نیمه پر و خالی حمل‌ونقلی‌‌ها
حمیدرضا ملکوتی‌خواه کارشناس بازار سرمایه
با توجه به افزایش احتمال گشایش‌های سیاسی، گروه حمل و نقل دریایی می‌تواند از برداشته شدن تحریم‌ها و افزایش مراودات بین‌المللی منتفع شود. این انتفاع از یکسو از افزایش مراودات و جابه‌جایی بار از مبدأ و به مقصد کشور و هم از احتمال بازپس‌گیری سهم ایران از بازار حمل و نقل جهانی تامین می‌شود. برداشته شدن تحریم‌ها در سال ۱۴۰۰ می‌تواند با کاهش اثر همه‌گیری کرونا بر تجارت جهانی در اثر واکسیناسیون گسترده و مشخص شدن اثر تورمی سیاست‌های محرک مالی کشور همراه شود، که در نتیجه آن می‌توان انتظار افزایش تقاضا برای حمل بار از یک طرف و از طرف دیگر افزایش نرخ دلاری کرایه حمل بار را درسطح جهانی داشت.
اثر این موضوع را می‌توان در شاخص بالتیک (BDI-نرخ انتقال محموله‌های فله خشک عمدتا صنعتی توسط کشتی باربری) دید به طوری که میانگین شاخص در سال ۹۸ حدود ۱۴۸۷ واحد بود، در نیمه اول سال گذشته در محدوده ۱۱۰۶ واحدی قرار گرفت، میانگین این شاخص در نیمه دوم سال ۱۳۹۹ به رقم ۱۴۷۷ واحد رسید و در اردیبهشت‌ماه در محدوده ۳هزار واحدی آرام گرفته است. میزان بار حمل شده توسط شرکت‌های فعال در این حوزه دارای همگرایی بالایی با میزان تخلیه و بارگیری در بنادر اصلی کشور هستند. برای اطلاع از روند تغییرات میزان تخلیه و بارگیری کالا در کشور به بررسی آمار تخلیه و بارگیری کانتینر در بندر شهید رجایی پرداخته می‌شود.
عیارسنجی فعالیت
سطح فعالیت در این بندر تحت تاثیر شیوع کرونا و تحریم‌ها در سال ۹۹ به پایین‌ترین حد خود رسید و فقط یک میلیون و ۲۱۶ هزار TEU بوده است. در نتیجه انتظار می‌رود میزان بار حمل شده توسط شرکت‌های فعال در این حوزه در سال ۹۹ به کمترین مقدار خود رسیده باشد و در صورت احیای برجام بتواند در سال ۱۴۰۰ به سطح نرمال خود بازگردد. در صورت عدم احیای برجام هم می‌توان یک رشد ۲۵ درصدی در میزان مراودات ایران در اثر برداشته شدن ریسک کرونا متصور بود. (TEU یک واحد غیر‌مستقیم از ظرفیت بار است که برای توصیف ظرفیت کشتی کانتینری به کار رفته و معادل ۲۰ فوت یا ۱/ ۶ متر کانتینر است.
متغیر‌های اثرگذار
تا اینجای کار دو متغیر کلیدی برای تحلیل صنعت حمل و نقل دریایی کشور یعنی مقدار فعالیت و نرخ دلاری فعالیت مورد توجه قرار می‌گیرد. از طرفی چشم‌انداز سال ۱۴۰۰ در دو سناریوی برداشته شدن یا نشدن تحریم‌ها روشن‌تر از سال ۹۹ است. یک متغیر کلیدی دیگر برای تحلیل باقی مانده که آن نرخ دلار است که روی تمام فعالیت‌های اقتصادی تاثیر می‌گذارد.
این نرخ با توجه به احیا یا عدم احیای برجام و سطح نرخ بهره کارشناسی شده است. این نرخ بر عکس دو عامل اثرگذار دیگر بر فعالیت شرکت‌های حاضر در این صنعت در بیشتر سناریو‌ها به نسبت میانگین سال ۹۹ دارای چشم‌انداز کاهشی است.
جدول شماره یک- با توجه به دو متغیر برون‌زای نرخ بهره، احیا یا عدم احیای برجام چهار سناریو تولید شده است. همچنین احتمال وقوع هر کدام از سناریو‌ها در یک نظرسنجی بین چند تن از کارشناسان بازار سرمایه به دست آمده که نتیجه آن به این صورت است، حدود ۷۲ درصد احتمال احیای برجام و احتمال افزایش نرخ بهره به بیش از ۲۲ درصد، ۲۷ درصد برآورد شده است.
