رقابت بازارها وارد فاز جدید میشود؟
سرمایهگذاران به دنبال پناهگاه امن
در ادبیات مالی، بازار امن بازاری است که علاوه بر ایجاد بازدهی مناسب، از ثبات نسبی نیز برخوردار باشد و سرمایهگذاران بتوانند با اطمینان بیشتری منابع خود را به آن اختصاص دهند. بااینحال، بورس به دلیل ماهیت خود همواره بازاری مبتنی بر ریسک بوده و بازدهی بالاتر آن نیز معمولا در ازای پذیرش همین ریسکها حاصل میشود. از این رو، رشد پرشتاب شاخصها در یک یا چند هفته، بهتنهایی نمیتواند به معنای تبدیل شدن بازار سهام به یک پناهگاه امن برای سرمایهها باشد. با این وجود، آنچه در معاملات هفتهای که گذشت مورد توجه فعالان بازار قرار گرفت، حجم قابلتوجه ورود پول سرمایه گذاران حقیقی بود.
ورود حدود ۱۳همت پول حقیقیها به بازار سهام، آن هم در شرایطی که طی ماههای گذشته بخشی از سرمایهها به سمت بازارهای موازی حرکت کرده بودند، از تغییر انتظارات سرمایهگذاران حکایت دارد. به نظر میرسد بخشی از معاملهگران با بهبود فضای سیاسی، کاهش نسبی ریسکهای سیستماتیک و افزایش امید به تداوم روند صعودی بورس، بار دیگر بازار سهام را بهعنوان گزینهای جذاب برای سرمایهگذاری انتخاب کردهاند. از سویی، کاهش نرخ دلار آزاد نیز نتوانست مانعی برای رشد بورس باشد. برخلاف تصور رایج که افت نرخ ارز را به زیان بازار سرمایه میداند، رفتار این روزهای بورس نشان میدهد اینک به کاهش نااطمینانیهای اقتصادی و سیاسی واکنش نشان میدهد.
کاهش نرخ ارز اگر با ثبات در سیاستگذاری، کاهش شکاف نرخهای ارزی و بهبود چشمانداز اقتصادی همراه باشد، میتواند در میانمدت به نفع بازار سرمایه تمام شود. البته کارشناسان معتقدند هنوز برای آنکه بورس را «بازار امن» بنامیم، زود است. هرچند بازدهی قابلتوجه هفته گذشته و ورود پول قابلتوجه، نشانهای از بازگشت اعتماد به بازار محسوب میشود، اما این روند باید در هفتههای آینده نیز تداوم داشته باشد. علاوه بر این، مسیر آتی بورس همچنان به متغیرهایی مانند تحولات سیاسی، سیاستهای ارزی، وضعیت نرخ سود بانکی و ثبات در سیاستگذاریهای اقتصادی وابسته است. این عوامل میتوانند روند ورود یا خروج سرمایه از بازار را تغییر دهند.
تاختوتاز بورس؟
به باور تحلیلگران، معاملات روزهای اخیر بورس را میتوان سیگنالی از تغییر آرایش سرمایههای خرد در بازارهای مالی تعبیر کرد. اما اینکه این تغییر رفتار به آغاز یک روند پایدار و تبدیل بورس به مقصد اصلی سرمایهگذاران منجر شود یا تنها واکنشی کوتاهمدت به شرایط فعلی باشد، ابهامی است که پاسخ آن را باید در عملکرد بازار طی هفتههای آینده و ارزیابی کارشناسان جستوجو کرد.
در همین رابطه محمد موذن، کارشناس بازارهای مالی، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» در پاسخ به این ابهام اظهار کرد: بازار سرمایه پس از یک دوره اصلاح، از اواخر تیرماه در محدوده ۴میلیون و ۷۲۰هزار واحد به تعادل رسید و با کاهش فشار فروش، حمایت از بازار و بهبود فضای روانی سرمایهگذاران، روند صعودی خود را آغاز کرد. همزمان انتشار اخبار مربوط به کاهش تنشهای سیاسی و ازسرگیری مذاکرات موجب شد شاخص کل از مقاومت مهم ۵میلیون و ۳۵۰ هزار واحد عبور کند. او افزود: از منظر تکنیکال نیز ساختار بازار همچنان صعودی ارزیابی میشود و در صورت تداوم شرایط فعلی، دستیابی شاخص کل به محدوده ۶میلیون واحد دور از انتظار نخواهد بود. البته کاهش قدرت برخی متغیرها نسبت به موج صعودی قبلی و نزدیکی به سقفهای پیشین نشان میدهد که بازار احتمالا با احتیاط بیشتری نسبت به گذشته به مسیر خود ادامه خواهد داد و ممکن است در مقاطع مختلف با افزایش نوسان همراه شود.
