مقاصد سرمایهگذاری پساز معاملات سهام کجا خواهند بود؟
بازارها پساز بازگشایی بورس
پروانه کُبره: این روزها نگاه فعالان اقتصادی به بورس تهران دوخته شده است. دوماهونیم از تعطیلی تالار شیشهای میگذرد و حالا بحث بازگشایی بازار سهام به یکی از مهمترین موضوعات میان معاملهگران، تحلیلگران و سرمایهگذاران تبدیل شده است. بورس تهران در تمام این مدت از جریان اصلی تحولات اقتصادی و رشد بازارهای موازی جامانده و پرسش مهمی که در این میان مطرح میشود آن است که در صورت بازگشایی بورس و شکلگیری موج فروش، پولهای خارجشده از بازار سهام راهی کدام بازارها خواهند شد؟ بر اساس اظهارات تحلیلگران، شرایط فعلی بورس تهران با بسیاری از دورههای ریزشی گذشته حتی مرداد99 هم تفاوت دارد.
در اغلب بحرانهای قبلی، سرمایهگذاران پس از افت بورس به سمت برخی از ابزارهای کم ریسک حرکت میکردند تا صرفا اصل سرمایه خود را حفظ کنند. اما اکنون فضای بازار تغییر کرده است. ریسکهای سیاسی همچنان پابرجاست، انتظارات تورمی تشدید شده و بازارهای موازی طی مدت تعطیلی بورس رشد قابلتوجهی را تجربه کردهاند. از این رو در چنین وضعیتی تنها حفظ اصل سرمایه برای معاملهگران کافی نیست.در شرایط کنونی سرمایهگذاران به دنبال بازاری هستند که بتواند کاهش ارزش پول را جبران کند. گفتوگوی «دنیایاقتصاد» با کارشناسان نشان میدهد در صورت بازگشایی بورس و شکلگیری موج فروش، بیشترین احتمال برای جذب منابع خارجشده به دو بازار طلا و ارز تعلق دارد. دو بازاری که طی هفتههای اخیر نیز به پناهگاه اصلی سرمایههای سرگردان تبدیل شدهاند.
مقاصد احتمالی جذب پول
از ابتدای سال تاکنون، دلار آزاد حدود ۱۸درصد و طلای 18عیار نیز نزدیک به ۱۰درصد رشد کردهاند. این در حالی است که بازار سهام عملا فرصت واکنش به این تحولات را نداشته است. اگرچه جاماندگی بورس از تورم و نرخ ارز میتواند از یکسو سیگنال ارزندگی این بازار را مخابره کند؛ اما عدم قطعیتهای حاکم بر وضعیت متغیرهای اثرگذار بر روند بازارها و همچنین نبود چشمانداز روشن از وضعیت اقتصادی، باعث شده است بسیاری از سرمایهگذاران فعلا ترجیح دهند به سمت بازارهایی حرکت کنند که نقدشوندگی بالاتر و ریسک کمتری دارند. در این میان، صندوقهای طلا همچنان مهمترین گزینه جذب سرمایههای سرگردان محسوب میشوند.
رفتار جریان پول طی هفتههای اخیر نشان داده است هر زمان فضای نااطمینانی در اقتصاد تشدید میشود، سرمایهگذاران حقیقی به سرعت به سمت صندوقهای طلا حرکت کردهاند. این صندوقها علاوه بر نقدشوندگی بالا، بهدلیل همبستگی مستقیم با نرخ ارز و طلای جهانی، از نگاه معاملهگران ابزاری مناسب برای پوشش ریسک تورم و تنشهای سیاسی به شمار میروند. ورود سنگین پول به صندوقهای طلا در روزهای اخیر نیز نشانهای از همین تغییر رفتار است. در کنار صندوقهای طلا، بازار طلای فیزیکی نیز میتواند یکی از مقاصد اصلی پولهای خارجشده از بورس باشد. تجربه دورههای پرریسک گذشته نشان داده بخشی از سرمایهگذاران در زمان افزایش نااطمینانی، ترجیح میدهند داراییهای فیزیکی را به ابزارهای مالی ترجیح دهند.
