گزارش سالانه تولید فولاد جهان در سال ۲۰۱۴

سید‌محمد رضا دانشگر^*

کارشناس صنعت فولاد

انجمن جهانی فولاد (World Steel Association) مجموعه‌ای از ۶۵ کشور تولید‌کننده فولاد را در‌بر‌می‌گیرد. این انجمن هر ساله گزارشی جامع از روند تولید و تقاضای فولاد جهان تهیه و منتشر می‌کند. آنچه در ادامه می‌خوانید خلاصه‌ای است از آخرین گزارش این انجمن که به صنعت فولاد جهان تا پایان سال ۲۰۱۴ پرداخته و به تازگی منتشر شده است.تولید فولاد جهان در سال ۲۰۱۴ میلادی معادل یک‌هزارو۶۶۵ میلیون تن بود که نسبت به سال قبل ۴/ ۱درصد و نسبت به سال ۲۰۱۰ معادل ۲/ ۱۶ درصد افزایش داشته است.

در ۶۰ سال گذشته روند تولید فولاد جهان همواره سیر صعودی داشته است اما از سال ۲۰۰۰ به بعد و با ظهور کشور چین در عرصه تولید فولاد، این افزایش با شیب تندتری اتفاق افتاده است. بر این اساس از سال ۱۹۷۰ تا سال ۲۰۰۰ میلادی تولید فولاد جهان به‌طور متوسط حدود ۲/ ۱درصد رشد داشته است اما از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۴ رشد صنعت فولاد به سالانه ۵ درصد رسید که عمدتا به خاطر افزایش تصاعدی تولید فولاد کشور چین بوده است به‌طوری‌که در برخی از سال‌ها نرخ رشد تولید فولاد این کشور به بیش از ۲۵ درصد می‌رسید. تولید فولاد کشور چین از ۱۲۸ میلیون تن سال ۲۰۰۰ به بیش از ۸۱۵ میلیون تن در سال ۲۰۱۴ یعنی بیش از ۶ برابر رسید.

چین: تولید‌کننده نیمی از فولاد دنیا

در سال ۲۰۰۴ میلادی کشور چین با تولید ۲۸۰ میلیون تن فولاد خام سهمی معادل ۶/ ۲۵ درصد از کل تولید جهان را داشت. از آن سال تاکنون تولید فولاد خام این کشور با رشدی خیره‌کننده به ۸۲۳ میلیون تن یعنی ۳ برابر در عرض ۱۰ سال رسید به‌طوری‌که امروزه ۴/ ۴۹درصد یعنی حدود نیمی از تولید فولاد خام جهان مربوط به کشور چین است. اما علاوه بر چین، سهم خاور‌میانه نیز افزایش داشته و از ۳/ ۱درصد سال ۲۰۰۴ به ۷/ ۱ درصد در سال ۲۰۱۴ رسیده است. اما از سوی دیگر سهم مناطقی مانند اتحادیه اروپا، ژاپن، کشورهای CIS، کشورهای حوزه نفتا و همچنین قاره آفریقا کاهش داشته است. در سال ۲۰۱۴ منطقه خاورمیانه با ۹/ ۷درصد افزایش تولید، بیشترین میزان رشد را در مناطق مختلف جهان داشته است. بعد از ایران کشورهای عربستان با تولید ۳/ ۶ میلیون تن، قطر با ۳ میلیون تن و امارات متحده عربی با ۴/ ۲ میلیون تن، بزرگ‌ترین‌ تولید‌کنندگان فولاد خام در منطقه خاور‌میانه بوده‌اند.

ژاپن یک پله پایین ‌تر از چین

بعد از چین کشورهای ژاپن با ۷/ ۱۱۰ میلیون تن و ایالات متحده با ۳/ ۸۸ میلیون تن در رده‌های بعدی تولید فولاد قرار دارند. رتبه‌های چهارم تا هفتم به ترتیب به هند، کره‌جنوبی، روسیه و آلمان تعلق می‌گیرد. کشور در حال توسعه هند در ۱۳ سال گذشته رشد چشمگیری در تولید فولاد داشته و خود را در میان ۵ تولید‌کننده برتر دنیا جای داده است به‌طوری‌که از ۲۷ میلیون تن تولید سال ۲۰۰۰ به ۲/ ۸۳ میلیون تن در سال ۲۰۱۴ رسیده است و پیش‌بینی می‌شود سال آینده جایگاه آمریکا را در رده سوم بگیرد.

در میان کشورهای منطقه، کشور ترکیه با ۳۴‌میلیون تن در رده هشتم جهانی قرار دارد. تولید این کشور در سال ۲۰۰۰ معادل ۳/ ۱۴ میلیون تن بوده و در رتبه ۱۷ قرار داشته است. همچنین ایران از ۶/ ۶ میلیون تن تولید و رتبه ۲۲ در سال ۲۰۰۰ به تولید ۳/ ۱۶ میلیون تن دست یافته و با ۸ پله ارتقا به رده چهاردهم جهان رسیده است.

مقایسه رتبه ۲۰ کشور برتر تولید فولاد حاکی از رشد تولید فولاد در کشورهای در حال توسعه و در عین حال توقف یا کاهش تولید فولاد در کشورهای صنعتی و توسعه‌یافته است. تولید فولاد خام در کشور در حال رشد چین در ۱۳ سال گذشته از ۱۲۸ به ۸۲۳ میلیون تن رسیده یعنی حدود ۵/ ۶ برابر شده است. همچنین کشورهایی مانند هند، ترکیه و ایران نیز صعود قابل توجهی در این جدول داشته‌اند. این در حالی است که تولید فولاد کشورهایی مانند ایالات متحده، آلمان، انگلیس، فرانسه، کانادا و ایتالیا کاهش داشته است که این امر عمدتا به دلایل زیر است.

