گره کور روانکارها
دنیای اقتصاد - عباس بیات : از زمانی که ارز نیمایی حذف شد و به بازار توافقی انتقال یافت، هزینه تامین ماده‌‌‌اولیه لوب‌‌‌کات روانکارها افزایش یافت. علت این موضوع فرمول محاسبه لوب‌‌‌کات بورس‌کالاست که ضریبی از قیمت نفت‌خام و دلار توافقی است. از طرفی قیمت‌گذاری محصولات روانکار دستوری است که همین موضوع باعث می‌شود افزایش هزینه ناشی از رشد نرخ دلار رسمی کشور در نرخ فروش محصولات این صنعت سرشکن نشود. به‌دنبال این مهم در سال‌جاری حاشیه سود روانکارها نسبت به میانگین تاریخی کاهش یافته است. طی پاییز امسال حاشیه سود روانکارها به میزان ۱۷درصد به ثبت رسید که در قیاس با دوره تاریخی ۷درصد کاهش یافته است.
معضل ماده اولیه
بررسی مقادیر تولیدی شرکت‌های روانکار نشان می‌دهد که در ۱۳سال اخیر به‌طور متوسط هر سال ۶درصد به مجموع تولیدات این صنعت افزوده شده است. شتاب رشد تولیدات این گروه در سال گذشته کاهش یافته است. طی سال ۱۴۰۲ مجموع تولیدات روانکارها به‌‌‌میزان ۲میلیون و ۳۳۷هزار تن به ثبت رسید که در مقایسه با سال ماقبل ۳درصد افزایش یافته است. در مقیاس فصلی طی بهار امسال افزایش خوبی در تولیدات روانکارها رقم خورده است. با این حال در فصول بعدی این افزایش ماندگار نبوده است. در تابستان و پاییز امسال به‌‌‌ترتیب رشد ۳ و یک‌درصدی در مجموع تولیدات گروه روانکار در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته رقم خورده است. در مجموع طی ۱۱ماه سال‌جاری شرکت‌های روانکار بازار سرمایه موفق به تولید ۲میلیون و ۲۴۹هزار تن انواع محصول شده و در مقایسه با ۱۱ماه آغازین سال گذشته ۴درصد بهبود را تجربه کرده‌اند. اصلی‌‌‌ترین عاملی که سبب شده است تا رونق در تولیدات روانکارها رقم نخورد، بحث ماده‌‌‌اولیه این صنعت است.
اصلی‌‌‌ترین ماده مورد استفاده در تولید محصول روانکار، لوب‌‌‌کات است. لوب‌‌‌کات از طریق بورس‌کالا تهیه و بهای آن به‌صورت ضریبی از قیمت نفت‌کوره مشخص می‌شود. بنابراین طبق فرمول مشخص‌شدن قیمت لوب‌‌‌کات، بهای لوب‌‌‌کات دلاری است و همین موضوع موجب می‌شود تا شرکت‌های روانکار به جهت تامین ماده‌‌‌اولیه موردنیاز خود هزینه گزافی متحمل شوند. بیشترین میزان رشد تولیدات در میان چهار تولیدکننده بورسی گروه روانکار بازار سرمایه، مربوط به شرکت «شرانل» است. این شرکت در ۱۱ماه امسال توانست مجموع تولیدات خود را با افزایش ۱۴درصدی به سطح ۶۰۷هزار تن در قیاس با مدت مشابه سال گذشته افزایش دهد.
رکود مقادیر فروش
بررسی تناژ فروش شرکت‌های روانکار در کنار مقادیر تولید می‌‌‌تواند دید بهتری از وضعیت متغیرهای بنیادین نمایان کند. در مقیاس سالانه، به‌طور متوسط هر سال ۲میلیون و ۱۴هزار تن روانکار توسط چهار شرکت بورسی این گروه به فروش رسیده است. به‌طور میانگین هر سال ۲درصد به مقادیر فروش این صنعت افزوده شده است. در سال ۱۴۰۲ مجموعا ۲میلیون و ۳۱۷هزار تن روانکار توسط چهار شرکت بورسی این گروه به فروش رسیده که در قیاس با سال ماقبل یک‌درصد افزایش را به ثبت رسانده است.
در مقیاس فصلی طی تابستان و پاییز امسال به‌‌‌ترتیب رشد یک و ۷درصدی به میزان فروش شرکت‌های روانکار افزوده شده است. مجموع مقادیر فروش ۱۱ماهه سال‌جاری روانکارها ۲میلیون و ۲۴۱هزار تن به ثبت رسید که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل ۵درصد بهبود یافته است. تناژ فروش شرکت‌های روانکار بورسی همچون مقادیر تولید بهبود چندان زیادی را تجربه نکرد. عامل اصلی این موضوع همان‌طور که پیش‌تر عنوان شد، قیمت‌گذاری دستوری این صنعت با وجود دلاری بودن ماده‌‌‌اولیه آنهاست که اجازه توسعه به روانکارها را نمی‌‌‌دهد. «شرانل» با افزایش ۱۳درصدی تناژ فروش خود طی سال‌جاری بیشترین افزایش فروش را تجربه کرد.