افزایش تقاضا برای سکه و طلای آبشده در هفتههای اخیر نیز مؤید همین موضوع است. بخشی از فعالان بازار معتقدند تا زمانی که وضعیت سیاسی به ثبات نرسد، طلا همچنان یکی از مهمترین پناهگاههای سرمایه باقی خواهد ماند. بازار ارز نیز یکی دیگر از گزینههای احتمالی جذب سرمایههای خرد است. رشد دوباره دلار آزاد و بازگشت دلار به کانالهای بالاتراز سطوح 170هزار تومان نشان میدهد انتظارات تورمی هنوز در بازار فعال است. در صورتی که بازگشایی بورس همزمان با تشدید ریسکهای سیاسی یا افزایش ابهامات باشد، بخشی از پول میتواند مستقیما وارد بازار ارز شود. بهویژه آنکه طی هفتههای اخیر، دلار بیش از گذشته به شاخص انتظارات کوتاهمدت معاملهگران تبدیل شده و کوچکترین سیگنال سیاسی، مسیر آن را تغییر داده است.
از سویی صندوقهای درآمد ثابت نیز احتمالا بخشی از پولهای خارجشده از بورس را جذب خواهند کرد، اما نه با شدتی که در هفتههای ابتدایی بحران مشاهده شد. در روزهای نخست تنشها، اولویت اصلی سرمایهگذاران حفظ اصل سرمایه بود و همین موضوع درآمد ثابتها را به مقصد نخست پول تبدیل کرد. اما اکنون شرایط تغییر کرده است. نااطمینانی وارد فاز فرسایشی شده و سرمایهگذار دیگر حاضر نیست صرفا با سود ثابت منتظر بماند؛ بهویژه در شرایطی که تورم و نرخ ارز همچنان در مسیر صعودی قرار دارند. از طرفی، بازارهایی مانند مسکن و خودرو نیز فعلا شانس کمتری برای جذب پولهای فراری دارند. هرچند این بازارها همواره در دورههای تورمی مورد توجه بودهاند، اما نقدشوندگی پایین و نیاز به سرمایههای بزرگتر باعث میشود سرمایههای کوتاهمدت و سرگردان کمتر به سمت آنها حرکت کنند.
در شرایط فعلی، سرعت جابهجایی پول اهمیت زیادی پیدا کرده و سرمایهگذاران ترجیح میدهند در بازارهایی حضور داشته باشند که امکان ورود و خروج سریعتری فراهم میکند. با این حال، یک سناریوی مهم دیگر نیز وجود دارد؛ اینکه بورس پس از شوک اولیه بازگشایی، به تدریج بخشی از همین پولها را دوباره جذب کند. بسیاری از سهمها در حالی متوقف ماندهاند که دلار، طلا و سایر داراییها طی این مدت رشد کردهاند. همین موضوع میتواند در ادامه، نگاه بخشی از سرمایهگذاران ریسکپذیر را دوباره به سمت سهام برگرداند؛ بهخصوص اگر فضای سیاسی تا حدودی باثباتتر شود و بازار بتواند از شوک ابتدایی عبور کند.
شرایط متفاوت بازارها
به نظر میرسد، همه فعالان بازارها در انتظار بازگشایی بورس هستند و باید دید رقابت بازارها بر سر پولهای خارج شده احتمالی از بازار سهام به کجا میرسد. در همین رابطه فردین آقابزرگی، کارشناس ارشد بازارهای مالی، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» اظهار کرد: موضوع جذب پولهای خارج شده از بورس در صورت بازگشایی بازار بسیار حائز اهمیت است. به گفته او، بسیاری از معاملهگران انتظار دارند بازار در روزهای ابتدایی بازگشایی با فشار فروش همراه شود و همین موضوع میتواند خروج بخشی از سرمایهها از بورس را رقم بزند.
فردین آقابزرگی گفت: برای بررسی مقصد احتمالی این پولها، باید بازدهی بازارهای مختلف طی ماههای اخیر را مورد توجه قرار داد. بازار مسکن از ابتدای سال تاکنون رشد قابلتوجهی را تجربه کرده و قیمتها در برخی مناطق حتی تا ۴۰ درصد هم افزایش یافته است. بازار خودرو نیز از ابتدای جنگ تا پایان اردیبهشتماه با رشد سنگین قیمتها همراه است و به گفته فعالان این حوزه، سطح عمومی قیمت خودرو حدود ۵۰درصد افزایش پیدا کرده است. او افزود: در مقابل، بازار ارز شرایط متفاوتی دارد. دلار در آغاز جنگ در محدوده ۱۷۵هزار تومان قرار داشت و اکنون نیز در هفتههای پایانی اردیبهشتماه همچنان حوالی همان سطوح معامله میشود. همین موضوع باعث شده است بخشی از معاملهگران، بازار دلار آزاد را بازاری با «بازدهی جامانده» به حساب بیاورند که هنوز به اندازه سایر داراییها رشد نکرده و میتواند مقصد بخشی از منابع خروجی از بورس باشد.
