گمانهزنیها بالا گرفت؛
چهره بورس پس از بازگشایی
تابآوری صنایع
گمانهزنیها درباره نحوه بازگشایی و واکنش صنایع مختلف در روزهای ابتدایی بازگشت معاملات افزایش یافته است. تجربه دورههای مشابه نشان میدهد بازگشایی بازار رابطه مستقیمی با انتظارات و تخلیه هیجانات انباشتهشده دارد. به همین دلیل این موضوع میتواند رفتار صنایع مختلف را بهطور یکسان تحتتاثیر قرار ندهد. در این میان، تحلیلگران بازار سرمایه معتقدند، با توجه به شرایط فعلی، نخستین محور تغییر و تحول پس از بازگشایی بازار در صنایع دلاریمحور رخ خواهد داد. گروههایی مانند پتروشیمیها، فلزات اساسی و معدنیها معمولا بیشترین حساسیت را نسبت به تغییرات ریسکهای سیستماتیک و متغیرهای بیرونی از جمله نرخ ارز نشان میدهند. در دورههایی که عدمقطعیت سیاسی و اقتصادی بالاست، این صنایع در معرض تعدیل انتظارات سودآوری قرار میگیرند. از همین رو در سناریوی بازگشایی، احتمال فشار فروش اولیه در این گروهها بیش از سایر صنایع ارزیابی میشود؛ چراکه بخشی از قیمتگذاریها در دوره توقف بر مبنای انتظارات پیشین شکل گرفته و در مواجهه با واقعیت جدید نیازمند تعدیل است.
اما از سویی، صنایع ریالی و مصرفی مانند گروههای غذایی، دارویی و زراعتی معمولا رفتار متفاوتی را به نمایش میگذارند. این گروهها به دلیل وابستگی کمتر به نرخ ارز و برخورداری از تقاضای نسبتا پایدار، در برابر شوکهای بیرونی مقاومت بیشتری دارند. با این حال، در فضای کلی بازار و تحتتاثیر رفتار هیجانی اولیه، حتی این صنایع نیز ممکن است در کوتاهمدت تحت فشار قرار بگیرند؛ هرچند شدت آن نسبت به گروههای دلاری کمتر خواهد بود.
گروههای پرریسکتر بازار از جمله خودروییها و بانکیها نیز در کانون توجه قرار دارند. این صنایع بهدلیل وابستگی بالا به سیاستگذاری، قیمتگذاری دستوری و ابهامات ساختاری، معمولا در دورههای بازگشایی بازار واکنشهای شدیدتری نشان میدهند. تجربه نشان داده است که در چنین شرایطی، این گروهها حتی میتوانند در کوتاهمدت نقش پیشران یا فشاردهنده اصلی بازار را ایفا کنند. با این حال، برخی از تحلیلگران بر این باورند که مهمتر از بررسی تکتک صنایع، رفتار بازار در روزهای ابتدایی بازگشایی نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. آنچه معمولا در این مقطع رخ میدهد، ورود بازار به مرحله تخلیه انتظارات انباشته است. در این مرحله قیمتها بیشتر نشاندهنده تغییر سریع در نگاه و نگرانی سرمایهگذاران نسبت به ریسکها هستند. در واقع بازگشایی بازار سهام در چنین شرایطی را میتوان به دورهای جدید از قیمتها تشبیه کرد. در این مرحله بخشی از قیمتهای پیشین نیازمند تعدیل هستند تا بازار بتواند به تعادل جدیدی برسد. این فرآیند معمولا با افزایش نوسان در روزهای ابتدایی همراه است و سپس به تدریج با کاهش هیجان و افزایش نقش تحلیلهای بنیادی، مسیر واقعی بازار مشخص میشود.
از سوی دیگر، نباید نقش رفتار سرمایهگذاران در شکلدهی به این فاز اولیه نادیده گرفته شود. در شرایطی که معاملات بازار برای مدت طولانی متوقف بوده، بخشی از تصمیمها بهصورت انباشته و بدون امکان واکنش لحظهای شکل گرفته است. همین موضوع باعث میشود در روز بازگشایی، رفتارها بیشتر در مسیر واکنشها شکل بگیرد و از دایره تحلیل خارج باشد. بنابراین و بر اساس اظهارات کارشناسی، صنایع دلارمحور در معرض تعدیل انتظارات، صنایع ریالی در وضعیت نسبتا باثباتتر و گروههای پرریسکتر در معرض نوسانات شدیدتر قرار میگیرند. با این حال، پس از عبور از فاز اولیه، بازار به تدریج وارد مرحلهای از تعادل نسبی خواهد شد که در آن مجددا تحلیلهای بنیادی نقش پررنگتری در تعیین مسیر قیمتها ایفا خواهند کرد. در همین شرایط، کارشناسان بازار سرمایه همچنان بر ضرورت بازگشایی هرچه سریعتر بورس تاکید دارند. به باور آنها، تداوم توقف معاملات سهام نهتنها به کاهش عمق بازار منجر میشود، بلکه جریان سرمایههای خرد را نیز به سمت بازارهای موازی هدایت میکند.
