منطق سیاستگذار در بستن بازار سهام زیر سایه نااطمینانی
جابهجایی سرمایهها در جنگ
چراغ خاموش بورس
معاملات بازار سهام همچنان متوقف است و تعطیلی بازار سهام به بیش از یک ماه رسیده است. دنیای اقتصاد در گزارشهای قبلی خود در دوران جنگ، به این موضوع اشاره کرده بود که تعطیلی بازار سهام در شرایط کنونی، بهترین گزینه در دسترس است. در شرایطی که جنگ میان ایران و متجاوزان آمریکایی - صهیونی به اوج رسیده و دامنه درگیریها به زیرساختهای اقتصادی و صنعتی کشور نیز کشیده شده است؛ بازار سرمایه ناگزیر در موقعیتی متفاوت از وضعیتهای معمول قرار میگیرد.
حمله به برخی از مهمترین واحدهای تولیدی کشور از جمله فولاد مبارکه اصفهان و فولاد خوزستان بهعنوان دو قطب کلیدی صنعت فولاد و همچنین آسیب به تاسیسات پتروشیمی، نشاندهنده این است که ریسکهای سیستماتیک به سطحی فراتر از نوسانات متعارف اقتصادی رسیدهاند. در چنین فضایی، ادامه فعالیت عادی بازار سهام نه تنها کارکرد اصلی خود را از دست میدهد، بلکه میتواند به تشدید زیان سرمایهگذاران نیز منجر شود. بازار سرمایه در حالت عادی، محلی برای کشف قیمت بر اساس اطلاعات، انتظارات و تحلیلهای اقتصادی است. اما زمانی که متغیرهای بنیادین شرکتها در معرض تهدید مستقیم و غیرقابل پیشبینی قرار میگیرند، سازوکار کشف قیمت عملا مختل میشود. در شرایطی که هر لحظه احتمال انتشار اخبار منفی جدید از آسیب به زیرساختهای تولیدی وجود دارد، تصمیمگیری منطقی جای خود را به رفتارهای هیجانی میدهد. این موضوع میتواند به شکلگیری صفهای فروش سنگین، افتهای شدید قیمتی و در نهایت از بین رفتن اعتماد عمومی به بازار منجر شود. از سوی دیگر، اطلاعات در چنین شرایطی بهشدت نامتقارن و ناپایدار است. برخی بازیگران ممکن است دسترسی سریعتری به اخبار داشته باشند و همین مسأله، زمینه بروز نابرابری در معاملات را فراهم میکند.
درحالیکه بخش بزرگی از سرمایهگذاران خرد، بدون دسترسی به اطلاعات دقیق و به موقع، در معرض تصمیمگیریهای پرریسک قرار میگیرند. در این وضعیت، باز بودن بازار عملا به زیان گروهی از فعالان تمام میشود و عدالت معاملاتی را زیر سوال میبرد. تعطیلی موقت بازار سهام در چنین شرایطی را میتوان بهعنوان ابزاری برای صیانت از منافع سرمایهگذاران تفسیر کرد. این اقدام به سیاستگذار فرصت میدهد تا ضمن ارزیابی دقیق ابعاد خسارات وارده به شرکتها، سازوکارهای لازم برای بازگشایی تدریجی و کنترلشده بازار را طراحی کند. همچنین، این توقف میتواند از بروز رفتارهای تودهوار و فروشهای هیجانی جلوگیری کرده و به نوعی زمان خریدن برای بازگشت نسبی آرامش به فضای عمومی اقتصاد باشد. تجربه بازارهای مالی در سطح بینالمللی نیز نشان میدهد که در مواقع بروز بحرانهای شدید، تعطیلی موقت بازارها امری بیسابقه نیست. در چنین بزنگاههایی، اولویت اصلی نه تداوم معاملات، بلکه حفظ ثبات و جلوگیری از فروپاشی اعتماد سرمایهگذاران است. چراکه بازاری که اعتماد خود را از دست بدهد، حتی پس از پایان بحران نیز بهسختی به شرایط عادی بازمیگردد.