این کارشناس ادامه داد: نقدشوندگی نیز عامل مهم دیگری در تعیین مقصد پولهاست. هرچند بازار خودرو نسبت به مسکن نقدشوندگی بالاتری دارد؛ اما همچنان فاصله زیادی با دلار آزاد دارد. در بازار ارز، افراد با هر سطح سرمایهای امکان ورود دارند؛ از چند صدمیلیون تومان گرفته تا سرمایههای بزرگتر. اما ورود به بازار خودرو و مسکن به منابع اولیه سنگینتری نیاز دارد و فرآیند نقد کردن داراییها نیز به مراتب دشوارتر است. فردین آقابزرگی با اشاره به تغییر نگاه سرمایهگذاران نسبت به بورس گفت: توقف طولانی معاملات سهام، یک ریسک جدید به بازار سرمایه اضافه کرده است. بخشی از سرمایهگذاران غیرحرفهای که طی این مدت با بلوکه شدن سرمایه خود مواجه بودند، اکنون نگران تکرار چنین اتفاقی هستند. به همین دلیل ممکن است حتی با تحمل زیان نیز تصمیم به خروج از بازار بگیرند.
او افزود: در کنار این گروه، معاملهگران حرفهای نیز حضور دارند که با نگاه سفتهبازانه عمل میکنند. این دسته از فعالان بازار احتمالا در روزهای ابتدایی بازگشایی اقدام به فروش سهام خواهند کرد تا در قیمتهای پایینتر دوباره وارد بازار شوند. به گفته این کارشناس، بسیاری از حرفهایهای بازار همچنان معتقدند سطح ارزندگی بورس نسبت به سایر بازارها بالاتر است. این تحلیلگر بازارهای مالی تاکید کرد: کاهش ارزش دلاری بازار سهام، افت نسبت قیمت به سود شرکتها و همچنین جاماندگی بازدهی بورس نسبت به بازارهای موازی طی سالهای اخیر، از جمله عواملی است که باعث شده بخشی از تحلیلگران همچنان به ارزندگی بازار سهام اعتقاد داشته باشند.
با این حال، در کوتاهمدت فشار فروش و رفتارهای هیجانی میتواند بر روند معاملات اثرگذار باشد و بازار را با نوسانات سنگین مواجه کند. این کارشناس بازار سرمایه در ادامه با اشاره به رفتار متفاوت سرمایهگذاران در دورههای بحرانی گفت: در روزهای ابتدایی تنشها، عمده سرمایهگذاران فقط به دنبال حفظ اصل سرمایه بودند و به همین دلیل صندوقهای درآمد ثابت با ورود پول کمسابقهای مواجه شدند. اما به مرور و با طولانی شدن فضای ابهام، رفتار معاملهگران تغییر کرد. اکنون بخشی از سرمایهها، به سمت داراییهایی حرکت میکنند که امکان پوشش تورم و کسب بازدهی بالاتر را داشته باشند. او افزود: در هفتههای اخیر، ورود سنگین پول به صندوقهای طلا و نقره نشان داد سرمایهگذاران نسبت به آینده تورم و نرخ ارز همچنان نگرانی دارند. اگر بازگشایی بورس با فضای منفی سیاسی یا افزایش ریسکهای ژئوپلیتیک همراه شود، احتمال حرکت بخشی از پولهای خارجشده از سهام به سمت بازار طلا و ارز بیشتر خواهد شد.
او در عین حال تاکید کرد که همه سرمایههای خارجشده از بورس لزوما از بازار سرمایه خارج نخواهد شد. به گفته وی، بخشی از سرمایهگذاران حرفهای احتمالا افتهای اولیه بازار را بهعنوان فرصت خرید تلقی میکنند؛ چراکه بسیاری از سهمها طی مدت تعطیلی بازار از رشد نرخ ارز و تورم عقب ماندهاند. از نگاه این گروه، اگر شرایط سیاسی تا حدودی باثبات شود، بازار سهام میتواند پس از عبور از شوک اولیه، بخشی از جاماندگی خود نسبت به سایر بازارها را جبران کند. فردین آقابزرگی خاطرنشان کرد: مهمترین متغیر تعیینکننده مسیر آینده بورس، سطح ریسکهای سیاسی و نحوه مدیریت بازار در روزهای ابتدایی بازگشایی خواهد بود.
