یا حتی سه‌برابری نسبت به مدت مشابه سال قبل داشتند، قابل‌توجه بود. همچنین بسیاری از شرکت‌ها موفق شدند نرخ‌های فروش جذابی را به ثبت برسانند. همین موضوع به یکی از محرک‌های اصلی بازار سرمایه تبدیل شد و بار دیگر موج تقاضا را در هفته گذشته به بازار بازگرداند. او افزود: در کنار عملکرد بنیادی شرکت‌ها، عوامل دیگری نیز این روند را پشتیبانی می‌کردند. برای نمونه، دلار بازار توافقی در روزهای اخیر به‌صورت روزانه حدود هزار تومان رشد داشت و از سوی دیگر، شرکت‌ها امکان افزایش نرخ فروش محصولات خود را پیدا کرده بودند و توانستند این افزایش نرخ را در عملکرد خود منعکس کنند. مجموعه اطلاعاتی که در اختیار تحلیلگران قرار داشت نیز نشان داد روند مثبت فروش و سودآوری شرکت‌ها می‌تواند ادامه‌دار باشد. به همین دلیل، از منظر بنیادی، تصویر بازار همچنان از تداوم رشد عملکرد شرکت‌ها حکایت داشت.
او گفت: با این حال، نباید یک عامل مهم را که در روزهای اخیر به عاملی برای فشار بر بازار تبدیل شده است، نادیده گرفت و آن ریسک‌های سیاسی است. هرچه به انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا نزدیک‌تر می‌شویم، اظهارات تند برخی مقامات تاثیرگذار بر بازار و همچنین تحولات سیاسی و تنش‌های احتمالی می‌تواند بر رفتار سرمایه‌گذاران اثر بگذارد. در چند روز اخیر نیز به‌وضوح شاهد اثرگذاری اخبار مثبت و منفی بر بازار سرمایه بوده‌ایم و هرچه به آبان‌ماه نزدیک‌تر شویم، حساسیت بازار نسبت به این اخبار افزایش خواهد یافت.
او ادامه داد: بازار یک حافظه تاریخی دارد و مجموعه‌ای از عوامل و اتفاقات گذشته نیز بر رفتار سرمایه‌گذاران اثر می‌گذارد. تحولات مرتبط با ریسک‌های سیاسی را نیز نمی‌توان از منظر ریسک نادیده گرفت. مجموعه این اتفاقات نشان می‌دهد سطح ریسک‌های موجود در حال افزایش است و در چنین فضایی طبیعی است که سرمایه‌گذار ترجیح دهد بخشی از زمان را در حاشیه بازار بماند و از پذیرش ریسک‌های سنگین خودداری کند.
او افزود: تا زمانی که تشدید جدی در تنش‌ها رخ ندهد و اتفاق خاصی در فضای سیاسی شکل نگیرد، ورود پول به بازار ادامه دارد و بازار نیز با قدرت خریداری می‌شود. این موضوع تا حد زیادی به پشتوانه بنیادی شرکت‌ها و چشم‌اندازی که از ادامه رشد فروش و سودآوری آنها وجود دارد، بازمی‌گردد. با این حال، ریسک سیاسی، تشدید تحریم‌ها، افزایش تنش‌ها و تشدید محاصره همچنان می‌توانند بر آینده و چشم‌انداز بازار اثرگذار باشند و به‌عنوان یکی از متغیرهای اصلی معاملات نقش ایفا کنند. او گفت: یکی دیگر از ریسک‌هایی که در روزهای اخیر مورد توجه بازار قرار گرفته، احتمال بازگشت دولت به رویه‌های گذشته است. این نگرانی وجود دارد که پس از کاهش درگیری‌ها و چالش‌های اقتصادی دولت، بار دیگر این پرسش مطرح شود که آیا دولت برای جبران کسری بودجه به سمت شرکت‌ها خواهد رفت؟. به بیان دیگر، این نگرانی وجود دارد که دولت از طریق تغییر پارامترهایی که در اختیار دارد، بخشی از سود شرکت‌ها را تحت‌تاثیر قرار دهد یا با استفاده از ابزارهای مختلف، بخشی از منابع شرکت‌ها را برای جبران کسری بودجه به کار گیرد. همین نگرانی درباره بازگشت به رویه‌های سابق، یکی از ریسک‌هایی بود که طی این مدت در بازار وجود داشت.