موقعیت حساس بورس
فعالان بازار معتقدند، بازگشایی بورس باید بهصورت مدیریتشده و همراه با اقدامات حمایتی انجام شود تا از شکلگیری رفتارهای هیجانی جلوگیری شود. در این میان، افزایش شفافیت اطلاعاتی، هماهنگی میان سیاستگذار پولی و نهاد ناظر بازار سرمایه و همینطور تقویت سمت تقاضا، از جمله پیشنیازهایی عنوان میشود که میتواند روند بازگشت معاملات را باثباتتر کند. در همین رابطه علیرضا خان محمدی، تحلیلگر بازارهای مالی در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» اظهار کرد: اصل بازگشت بازار به چرخه معاملات، اتفاق مثبتی است و بازار سرمایه باید هرچه سریعتر به سمت بازگشایی حرکت کند. به گفته او، طولانی شدن توقف معاملات در شرایطی رخ داد که از همان روزهای ابتدایی آتشبس نیز امکان بازگشایی تدریجی بازار وجود داشت و حتی میشد با اعلام برنامه مشخص، نحوه حمایتها و مدل بازگشایی، بخش مهمی از نگرانی فعالان بازار را مدیریت کرد. این کارشناس افزود: طی این مدت درباره سازوکار بازگشایی، دامنه نوسان، نحوه افشای اطلاعات و مدل حمایتها بحثهای زیادی میان فعالان بازار مطرح شد و اگر شفافسازی بیشتری صورت میگرفت، امکان بازگشایی زودتر بورس نیز وجود داشت. حتی اگر در ادامه دوباره تنش یا درگیری جدیدی رخ میداد، امکان توقف مجدد بازار وجود داشت و این موضوع نباید مانعی برای بازگشایی اولیه میشد.
این تحلیلگر بازار سرمایه با تاکید بر اینکه کنترل هیجان بازار نیازمند برنامهریزی و استراتژی مشخص است، اظهار کرد: مدیریت رفتار هیجانی سرمایهگذاران وظیفه نهاد ناظر و سیاستگذار بازار است و باید با ابزارهای مشخص انجام شود. از سویی به نظر میرسد، چالش در زمان بازگشایی قطعا وجود دارد اما این چالش هم در گذشته وجود داشت و هم اکنون پابرجاست و نمیتوان صرفا به دلیل نگرانی از نوسانات، بازار را برای مدت طولانی تعطیل نگه داشت.
علیرضا خانمحمدی ادامه داد: اکنون همه بازارهای موازی فعال هستند و اگر معیار تصمیمگیری، نگرانی از رفتار هیجانی باشد، این هیجان در بازارهای دیگر از جمله طلا، ارز، مسکن و خودرو نیز مشاهده میشود. به اعتقاد او، بخشی از شرکتهای بورسی حتی از شرایط فعلی نیز منتفع شدهاند؛ چراکه افزایش نرخ محصولات و رشد تورم موجب شده درآمد و فروش آنها تحتتاثیر مثبت قرار گیرد.
این کارشناس توضیح داد: بسیاری از شرکتها در هفتههای اخیر افزایش نرخهای قابلتوجهی دریافت کردهاند و همین موضوع میتواند بر سودآوری و صورتهای مالی آنها اثر مثبت داشته باشد. به گفته او، در کنار ریسکهای موجود، نباید اثرات مثبت ناشی از رشد نرخ فروش و افزایش ارزش دارایی شرکتها نادیده گرفته شود. او با اشاره به ماهیت پرریسک بازار سرمایه گفت: فعالان این بازار از ابتدا میدانستند که بورس، همراه با ریسک است و سرمایهگذاران بر اساس درجه ریسکپذیری خود تصمیمگیری میکنند. در مقطع پیش از تشدید تنشها نیز بخشی از سرمایهگذاران ریسکگریز از بازار خارج شدند و گروهی دیگر با تغییر آرایش پرتفوی خود و حرکت به سمت صنایع دفاعیتر، برای شرایط فعلی آماده شدند. این تحلیلگر بازار سرمایه معتقد است که بازگشایی بورس از منظر منطقی و اقتصادی کاملا قابل دفاع است و بازار سهام باید به تدریج به سمت شرایط عادی حرکت کند. حتی اگر در روزهای ابتدایی بازگشایی، بازار با افت و هیجان منفی همراه شود، این موضوع بخشی طبیعی از فرآیند کشف قیمت خواهد بود.