او با تاکید بر اینکه رشد اخیر بورس صرفا حاصل اخبار سیاسی نیست، گفت: کاهش ریسکهای سیستماتیک، ارزندگی مناسب بسیاری از سهام، گزارشهای مطلوب شرکتها، ورود حدود ۱۵همت پول حقیقی ها و ثبات نسبی در بازارهای رقیب، همگی در شکلگیری روند صعودی اخیر نقش داشتهاند. آنچه امروز به رشد بازار کمک کرده، بهبود انتظارات سرمایهگذاران و کاهش ریسکهای سیاسی است، نه تغییر بنیادین در وضعیت متغیرهای اقتصادی. این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: در واقع، بازار در حال حاضر امید به بهبود آینده را در قیمت سهام منعکس کرده است. از این رو، اگر این انتظارات مثبت در ادامه با نتایج عملی، از جمله پیشرفت مذاکرات، ثبات سیاستگذاری و بهبود متغیرهای اقتصادی همراه نشود، احتمال افزایش نوسان و حتی اصلاح قیمتها وجود خواهد داشت.
او خاطرنشان کرد: هرچند چشمانداز کوتاهمدت بورس مثبت ارزیابی میشود، اما همچنان ابهامهایی درباره مسیر مذاکرات، سیاستهای اقتصادی، نرخ بهره و وضعیت متغیرهای اقتصادی وجود دارد. بنابراین، کاهش تنشهای سیاسی بهتنهایی برای شکلگیری یک روند صعودی پایدار کافی نیست و تداوم ورود پول، ثبات در تصمیمگیریهای اقتصادی و حفظ سودآوری شرکتها، از مهمترین عوامل تعیینکننده مسیر میانمدت بازار خواهند بود.
محمد موذن درباره سناریوهای پیشروی بورس نیز گفت: در شرایط فعلی میتوان سه سناریو را برای آینده بازار متصور بود. در سناریوی خوشبینانه، ادامه کاهش تنشهای سیاسی، پیشرفت مذاکرات و حرکت اقتصاد به سمت ثبات، میتواند زمینهساز رشد پایدار بورس و جبران بخشی از جاماندگی چند سال اخیر آن شود. در سناریوی دوم، اگر وضعیت موجود ادامه پیدا کند و ابهامها بهطور کامل برطرف نشود، بازار احتمالا روندی مثبت اما با شیب ملایمتر خواهد داشت و حتی ممکن است برای مدتی وارد فاز نوسانی یا رنج شود. اما در سناریوی بدبینانه، توقف مذاکرات یا افزایش دوباره ریسکهای سیاسی میتواند به خروج بخشی از نقدینگی از بازار و اصلاح قیمتها منجر شود؛ چراکه در دورههای افزایش ریسک، سرمایهگذاران معمولا حفظ سرمایه را به کسب بازده ترجیح میدهند.
این کارشناس بازارهای مالی بیان کرد: بازار سرمایه نسبت به ماههای گذشته از چشمانداز مناسبتری برخوردار شده و کاهش ریسکهای سیاسی توانسته فضای مثبتی در معاملات ایجاد کند، اما هنوز برای آنکه بورس را یک بازار کاملا امن بدانیم، زود است. تداوم این روند به نتایج عملی مذاکرات، مسیر نرخ بهره، ثبات سیاستهای اقتصادی، سودآوری شرکتها و همچنین رفتار بازارهای رقیب مانند ارز و طلا وابسته خواهد بود. اگر این متغیرها در مسیر مثبتی حرکت کنند، بورس میتواند همچنان یکی از جذابترین گزینههای سرمایهگذاری باشد؛ اما در صورت بازگشت تنشها یا رونق دوباره بازارهای موازی، بخشی از نقدینگی ممکن است از بازار سهام خارج شود و روند معاملات تحت تاثیر قرار گیرد.
