هفته پایانی سال در بورس چگونه رقم خواهد خورد؟
مسیرهای عبور از بحران
پیگیری معاملات درآمد ثابتها
در هفته گذشته، معاملات صندوقهای درآمد ثابت آغاز شد. در سه روزی که این صندوقها مورد معامله قرارگرفتند، در دو روز نخست معاملات، از صندوقهای درآمد ثابت پول خارج شد و در روز سوم و با کمشدن فشار فروش، این صندوقها با ورود پول حقیقی همراه شدند. در دو روز مذکور، ۸هزار و ۳۴۲میلیاردتومان پول حقیقی از این صندوقها خارج شد و در روز سوم نیز ۹۰۱میلیاردتومان پول حقیقی وارد این صندوقها شد. صندوقهای درآمد ثابت در جنگ ۱۲روزه نیز از هفته دوم بازگشایی شدند و خروج پول سنگین ۲۵هزار و ۸۰۰میلیاردتومانی در ۳ روز نخست معاملات این صندوقها بهوقوع پیوست. کمترشدن رقم خروج پول از صندوقهای درآمد ثابت در سه روز نخست معاملاتی جنگ فعلی در قیاس با جنگ قبلی گویای این نکته است که فعالان صندوقهای درآمد ثابت، با توجه به تجربه جنگ قبلی، اکنون درک بهتری از اوضاع پیدا کردهاند و دلیل کاهش فشار فروش در صندوقهای درآمد ثابت نیز همین مساله است.
اثر تعطیلی بورس بر دیگر بازارها
در شرایطی که اطلاعات چندانی از قیمت دلار در بازار آزاد در دسترس نیست؛ بررسی قیمت تتر نشان میدهد؛ قیمت تتر در کانال ۱۴۲هزارتومان قرار دارد. در روز آغاز جنگ، تتر برای لحظاتی به حوالی ۱۸۰هزارتومان نیز رسید؛ اما پس از آن، قیمت تتر بهطور مداوم در حال کاهش بودهاست. در شرایط کنونی، میتوان گفت؛ دماسنج ارزی این روزها، همین قیمت تتر است و اگر معاملهای هم در بازار آزاد به شکل اسکناس صورت گیرد، در حوالی همین قیمتهای کنونی تتر انجام میگیرد. برخی از فعالان بازار، دلیل عقبنشینی قیمت دلار در شرایط کنونی را فشار عرضه از سوی دارندگان خانگی و کسبههایی میدانند که برای حفظ ارزش سرمایه اقدام به خرید اسکناس دلار کردهبودند. در شرایطی که معاملات بازار سهام متوقف است و حتی دارندگان واحدهای صندوقهای طلا نیز به پول خود دسترسی ندارند؛ برخی از دارندگان دلارهای خانگی، برای تامین مایحتاج ضروری و هزینههای شبعید، بهتنها دارایی نقدشونده در دسترس خود متوسل میشوند و در اینجا که بحث نیاز مطرح میشود، دارندگان این اسکناسها، برای دستیابی بهریال، حاضر به ارائه تخفیف و فروش این دلارها در قیمتهای پایین نیز هستند. از سوی دیگر، برخی از تجار و کسبه بازار نیز از دلارهای خود برای تسویه تعهدات خود استفاده میکنند که این موضوع نیز به نوبه خود بر افزایش عرضه و کاهش قیمت اسکناس آمریکایی اثرگذار بودهاست، پس همانطور که مشاهده میشود؛ تعطیلی بازار سهام بر قیمت دلار و دیگر بازارها نیز اثرگذار بودهاست. این افت قیمت دلار، به کاهش قیمتها در بازار طلا و سکه نیز منتهی شدهاست؛ البته قیمتهای کنونی معاملات در بازار طلا و سکه بهدلیل حجم معاملات پایین، از عمق چندانی برخوردار نیست.