در نهایت، باید توجه داشت که بازار سرمایه بازتابی از واقعیتهای اقتصادی است، نه ابزاری برای نادیده گرفتن آنها. زمانی که واقعیت بیرونی با نااطمینانیهای شدید و تهدیدهای مستقیم همراه است، توقف موقت بازار میتواند تصمیمی عقلایی و مبتنی بر منطق سیاستگذاری باشد. در چنین شرایطی، بسته بودن بازار نه نشانه ضعف، بلکه اقدامی پیشگیرانه برای حفظ منافع بلندمدت سرمایهگذاران و جلوگیری از تعمیق بحران در ساختار مالی کشور تلقی میشود.
صندوقهای طلا
صندوقهای طلا معاملات نخستین روز از هفته را با سبزپوشی آغاز کردند و در ادامه معاملات، قوت گرفتن جریان تقاضا موجب صعود قیمت این صندوقها به بازه مثبت ۴ الی ۶ درصد شد. رشد قیمت گواهی سپرده شمش طلا که وزن قابلتوجهی در پرتفوی این صندوقها دارد؛ مهمترین عامل اثرگذار بر رشد قیمت صندوقهای طلای بورسی بود. در معاملات روز گذشته، قیمت گواهی سپرده شمش طلا در بورس کالا با افزایش همراه شد و این موضوع موجب رشد NAV صندوقهای طلا شد. از سوی دیگر، صندوقهای طلا در روزهای معاملاتی قبل، دارای حباب منفی بالایی بودند که با رشد قیمتی در روز گذشته، بخشی از این حباب منفی تعدیل شد. رصد وضعیت حباب قیمتی در کلیه صندوقهای طلا در پایان معاملات بازار نشان میداد که کلیه این صندوقها دارای حباب منفی قیمتی بودند.
صندوقهای طلا در دهمین روز معاملاتی خود در دوران جنگ، برای دهمین روز متوالی با خروج پول حقیقی همراه شدند. در معاملات روز شنبه، هزار و ۸۴۱میلیارد تومان پول حقیقی از صندوقهای طلا خارج شد. در این ۱۰ روز، ۸ هزار و ۸۶۴میلیارد تومان پول حقیقی از این صندوقها خارج شده است. در توصیف چرایی خروج پول از صندوقهای طلا در برهه کنونی میتوان به نیاز سرمایهگذاران به ریال اشاره کرد. جنگ کنونی موجب بیکاری برخی از شاغلین واحدهای مختلف تولیدی و خدماتی شده است و در شرایط نبود جریان درآمدی مستمر، افرادی که برای مقاصد مختلف به ریال نیاز دارند؛ در صورت داشتن صندوق طلا در پرتفوی، اقدام به فروش این گروه از داراییهای خود میکنند تا از وضعیت کنونی عبور کنند. از سوی دیگر، سبد معاملاتی برخی، متشکل از سهام، صندوقهای سهامی و صندوقهای طلا است؛ آخرین روز معاملاتی بازار سهام ۶ اسفند سال گذشته بود و پس از آن به دلیل جنگ تحمیلی آمریکایی - صهیونی، معاملات بازار سهام متوقف شده است. در چنین شرایطی، افرادی که به نقدینگی نیاز دارند؛ در غیاب سهام و صندوقهای سهامی، صندوقهای طلا را به عنوان مهمترین منبع تامین نقدینگی تلقی میکنند و با فروش واحدهای این صندوقها، اقدام به فراهم کردن نقدینگی مورد نیاز میکنند.