دو روی سکه بازگشایی
به گفته او، در سناریوی فعلی احتمال اصلاح ۱۰ تا ۲۰درصدی در برخی نمادها و صنایع وجود دارد و بازار ممکن است در روزهای نخست با فشار فروش مواجه شود، اما این وضعیت پایدار نخواهد بود. او توضیح داد: بسیاری از شرکتها در این مدت سودسازی مناسبی داشتهاند و حتی برخی صنایع کمترین آسیب را از جنگ متحمل شدند. این شرکتها همچنان فروش خود را حفظ کردهاند، افزایش نرخ گرفتهاند و توانستهاند فعالیت عملیاتی خود را ادامه دهند. علیرضا خانمحمدی افزود: پس از فروکش کردن هیجانات اولیه، بازار به تدریج میان شرکتهای آسیبدیده و شرکتهای مقاومتر تمایز قائل خواهد شد. به گفته این کارشناس، شرکتهایی که کمترین آسیب را دیدهاند یا همچنان روند سودسازی مطلوبی دارند، میتوانند سریعتر مورد توجه بازار قرار بگیرند و بخشی از افت اولیه خود را جبران کنند.
در مقابل، برخی صنایع با چالشهای جدیتری مواجه خواهند شد. شرکتهایی که بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم از جنگ و اختلالات اخیر آسیب دیدهاند، احتمالا با فشار بیشتری روبهرو میشوند و بازار نسبت به چشمانداز سودآوری آنها محتاطتر عمل خواهد کرد. برخی گروهها مانند فولادیها، پتروشیمیها و خودروسازان با وجود ادامه تولید، در بخشهایی از زنجیره تامین و تحویل محصولات با مشکل مواجه شدند و ممکن است این موضوع در کوتاهمدت بر عملکرد آنها اثرگذار باشد. به گفته او، صنعت گردشگری و حملونقل از جمله بخشهایی هستند که بیشترین آسیب را از شرایط اخیر دیدهاند. همچنین شرکتهای ساختمانی نیز بهدلیل رشد بهای تمامشده پروژهها با چالشهایی مواجه شدهاند. به گفته این تحلیلگر بازارهای مالی، میتوان از صنایع غذایی، دارویی، سیمانی و بانکی بهعنوان گروههایی نام برد که عملکرد باثباتتری در این دوره داشتهاند.شرکتهای غذایی و دارویی توانستهاند افزایش نرخهای مناسبی دریافت کنند و شرکتهای سیمانی نیز از فضای رقابتی بورس کالا منتفع شدند. این صنایع میتوانند پس از عبور بازار از فاز هیجانی اولیه، سریعتر مورد توجه سرمایهگذاران قرار گیرند.
او تاکید کرد: بازگشایی بازار میتواند برای سرمایهگذارانی که نگاه میانمدت و بلندمدت دارند، فرصتهای تازهای ایجاد کند؛ اما همه این شرایط در نهایت به وضعیت ریسکهای ژئوپلیتیک و چشمانداز مذاکرات بستگی خواهد داشت. علاوه بر این مساله، رفتار سرمایهگذاران در سناریوی بازگشایی بورس با حصول توافق یا در شرایط تداوم ابهامات سیاسی کاملا متفاوت خواهد بود. اگر بازار در همین فضای مبهم بازگشایی شود، احتمال شکلگیری هیجان منفی وجود دارد؛ اما این هیجان نیز به مرور قابل مدیریت خواهد بود و پس از آن بازار دوباره بر اساس عرضه و تقاضا و شرایط بنیادی شرکتها مسیر خود را پیدا میکند. علیرضا خانمحمدی با بیان اینکه تداوم تعطیلی بورس میتواند هزینههای بیشتری برای بازار سرمایه به همراه داشته باشد، اظهار کرد: این موضوع به کاهش اعتماد فعالان اقتصادی منجر خواهد شد. طی این مدت فعالان بازار فرصت کافی برای تحلیل شرایط شرکتها، بررسی گزارشهای مالی و ارزیابی میزان آسیبپذیری صنایع مختلف را داشتهاند و اکنون بیش از هر چیز، نحوه حمایت سیاستگذار و مدل بازگشایی بازار اهمیت پیدا کرده است.