زمان بازگشایی بازار
روز پنجشنبه هفته گذشته، پایگاه خبری بازار سرمایه اعلام کرد؛ بهمنظور مدیریت مطلوبتر بازار و ابزارهای مختلف بازار سرمایه، جلسات متعددی با حضور اعضای هیاتمدیره و مدیران سازمان بورس و مدیرانعامل ارکان بازار برگزار شدهاست. در این جلسات که طی روزهای گذشته بهصورت مداوم برگزارشده، سیاستهای مدیریت بازار در روزهای جنگ و پس از آن مورد بررسی و هماهنگی قرارگرفت تا امکان مدیریت شرایط و بازگشایی تدریجی ابزارهای بازار با کمترین ریسک احتمالی فراهم شود. بر مبنای تصمیمات اتخاذشده در این جلسات، صندوقهای صدور و ابطالی سرمایهگذاری در اوراق با درآمد ثابت به فعالیت خود در این ایام ادامه دادند و از روز ۱۷ اسفند نیز معاملات صندوقهای قابلمعامله در بورس و فرابورس نیز از سر گرفته شد. در همینحال، معاملات کالایی بورسهای کالا و انرژی نیز در هفته گذشته از سر گرفته شد و اوراق تسهیلات مسکن، انواع اوراق دولتی و شرکتی در بورسها مجددا معامله شدند. در این جلسات، برای هفته پایانی سال نیز تمهیداتی درنظر گرفتهشده و با مرور تجربیات جنگ ۱۲روزه، چگونگی مدیریت بازار سهام پس از بازگشایی نیز موردبحث و بررسی قرار گرفتهاست. بهنظر میرسد که با تداوم جنگ، همچنان تعطیلی بازار در دستور کار قرار گیرد.
پیشنهاد به سیاستگذار
دو هفته از تعطیلی معاملات بازار سهام بهدلیل جنگ میگذرد و در چنین شرایطی، عملا پول فعالان بازار سهام در این دارایی قفل شدهاست. صندوقهای طلا نیز وضعیت مشابهی دارند؛ با توجه به اینکه تنها یک هفته تا آغاز سالجدید زمان باقی است و زمان پایان جنگ نیز چشمانداز مشخصی ندارد؛ برخی از فعالان بازار در چنین اوضاعی به پول نیاز دارند تا مایحتاج ضروری و ملزومات مصرفی شبعید را تامین کنند. از سویی دیگر، برای کارمندان برخی از شرکتها نیز دریافت حقوق اسفندماه و عیدی و مزایای پایان سالبا توجه به شرایط جنگی درهالهای از ابهام قرار دارد. در جنگ ۱۲ روزه، معاملات بورس در میانه جنگ به مدت ۲ هفته تعطیل شد و پس از پایان جنگ با تزریق پول از سوی نهادهای حقوقی و صندوق تثبیت بازار سرمایه، تلاش بر این شد تا صفوف فروش بازار جمع شود و بازار به تعادل برسد، ولی مقطع کنونی دو تفاوت عمده با جنگ ۱۲ روزه دارد؛ نخست اینکه چشماندازی از پایان جنگ وجود ندارد و نکته دوم نیز نزدیکی به آغاز سالجدید است. در چنین شرایطی، سازمان بورس میتواند برای کمک به فعالانی که نیاز به نقدینگی دارند؛ بخشی از پولی که صرف حمایت از بازار در روزهای پس از بازگشایی خواهد کرد را در هفته پایانی سال استفاده کند. مکانیسم پیشنهادی نیز به اینصورت است که سازمان بورس، اجازه فروش سهام به قیمت پایانی آخرین روز معاملاتی قبل از جنگ را تا سقف مشخصی به کدهای معاملاتی بدهد و در سمت خرید این سهام عرضهشده نیز نهادهای حقوقی یا صندوق تثبیت بازار قرار بگیرند.
برای صندوقهای طلا نیز میتوان این مکانیسم را بهکار گرفت و از منابع بازارگردانها استفاده کرد. بهعنوان مثال اگر به هر کد معاملاتی اجازه فروش سهام تحتتملک تا سقف ۲۰میلیونتومان داده شود؛ با منابع ۲۰ همتی، یکمیلیون کد معاملاتی موفق بهفروش ۲۰میلیونتومانی سهام خواهند شد. طبیعتا وقتی برای فروش سقف گذاشته میشود؛ اغلب فروشندگان، کسانی خواهند بود که نیاز اساسی به پول دارند. با اینکه ۲۰میلیونتومان در شرایط کنونی رقم ناچیزی است؛ اما در همین شرایط جنگی نیز اگر در هفته آخر سالاز سوی سازمان بورس بهکار گرفته شود؛ میتواند دوای درد و عصای دست برخی باشد. سیاستگذار باید به فکر چنین راهکارهایی در شرایط بحران برای کمک به فعالان بازار باشد؛ توقف معاملات بازار در شرایط جنگ و از سرگیری آن پس از پایان جنگ و سپس تزریق پول برای جمعآوری صفوف فروش هنر خاصی محسوب نمیشود. ضروری است که ایدههای مشابه در سازمان بورس مورد بررسی قرار گیرد و هرچه زودتر در بازار عملی شود تا با همیاری ارکان مختلف بازار، فعالان بازار سهام از این پیچ تاریخی نیز به سلامت عبور کنند.