صندوقهای درآمد ثابت
ساعات معاملاتی صندوقهای درآمد ثابت از روز گذشته افزایش یافت و معاملات این صندوقها از این به بعد، از ساعت ۹ الی ۱۲ و ۳۰ دقیقه روزهای کاری هفته خواهد بود. صندوقهای درآمد ثابت در روز گذشته، عملکرد پرفروغی در زمینه جذب پول حقیقی نداشتند و تنها ۸میلیارد تومان پول حقیقی وارد این صندوقها شد. این صندوقها برای نهمین روز متوالی با ورود پول حقیقی همراه شدند. در چهارده روز معاملاتی که صندوقهای مذکور در دوران جنگ تجربه کردهاند؛ در ۱۱ روز معاملاتی، صندوقهای درآمد ثابت با ورود پول حقیقی همراه شدهاند و تنها در ۳ روز، خالص خرید حقیقیها در این گروه از صندوقها منفی بوده است. در شرایطی که ریسکهای ژئوپلیتیک به اوج میرسد و نااطمینانی نسبت به آینده متغیرهای کلان اقتصادی افزایش پیدا میکند، رفتار سرمایهگذاران نیز به طور محسوسی تغییر میکند. در فضای جنگی میان ایران با آمریکا و رژیم صهیونیستی، که با تهدید مستقیم زیرساختهای اقتصادی و نوسانات شدید در بازارهای دارایی همراه است، اولویت اصلی فعالان بازار از کسب بازدهی به حفظ اصل سرمایه تغییر جهت میدهد. همین تغییر رویکرد، یکی از مهمترین دلایل ورود نقدینگی به صندوقهای درآمد ثابت محسوب میشود.
صندوقهای درآمد ثابت به دلیل ماهیت کمریسکتر و ترکیب داراییهای خود که عمدتا شامل اوراق دولتی و سپردههای بانکی است، در چنین شرایطی بهعنوان پناهگاه امن سرمایهگذاران شناخته میشوند. در زمانی که بازار سهام با تعطیلی مواجه است یا چشمانداز روشنی از سودآوری شرکتها وجود ندارد، این صندوقها امکان کسب بازدهی باثبات و قابل پیشبینی را فراهم میکنند و از نوسانات شدید قیمتی در امان هستند. از سوی دیگر، افزایش نااطمینانی و احتمال تشدید خسارات به بنگاههای اقتصادی باعث میشود که سرمایهگذاران تمایل کمتری به پذیرش ریسک داشته باشند. در نتیجه، خروج منابع از داراییهای پرریسک و حرکت به سمت ابزارهای مالی با درآمد ثابت، بهعنوان یک رفتار عقلایی و محافظهکارانه شکل میگیرد. این جابهجایی نقدینگی، در واقع بازتابی از افزایش سطح ریسک سیستماتیک در اقتصاد است. در مجموع، رشد ورود پول به صندوقهای درآمد ثابت در شرایط جنگی را میتوان نشانهای از تغییر ترجیحات سرمایهگذاران به سمت امنیت و ثبات دانست؛ تغییری که تا زمان کاهش نااطمینانیها و بازگشت آرامش به فضای اقتصادی، تداوم خواهد داشت.
صندوقهای نقره
برخلاف صندوقهای طلا که در کلیه روزهای معاملاتی دوران جنگ، با خروج پول حقیقی همراه شدهاند؛ صندوقهای نقره روند متفاوتی را در دوران جنگ در پیش گرفتهاند.
در روز گذشته، این صندوقها با ورود ۶۶میلیارد تومان پول حقیقی همراه شدند که ششمین روز متوالی ورود پول حقیقی به این صندوقها تلقی میشود. با این که ریسک نوسانات اونس نقره نسبت به اونس طلا بیشتر است و این موضوع نوسانپذیری بیشتر در قیمت گواهی سپرده شمش نقره را نیز فراهم میکند؛ اما همچنان، صندوقهای نقره که ریسک بیشتری نسبت به صندوقهای طلا دارند، با اقبال حقیقیها همراه میشوند که به نوبه خود، امر جالبتوجهی بهنظر میرسد.