میزان فعالیت «حخزر»
حوزه فعالیت شرکت کشتیرانی دریای خزر مختص به دریای مازندران است که موجب رقابت سنگین با رقبای روس و آذربایجانی خود می‌شود که به علت تحریم‌ها در این رقابت فعلا دست برتر را در اختیار ندارد. شرکت در سال ۹۹ دچار افت معنادار در مقدار فعالیت خود شد و به محدوده یک میلیون و ۵۰۰ هزار تن رسید، در حالی که این عدد در سال ۹۶ حدود ۲ میلیون و ۱۵۵ هزار تن و در سال ۹۷ حدود ۲ میلیون و ۱۰۰ هزار تن و در سال ۹۸ حدود یک میلیون و ۶۹۰ هزار تن بوده است.
روند تغییرات نرخ دلاری کرایه حمل بار این شرکت همگرایی مناسبی با تغییرات شاخص بالتیک دارد و به همین دلیل برای سال ۱۴۰۰ همنوا با تغییرات این شاخص رشد داده شده است. این عدد در سال ۹۷ حدود ۱۳ دلار، در سال ۹۸ حدود ۹/ ۱۴ دلار و در ۶ ماه نخست سال ۹۹ حدود ۸/ ۱۱ دلار بوده است. این عدد با توجه به تغییرات شاخص بالتیک در ۶ ماه دوم سال ۹۹ حدود ۵/ ۱۳ دلار و برای سال ۱۴۰۰ حدود ۷/ ۱۹ دلار در نظر گرفته شده است.
درآمد «حکشتی»
در بین شرکت‌های مختلف گروه کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران، شرکت حمل و نقل کانتینری مهم‌ترین آنهاست که حمل و نقل کانتینری را برعهده دارد و پس از آن شرکت‌های حمل فله و کشتیرانی دریای خزر با حمل فله بار بیشترین نقش را در تامین درآمد شرکت بر عهده دارند.انتشار مقدار بار کانتینری و فله‌ای در گزارش تفسیری ۶ ماهه ۹۹ و سال ۹۸ کمک بسزایی در تحلیل پذیر کردن سهم دارد. این شرکت در سال مالی ۹۸ حدود ۶۲۶ هزار TEU و حدود ۱۱ میلیون و ۴۱۲ هزار تن به صورت وزن مرده و در ۶ماه ابتدایی سال مالی ۹۹ حدود ۱۸۶ هزار TEUو حدود ۳ میلیون و ۹۴۵ هزار تن به صورت وزن مرده جابه جا کرده است. احتمالا میزان بار حمل شده در سال مالی ۹۹ در کمترین حد خود بوده است.میزان حمل بار به صورت TEU و DWT با مقدار تخلیه و بارگیری در بندر شهید رجایی تعدیل شده است. با داشتن این دو عدد نرخ فعالیت شرکت در این دو مقطع به صورت دلاری قابل محاسبه شده که با توجه به همگرایی نرخ دلاری حمل بار با شاخص بالتیک برای آینده و گذشته تعدیل شده است.در ضمن ذکر این نکته خالی از لطف نیست که درآمد دلاری شرکت در سال ۹۵، بیشترین میزان خود طی سال‌های اخیر بوده (یک میلیارد دلار) و احتمالا کمترین درآمد می‌تواند مختص سال ۹۹ باشد (۵۶۲ میلیارد دلار) که تاثیر تحریم‌ها است، احتمالا در صورت احیای برجام، در سال ۱۴۰۰ به سطح سال ۹۵ خواهیم رسید.
بهای تمام شده «حکشتی»
مهم‌ترین سرفصل‌های بهای تمام شده شرکت مربوط به تخلیه و بارگیری و تامین سوخت است. برای مساله تخلیه بارگیری در سناریوی احیای برجام ۱۰ درصد رشد دلاری دیده شده و بهای تمام شده به ازای هر TEU و DWT حمل شده در شرکت به شکل دلاری با قیمت نفت تعدیل شده است. همین روند برای کارشناسی بهای تمام شده «حخزر» هم رعایت شده است. میانگین قیمت نفت در سال ۱۴۰۰ حدود ۷۰ دلار در نظر گرفته شده است.