معضل دستوری
مرجع نرخگذاری در گروه روانکار بازار سرمایه، به‌صورت دستوری است. سایه دستوری نرخگذاری این گروه بزرگ‌ترین ریسک حال حاضر آنهاست. این مهم موجب عدم‌توسعه سودآوری گروه روانکار بازار سهام شده است. البته در بین چهار راس روانکار، برخی از آنها میزان صادرات بالایی دارند و همین امر موجب می‌شود تا ریسک قیمت‌گذاری دستوری به حداقل برسد. در ۱۱ماه امسال، به‌صورت میانگین ۳۰درصد به نرخ فروش محصول اصلی روانکارها نسبت به مدت مشابه سال قبل افزوده شده است.
در این مقیاس، بیشترین میزان رشد نرخ فروش مربوط به شرکت «شبهرن» بوده است. این شرکت روغن‌موتور خود را با ۳۸درصد افزایش نسبت به ۱۱ماه ابتدایی ۱۴۰۲ به فروش رسانده است. در یازدهمین ماه سال جاری به‌طور متوسط ۶۸درصد به نرخ فروش محصول اصلی گروه روانکار بازار سهام نسبت به بهمن سال گذشته افزوده شده است. در همین مقیاس بیشترین میزان رشد نرخ فروش مربوط به شرکت «شرانل» است. این شرکت در بهمن امسال روغن‌موتور خود را با افزایش ۸۹درصدی نسبت به بهمن سال گذشته به فروش رسانده است. همچنین مقایسه نرخ فروش بهمن‌ماه روانکارها با متوسط سال‌جاری از افزایش ۲۶درصدی نرخ فروش این صنعت در یازدهمین ماه سال حکایت دارد. در این مقیاس بیشترین میزان افزایش نرخ فروش مربوط به شرکت «شنفت» است و این شرکت روغن‌موتور خود را در بهمن‌ماه ۳۵درصد بیشتر از متوسط سال به فروش رسانده است.
فوران درآمدی «شرانل»
ارزیابی درآمد فروش شرکت‌های تولیدکننده روغن‌موتور بازار سهام نشان می‌دهد که در مقیاس سالانه به‌صورت میانگین هر سال ۳۷درصد به مجموع فروش این گروه افزوده شده است. در سال ۱۴۰۲ روند فروش روانکارها با کاهش همراه شده است. طی سال گذشته فروش روانکارها به میزان ۷۱هزار و ۵۸۵میلیارد تومان به ثبت رسید که در مقایسه با سال ماقبل ۲۳درصد افزایش یافته است. در سومین فصل سال‌جاری درآمد روانکارها با افزایش ۳۹درصدی به میزان ۲۵هزار و ۱۸۰میلیارد تومان به ثبت رسید که در قیاس با پاییز سال قبل ۳۹درصد بهبود یافته است. طی ۱۱ماه امسال درآمد روانکارها ۸۷هزار میلیارد تومان به ثبت رسید که در قیاس با مدت مشابه سال گذشته ۳۴درصد جهش یافته است. بیشترین میزان جهش درآمد شرکت‌های روانکار توسط «شرانل» به ثبت رسید. این شرکت طی ۱۱ماهه امسال موفق به ثبت درآمد ۱۹هزار و ۵۴۰میلیارد تومانی شد که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل ۴۶درصد بهبود یافته است.
تزلزل سودآوری
قیمت‌گذاری دستوری موجب می‌شود تا سودآوری روانکارهای بورسی متزلزل باشد. روند متغیرهای سودآوری این گروه نیز عدم‌ثبات حاشیه سود این صنعت را نشان می‌دهد. در ۱۳سال گذشته به‌طور متوسط هر سال حاشیه سود روانکارها ۲۴درصد بوده است. طی سال گذشته حاشیه سود این صنعت ۱۹درصد به ثبت رسید که در قیاس با میانگین سالانه ۵ واحد درصد کاهش یافته است. نزول متغیرهای سودآوری روانکارها در مقیاس فصلی نیز تداوم یافته است. در بازه فصلی میانگین حاشیه سود روانکارها ۲۴درصد بوده است. با این حال طی پاییز امسال حاشیه سود این صنعت به ۱۷درصد تنزل یافته که به معنای افت ۷واحد درصدی حاشیه سود روانکارهاست.
اصلی‌‌‌ترین دلیل نزول متغیرهای سودآوری این صنعت خصوصا در سال‌جاری، به دلیل رشد دلار نیمایی است. افزایش نرخ دلار نیما (توافقی) موجب شد تا در فرمول محاسبه لوب‌‌‌کات ماده‌‌‌اولیه این صنعت نرخ دلار افزایش یابد و به‌دنبال آن هزینه تامین این ماده برای تولیدکنندگان صنعت افزایشی شود. با توجه به قیمت دستوری روانکارها این افزایش هزینه را نمی‌‌‌توانند در نرخ فروش محصولاتشان سرشکن کنند و همین موضوع عاملی شد تا سودآوری آنها با افت همراه شود. بیشترین میزان حاشیه سود در میان چهار تولیدکننده روانکار بازار سرمایه مربوط به شرکت «شسپا» است. این شرکت در سال ۱۴۰۲ و پاییز امسال موفق به ثبت حاشیه سود ۲۱درصدی شده است و با این اوصاف پرسودترین روانکار بورسی است.
