جای خالی بورس کالا در مصوبه هیات وزیران

عکس: نگار متین‌نیا

گروه بورس کالا-منیژه حیاتی: هفته قبل دولت طی مصوبه‌ای کلیه دستگاه‌های اجرایی کشور را موظف کرد تا برای تامین فولاد مورد نیاز طرح‌های عمرانی خود از محصولات تولید شده در داخل کشور استفاده کنند. طبق این مصوبه که به پیشنهاد وزارت صنایع و معادن و به منظور پیشگیری از آثار و تبعات ناشی از تحولات اقتصادی جهان بر واحدهای تولیدی و صنایع کشور به ویژه واحدهای تولیدکننده فولادی تایید شد، دستگاه‌های اجرایی موظف شدند تا سقف چهارهزار میلیارد ریال از واحدهای تولیدی خرید کنند. اما آنچه که در این طرح مورد توجه قرار نگرفته انجام این مبادلات در بورس کالا به عنوان بازاری است که کالاها در آن به صورت رسمی قیمت‌گذاری می‌شوند. جدای از اینکه اجرای طرح‌های عمرانی طی سال‌جاری سرعت پایینی داشته و طبق ارقام اعلامی طرح‌های عمرانی سال آینده رقم چندان درشتی محسوب نمی‌شود، اما بی‌شک با اجرایی شدن این طرح حداقل بخشی از نگرانی‌های فولادسازان نسبت به پایین بودن تعرفه واردات و مصرف کالاهای وارداتی به جای کالاهای داخلی برطرف می‌شود و با توجه به اینکه قطعا فولادسازان داخلی از اجرای این طرح‌ها استقبال می‌کنند، بهتر بود در کنار این الزام، بورس نیز به عنوان محل انجام این خریدها مطرح می‌شد تا بدین ترتیب فرصتی برای حضور فولادسازان خصوصی و حتی دولتی دیگر نیز برای عرضه کالاهایشان در این بازار فراهم می‌شد. در این صورت علاوه بر افزایش تعداد عرضه‌کنندگان و گسترده شدن فضای رقابتی در بازار، فرآیند کشف نرخ نیز با شرایط بهتری انجام می‌شد و قطعا این کالاها در نهایت با پایین‌ترین قیمت ممکن، در اختیار پروژه‌ها قرار می‌گرفتند. ضمن اینکه زمینه حضور دیگر فولادسازان در بورس را که به عنوان یکی از اصلی‌ترین اهداف تاسیس این بازار شناخته شده نیز فراهم می‌‌کرد.

تحمیل هزینه کمتر به دولت

یکی از کارشناسان بورس در خصوص این مصوبه و مطرح نشدن عنوان بورس در آن گفت: با توجه به اینکه در بورس همواره پایین‌ترین نرخ ثبت می‌شود، بهتر بود دولت در این طرح از بورس استفاده می‌کرد؛ ضمن اینکه در خارج از بورس قیمت‌ها به صورت توافقی تعیین می‌شود و فروشنده با هر نرخی که مورد نظرش است کالا را عرضه می‌کنند؛ اما در بورس این تقاضا و شرایط بازار است که قیمت کالا را مشخص می‌کند. وی با تاکید بر اینکه اجرای این طرح در بورس به یکدست شدن قیمت‌ها در بازار کمک می‌کند، افزود: انجام معاملات در خارج از بورس در برخی موارد به صورت مناقصه انجام می‌شود. با توجه به اینکه مکانیزم بورس نیز چیزی شبیه به همین مناقصات است، چه دلیلی وجود دارد که این معاملات خارج از بورس انجام شود.

مصوبه و تعرفه در کنار یکدیگر موثرند

محمود اسلامیان، رییس اتاق بازرگانی و صنایع و معادن استان اصفهان نیز در خصوص این مصوبه در پاسخ به این سوال که آیا بورسی شدن این معاملات کمکی برای بازار است یا خیر،گفت: این طرح اقدام بسیار خوبی بود که نتایج خوبی برای بازار خواهد داشت، اما اینکه این معاملات در بورس صورت بگیرد یا نه مساله مهمی نیست. به عقیده وی شرکت‌های دولتی می‌توانند کالاهای مورد نیاز خود را با نرخ بورس بخرند، اما اینکه حتما این معاملات در بورس باشد یا خارج از بورس تفاوت زیادی ندارد. ضمن اینکه این مصوبه تنها به صورت آرام بخش موقتی عمل می‌کند و تاثیر طولانی‌مدت بر مشکلات فعلی بازار و تقویت تقاضا نمی‌گذارد. به عقیده وی اینگونه اقدامات ضمانت اجرایی چندانی ندارد از این رو بهتر بود به جای آن از مکانیزم اصلی تنظیم بازار یعنی تعرفه استفاده می‌شد. وی در پاسخ به این سوال که آیا رشد قیمت‌ها طی چند روز اخیر ارتباطی با این مصوبه دارد یا خیر گفت: همه ساله بازار فولاد همزمان با رسیدن به سال جدید، با رشد شدید قیمت‌ها مواجه می‌شد، اما امسال این جو روانی ناشی از پایان سال تنها یک مقدار بر روی تیرآهن اثر گذاشت. وی خاطرنشان ساخت: از این رو نمی‌توان این وضعیت را به مصوبه دولت مربوط دانست. اسلامیان اظهار داشت: در کشورهای دیگر همچون آمریکا نیز طرح‌هایی همچون این مصوبه مد نظر سیاست‌مداران قرار داشت، اما در نهایت همه کشورها به این نتیجه رسیده‌اند که تعرفه بهترین عامل رشد تقاضا در بازار است. از این رو به نظر می‌رسد این مصوبه در کنار تعرفه می‌تواند نتایج خوبی داشته باشد. به عقیده وی این مصوبه به تنهایی ضمانت اجرایی مشخصی ندارد، برای مثال اگر یک مدیر دولتی از طریق واردات کالا وارد کرد، این اطمینان وجود ندارد که با او برخورد می‌شود، اما تعرفه یک مکانیزم همه جانبه است و به صورت فراگیر قابل اجرا است.

لزومی به بورسی شدن معاملات وجود ندارد

رسول خلیفه‌سلطان، دبیر انجمن تولیدکنندگان فولاد نیز در خصوص تاثیر این مصوبه در بازار گفت: مشکل فعلی بازار خرید کالا از بورس یا خارج از آن نیست؛ بلکه مهم‌ترین چالش فعلی بازار خرید کالای داخلی به جای وارداتی است. وی با تاکید بر اینکه اجرایی شدن این مصوبه در هر صورت تاثیر مثبتی بر بازار می‌گذارد، در پاسخ به این سوال که آیا این چنین مصوباتی می‌تواند به جای تعرفه واردات از فولادسازان داخلی حمایت کند،گفت: این مصوبه به تنهایی برای بازار مفید نیست. مهم‌ترین عامل موردنظر فولادسازان در‌حال‌حاضر اصلاح نرخ تعرفه واردات است در غیر این صورت این مصوبه تنها به صورت یک راه‌حل موقتی کارایی خواهد داشت. وی در خصوص اینکه آیا بهتر نبود بورسی شدن این معاملات نیز مورد توجه قرار می‌گرفت، گفت: این مطلب در شرایط فعلی لزومی ندارد چرا که کارخانه‌های خصوصی الزامی به ورود به بورس و خرید از این طریق ندارند.