دورنمای تورمی و رالی بازارها
در ادامه، یکی دیگر از کارشناسان بازار سرمایه نیز با اشاره به سناریوی بازگشایی بورس و احتمال شکلگیری فشار فروش در روزهای ابتدایی معاملات اظهار کرد: اگر بازار سهام بازشود، به احتمال زیاد در روزهای نخست شاهد عرضه سنگین سهام خواهیم بود و بخشی از سهامداران تلاش میکنند دارایی خود را نقد کنند. با این حال، همه این پولها لزوما به قصد سرمایهگذاری وارد بازارهای دیگر نمیشود. محمد خبریزاد گفت: بخشی از فروشهایی که در روزهای ابتدایی رخ میدهد، بیشتر برای تامین وجه نقد مورد نیاز خواهد بود. این موضوع در معاملات صندوقهای طلا و درآمد ثابت پس از جنگ نیز مشاهده شد. در آن مقطع، بخشی از سرمایهگذاران حقیقی برای تامین هزینههای روزمره و بخشی از حقوقیها برای جبران کمبود جریان نقد و پرداخت تعهدات خود اقدام به فروش دارایی کردند.
به گفته او، احتمال تکرار این رفتار در روزهای ابتدایی بازگشایی بورس نیز وجود دارد. او افزود: اما آن بخش از سرمایه که قرار است دوباره وارد بازارها شود، احتمالا مسیر متفاوتی خواهد داشت. به اعتقاد این کارشناس، جنس سرمایهگذارانی که در بهمن و اسفند، با وجود افزایش ریسک جنگ، همچنان سهامدار باقی ماندند، بیشتر از جنس فعالان بازارهای مالی بوده و نه سرمایهگذارانی که بخواهند وارد بازارهایی مانند مسکن شوند. به همین دلیل انتظار میرود بخش عمده این منابع همچنان میان بازارهای مالی جابهجا شود. محمد خبریزاد ادامه داد: دورنمای تورمی اقتصاد یکی از مهمترین عواملی است که مسیر حرکت پولها را مشخص میکند. در شرایط فعلی، بخش زیادی از فعالان اقتصادی همچنان انتظار تورم بالا را دارند و همین موضوع باعث میشود سرمایهها به سمت بازارهایی حرکت کنند که بتوانند تا حدی ارزش پول را حفظ کنند و حتی بخشی از زیانهای ریالی و دلاری ماههای اخیر را جبران کنند.
این کارشناس تاکید کرد: بر همین اساس، نخستین مقصد احتمالی پولهای خارجشده از بورس را باید صندوقهای طلا و سایر ابزارهای کالایی دانست. به گفته او، صندوقهای طلا، صندوقهای نقره، گواهی سپرده شمش و سایر ابزارهای مبتنی بر کالا میتوانند بیشترین شانس را برای جذب این منابع داشته باشند؛ چراکه در فضای تورمی فعلی، سرمایهگذاران این بازارها را امنتر ارزیابی میکنند. او افزود: بخشی از پولها نیز به سمت صندوقهای درآمد ثابت حرکت خواهد کرد، اما احتمالا سهم این صندوقها کمتر از گذشته خواهد بود. از نگاه او، بسیاری از سرمایهگذاران معتقدند بازدهی درآمد ثابتها در شرایط فعلی توان پوشش تورم انتظاری یک سال آینده را ندارد و به همین دلیل، جذابیت آنها نسبت به گذشته کاهش یافته است. محمد خبریزاد در عین حال تاکید کرد که درآمد ثابتها همچنان میتوانند نقش پارکینگ موقت سرمایههای خرد را ایفا کنند. بخشی از سرمایهگذاران ممکن است ابتدا پول خود را وارد صندوقهای درآمد ثابت کنند تا پس از فروکش کردن هیجان بازار و مشخص شدن شرایط بورس، دوباره به بازار سهام بازگردند.
خبریزاد همچنین با اشاره به وضعیت بنیادی شرکتهای بورسی گفت: بخش قابلتوجهی از شرکتهای بازار سرمایه در این مدت از نظر سودآوری آسیب جدی ندیدهاند و حتی برخی صنایع به دلیل رشد نرخ ارز و تورم، شرایط بهتری نیز پیدا کردهاند. با این حال، تعطیلی طولانیمدت بورس باعث شده است فشار فروش در روزهای ابتدایی بازگشایی حتی در نمادهای بنیادی نیز شکل بگیرد. این کارشناس در پایان اظهارات خود گفت: برخلاف برخی تصورات، بازار مسکن احتمالا مقصد اصلی این پولها نخواهد بود. به اعتقاد او، هم رشد سنگین قیمت مسکن در ماههای اخیر و هم جنس سرمایهگذاران فعال در بورس، باعث میشود بازار ملک در اولویت پایینتری نسبت به طلا، ارز و ابزارهای مالی قرار بگیرد.