علیرضا خان‌محمدی، ادامه داد: اتفاقی که دیروز در صنایع پالایشی و پتروشیمی رخ داد، این نگرانی را پررنگ کرد و به یکی از عوامل اصلی خروج پول از بازار سرمایه تبدیل شد. پیش‌تر نیز بحث‌هایی درباره تغییر فرمول و نحوه محاسبات در این صنایع مطرح شده بود تا تحلیلگران بتوانند بر مبنای یک چارچوب مشخص، نرخ‌ها و قیمت‌گذاری آینده را برآورد کنند. اما طی روزهای اخیر زمزمه‌هایی درباره حذف یا کاهش تخفیف خوراک این شرکت‌ها مطرح شد که درصد دقیق آن مشخص نیست. در ادامه نیز ناظر معاملات دیروز را ابطال کرد و شرکت‌ها را ملزم به افشای جزئیات این موضوع کرد.
او افزود: این زمزمه‌ها از هفته گذشته در بازار وجود داشت و اتفاقات دیروز نشان داد که نگرانی‌های مطرح‌شده بی‌دلیل نبوده است. بخشی از خروج پول و افزایش فروش حقیقی‌ها طی روزهای گذشته نیز از همین نگرانی ناشی می‌شد؛ نگرانی از اینکه بار دیگر شاهد تغییر ناگهانی قوانین و فرمول‌ها باشیم و تصمیماتی خلق‌الساعه، محاسبات بنیادی شرکت‌ها را تحت‌تاثیر قرار دهد. به عبارت دیگر، ترس از تکرار تصمیمات یک‌شبه و تغییر قواعد بازی دوباره به بازار بازگشته است. او گفت: البته اتفاق شنبه مستقیما تمام شرکت‌های بازار را تحت‌تاثیر قرار نداد و بسیاری از شرکت‌ها اساسا درگیر موضوع نرخ خوراک نیستند، اما مساله مهم‌تر، بازگشت ترس به فضای کلی بازار است. همین ترس باعث شد طی هفته گذشته و همچنین در معاملات دیروز، فشار عرضه افزایش پیدا کند و بخشی از سرمایه‌گذاران در سمت فروش قرار بگیرند. در حال حاضر باید منتظر ماند تا جزئیات موضوع به‌طور کامل افشا شود و بازار بتواند اثر واقعی این تصمیم را بر شرکت‌های درگیر ارزیابی کند.
او افزود: با وجود این اتفاق، از منظر بنیادی تغییر گسترده‌ای در وضعیت بازار رخ نداده است و به‌جز شرکت‌هایی که موضوع نرخ خوراک مستقیما بر آنها اثر می‌گذارد، عملکرد بنیادی سایر شرکت‌ها همچنان مطلوب است و گزارش‌های ماهانه نیز تصویر مثبتی ارائه کرده‌اند. آنچه در مقطع فعلی تغییر کرده، افزایش ریسک ناشی از تصمیمات دولت و نهادهای نظارتی است؛ موضوعی که بار دیگر ترس از تصمیمات ناگهانی و تغییر قواعد را در بازار فعال کرده است.
او در ادامه با انتقاد از نحوه برخورد با برخی ناشران گفت: بسته شدن نمادها در مواردی که اطلاعات نادرست یا ناقص منتشر شده، سرمایه‌گذار را تنبیه می‌کند. اگر شرکتی در انتشار اطلاعات دچار اشتباه شده است، باید خود شرکت جریمه شود و هزینه این اشتباه را بپردازد. اگر دستکاری اطلاعات رخ داده، شرکت باید خسارت واردشده به سرمایه‌گذاران را جبران کند و در صورت عدم افشای صحیح اطلاعات نیز باید سازوکاری برای جبران زیان سرمایه‌گذاران وجود داشته باشد؛ نه اینکه نماد شرکت بسته شود و سرمایه سهامداران برای مدتی قفل بماند.
او افزود: در شرایطی که سرمایه‌گذار ممکن است به هر دلیل تصمیم به خروج از بازار بگیرد، بسته بودن نماد امکان تصمیم‌گیری درباره سرمایه را از او سلب می‌کند. چنین رویکردی باید مورد بازنگری قرار گیرد. در بسیاری از بازارهای دنیا، در صورت بروز مشکل در افشای اطلاعات، وقفه معاملاتی بسیار کوتاه است و ناشر موظف می‌شود در سریع‌ترین زمان اطلاعات صحیح را منتشر کند یا در صورت بروز تخلف، هزینه و خسارت آن را متحمل شود. از این منظر، تداوم بسته بودن نمادها می‌تواند خود به عاملی برای افزایش ریسک تصمیمات نادرست، قانون‌گذاری نامناسب و ضعف در فرآیند نظارت در بازار سرمایه تبدیل شود.