در دهه گذشته به علت افزایش قیمت انرژی و به‌خصوص مسائل زیست محیطی، سیاست کشورهای پیشرفته و اروپایی کاهش تدریجی تولید فولاد خام و انتقال سایت‌های جدید تولیدی به کشورهایی مانند چین و هند بوده است. این کشورها به‌جای افزایش تولید فولاد خام به فروش دانش فنی و ساخت تجهیزات و پلنت‌های فولادی روی آورده‌اند. از طرفی این کشورها در حال جایگزینی فولادهای ساده و مقاطع ساختمانی با فولادهای آلیاژی و گرید‌های خاص هستند که قیمت بالاتری دارند. به‌عنوان مثال یک‌چهارم تولید فولاد آلمان یعنی حدود ۱۱ میلیون تن به فولادهای آلیاژی و با ارزش افزوده بالا اختصاص دارد که قیمتی ۲ تا ۱۰ برابر فولاد معمولی و ساختمانی دارند.

غول‌های فولادی جهان

اما بر‌اساس گزارش انجمن جهانی فولاد، در سال ۲۰۱۴ مجموعه کارخانجات Arcelor Mittal که متعلق به میلیاردر هندی یعنی لاکشمی میتال یکی از ثروتمند‌ترین افراد جهان است، با ۱/ ۹۸ میلیون تن تولید فولاد خام، مانند سال‌های قبل رتبه اول شرکت‌های فولادی را به خود اختصاص داده است. این شرکت چند ملیتی با مجموع ۲۲۲ هزار نفر پرسنل در حال حاضر مالک ۶۱ کارخانه در ۲۷ کشور جهان است که در چهار قاره پراکنده هستند و درآمد آن در سال ۲۰۱۴ حدود ۸۰ میلیارد دلار (بیش از ۲ برابر درآمد نفت ایران در همین سال) بوده است.

در رتبه بعدی شرکت Nippon Steel ژاپن قرار گرفته که در سال۲۰۱۴ معادل ۳/ ۴۹ میلیون تن (بیش از ۳ برابر تولید فولاد ایران) فولاد خام تولید کرد. رتبه سوم تا پنجم متعلق به دو شرکت چینی Hebei Steel، BaoSteel و شرکت کره‌ای POSCO می‌باشد که تولیدی معادل ۴۷تا ۴۱ میلیون تن داشته‌اند. از ۱۵ شرکت اول دنیا ۷ شرکت چینی بوده و سهم هر یک از کشورهای ژاپن و آمریکا و کره ۲ شرکت است.

مصرف سرانه فولاد کشورها در سال ۲۰۱۴

یکی از مهم‌ترین‌ شاخص‌های توسعه و نشانه صنعتی بودن هر کشور، میزان مصرف سرانه فولاد در آن کشور است. سرانه مصرف فولاد کل دنیا در سال ۲۰۱۴ معادل ۲۲۰ کیلوگرم بوده که این عدد در سال ۲۰۰۰ حدود ۱۵۰ کیلوگرم بازای هر نفر بوده است. بخش زیادی از این رشد مصرف به خاطر افزایش چشمگیر مصرف فولاد در کشور ۴/ ۱ میلیارد نفری چین است. سرانه مصرف فولاد این کشور از ۱۰۰ کیلوگرم سال ۲۰۰۰ با رشدی کم‌نظیر به ۵۱۰ کیلوگرم در سال ۲۰۱۴ یعنی نزدیک به مصرف سرانه کشور ژاپن رسیده است.

به‌طور کلی سرانه مصرف فولاد در کشورهای صنعتی و همچنین کشورهای در حال توسعه که رشد اقتصادی مناسبی دارند بالاتر از سایر کشورها است. کشورهایی مانند ایالات متحده، کانادا، آلمان، ژاپن، کره جنوبی و سوئد که سال‌ها است در رده کشورهای صنعتی قرار دارند طی سال‌های گذشته همواره مصرف سرانه‌ای بالای ۳۰۰ کیلوگرم داشته‌اند. البته در این میان کشور کره‌جنوبی یک استثنا است. سرانه مصرف فولاد این کشور در ۱۰ سال گذشته همواره بالای ۱۰۰۰ کیلوگرم بوده است. همچنین کشورهایی مانند ترکیه (۴۰۵ کیلوگرم) و چین (۵۱۰ کیلوگرم) که هنوز در حال توسعه و رشد هستند، مصرف سرانه فولاد بالایی دارند که البته بخشی از این مصرف به‌دلیل حجم فعالیت‌های توسعه و عمرانی درحال انجام در این گونه کشورها است.

رشد مصرف سرانه فولاد ایران در ۲۰۱۴

اما بر‌اساس آمار انجمن جهانی فولاد، در کشور ایران سرانه مصرف فولاد در سال‌های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ با کاهش قابل ملاحظه‌ای مواجه شده است. به‌طوری‌که از ۲۷۸ کیلوگرم سال ۲۰۱۱ به ۲۱۶ کیلوگرم در سال ۲۰۱۳ رسیده است که البته در سال ۲۰۱۴ با کمی افزایش به ۲۲۰ کیلوگرم رسید.

mdaneshgar@tuvnordiran.com*