ریسک و وضعیت مبهم بازارها
محمد غفوری نیز از جمله کارشناسانی است که معتقد است هرچند بورس با ورود به مرداد با ثبت بازدهی قابلتوجه و ورود پول، عملکرد بهتری نسبت به بازارهای موازی داشته، اما هنوز نمیتوان آن را یک بازار امن برای سرمایهگذاری دانست. به گفته این کارشناس، در شرایط فعلی، هر خبر مثبت یا منفی، از کاهش قیمت جهانی نفت گرفته تا افزایش تنشهای سیاسی، بهسرعت بر روند معاملات اثر میگذارد و باعث تغییر رفتار معاملهگران میشود. به همین دلیل، سطح تحلیلپذیری و پیشبینیپذیری بازار نسبت به گذشته کاهش یافته و بورس بیش از گذشته با ریسکهای ناشی از اخبار سیاسی دستوپنجه نرم میکند.
او افزود: با وجود این شرایط، عملکرد بازار در ماههای اخیر قابلتوجه بوده است. اگر مجموعه اتفاقات سیاسی و اقتصادی اخیر را در کنار یکدیگر قرار دهیم، در نهایت برآیند آنها به نفع بازار سرمایه تمام شده و بورس توانسته بازدهی مناسبی را هم در سهام بزرگ و شاخصساز و هم در نمادهای کوچک و متوسط برای سرمایهگذاران ایجاد کند. در مقابل، بازارهای موازی از جمله ارز، طلا و مسکن در دو تا سه ماه گذشته نوسان محدودی را تجربه کردهاند و بازدهی چشمگیری نداشتهاند. از این رو، بازار سرمایه در این بازه زمانی پرچمدار بازدهی در میان بازارهای دارایی بوده است.
این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به ورود قابلتوجه پول به بورس اظهار کرد: ورود پول به بازار سهام را میتوان نشانهای از افزایش اعتماد سرمایهگذاران دانست، اما هنوز برای آنکه بورس را یک بازار امن تلقی کنیم، زود است. بازار همچنان تحتتاثیر ریسکهای سیاسی قرار دارد و تا زمانی که این ریسکها بهطور پایدار کاهش نیابد، نمیتوان از شکلگیری یک روند باثبات و کمریسک سخن گفت. محمد غفوری ادامه داد: یکی از مهمترین پرسشهای این روزهای فعالان بازار آن است که آیا شاخص کل در سطوح فعلی همچنان ظرفیت رشد دارد. به اعتقاد من، اگر روند کاهش تنشها ادامه پیدا کند، شاخص کل بهراحتی توان عبور از محدوده ۵.۵میلیون واحد را خواهد داشت. این سطح در حال حاضر مهمترین مقاومت کوتاهمدت بازار محسوب میشود و در صورت تثبیت شاخص بالاتر از آن، مسیر حرکت به سمت محدوده ۶میلیون واحد نیز هموار خواهد شد.
او با تاکید بر ارزندگی بورس از منظر بنیادی گفت: بازار سرمایه را باید علاوه بر سنجههای آماری که بر مبنای ریال است، از منظر ارزش دلاری نیز میتوان بررسی کرد. در حال حاضر ارزش دلاری بورس در محدوده ۹۸میلیارد دلار قرار دارد که از نگاه بنیادی همچنان سطح پایینی محسوب میشود. با کاهش ریسکهای سیاسی و بازگشت آرامش به فضای اقتصادی کشور، ارزش دلاری بازار میتواند در میانمدت به محدوده ۱۲۰ تا ۱۳۰میلیارد دلار افزایش یابد.
محمد غفوری خاطرنشان کرد: نسبتهای ارزشگذاری از جمله قیمت به سود (P/E) و قیمت به فروش (P/S) نیز نشان میدهد بازار سهام همچنان از ظرفیت رشد برخوردار است. در دو تا سه سال گذشته، سودآوری شرکتها تحت تاثیر تورم افزایش یافته، اما بخش قابلتوجهی از این رشد هنوز در قیمت سهام منعکس نشده است. بنابراین، اگر روند کاهش تنشها ادامه یابد، بورس میتواند یکی از جذابترین بازارهای سرمایهگذاری در ماههای آینده باشد؛ هرچند همچنان باید ریسکهای سیاسی را مهمترین متغیر اثرگذار بر روند معاملات دانست.
