جاماندگی میلگرد از زنجیره فولاد

سبقت گندله از میلگرد

بورس کالا از سال گذشته میزبان دو گواهی سپرده از زنجیره فولاد است. در شرایطی که میلگرد به‌عنوان یکی از محصولات نهایی زنجیره فولاد، از ابتدای سال۱۴۰۵ بازدهی ۱۰۹درصدی را ثبت کرده است، گواهی سپرده گندله سنگ‌آهن با رشد ۱۶۳درصدی در همین بازه زمانی، عملکرد بهتری به نمایش گذاشته است. این اختلاف بازدهی نشان می‌دهد که افزایش قیمت در زنجیره فولاد به شکل یکسان میان محصولات مختلف توزیع نشده و حلقه‌های بالادستی در مقاطعی با شتاب بیشتری در مسیر صعود حرکت کرده‌اند.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که میلگرد در ماه‌های اخیر رکوردهای قیمتی متعددی را تجربه کرده و قیمت آن به بیش از ۱۱۰هزار تومان به ازای هر کیلوگرم رسیده است. با این حال، رشد قیمت محصولات میانی و مواد اولیه زنجیره فولاد، به‌ویژه گندله، از این محصول نهایی پیشی گرفته است. در نتیجه، صرف مشاهده رکوردهای قیمتی میلگرد نمی‌تواند تصویر کاملی از وضعیت نسبی قیمت‌ها در زنجیره فولاد ارائه دهد.

یکی از شاخص‌هایی که می‌تواند برای بررسی این موضوع مورد توجه قرار گیرد، نسبت قیمت میلگرد به گندله است. این نسبت در حال حاضر به حدود ۴.۸واحد رسیده است؛ به این معنا که قیمت هر کیلوگرم میلگرد حدود ۴.۸برابر قیمت هر کیلوگرم گندله است. مقایسه این نسبت با مقادیر ثبت‌شده در ابتدای سال، از کاهش قابل‌توجه آن حکایت دارد. به بیان دیگر، اگرچه قیمت میلگرد در مسیر صعودی قرار داشته، اما گندله با سرعت بیشتری افزایش قیمت را تجربه کرده است.

این تحولات از منظر فعالان بازار سرمایه نیز اهمیت دارد. گواهی‌های سپرده کالایی، علاوه بر فراهم‌کردن امکان سرمایه‌گذاری در کالا، بستری برای مشاهده انتظارات قیمتی در حلقه‌های مختلف زنجیره تولید فراهم می‌کنند. از این منظر، فاصله عملکرد میلگرد و گندله می‌تواند نشانه‌ای از تغییر شرایط عرضه و تقاضا در بخش‌های مختلف صنعت فولاد باشد. با این حال، پایین‌آمدن نسبت قیمت این دو محصول به‌تنهایی به معنای قطعی‌بودن رشد آتی میلگرد نیست و باید عوامل موثر بر قیمت هر دو محصول را به‌صورت همزمان بررسی کرد.

گندله در آستانه زمستان

یکی از مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر رشد قیمت گندله در ماه‌های اخیر، بازگشت ظرفیت واحدهای فولادی پس از جنگ و احیای نسبی فعالیت این صنعت بوده است. با افزایش تولید شمش فولاد، نیاز واحدهای تولیدی به آهن اسفنجی و در نتیجه گندله سنگ‌آهن نیز افزایش یافت. این روند به‌ویژه از میانه تابستان تا اوایل پاییز، با تشدید تقاضا برای مواد اولیه همراه شد و شیب رشد قیمت گندله را افزایش داد.

آمار معاملات بورس کالا نیز بخشی از این تغییرات را منعکس می‌کند. قیمت گندله از ابتدای تابستان تاکنون ۱۳۹درصد افزایش یافته و در معاملات اخیر به حدود ۲۳هزار تومان به ازای هر کیلوگرم رسیده است. چنین رشدی نشان می‌دهد که تقاضای ایجادشده در پی افزایش فعالیت واحدهای فولادی، در مقطعی توانسته است فشار قابل‌توجهی بر قیمت این محصول وارد کند.

با این حال، تداوم این روند در ماه‌های پیش‌رو با ابهاماتی مواجه است. نزدیک‌شدن به فصل سرما، یکی از مهم‌ترین متغیرهایی است که می‌تواند سمت تقاضای گندله را تحت‌تاثیر قرار دهد. در ماه‌های سرد سال، محدودیت تامین گاز برای صنایع فولادی و واحدهای احیای مستقیم تشدید می‌شود. از آنجا که تولید آهن اسفنجی به گاز طبیعی وابستگی دارد، محدودیت‌های گازی می‌تواند فعالیت این واحدها را با اختلال مواجه کند. کاهش تولید آهن اسفنجی نیز به معنای کاهش نیاز به گندله خواهد بود.

تحولات نسبت عرضه و تقاضا در معاملات فیزیکی بورس کالا نیز نشانه‌هایی از تعدیل تقاضا را منعکس می‌کند. نسبت تقاضا به عرضه گندله که در میانه تابستان در سطوح بالاتری قرار داشت، اکنون به کمتر از یک واحد رسیده است. در آن مقطع، تقاضای ثبت‌شده برای گندله بیش از ۳۰درصد حجم عرضه بود؛ اما در هفته گذشته، تقاضا در مقابل عرضه با کاهش ۲۲درصدی همراه شد.

این تغییرات را می‌توان از دو منظر بررسی کرد. از یک‌سو، کاهش نسبت تقاضا به عرضه ممکن است نشانه‌ای از فروکش‌کردن فشار تقاضا در مقایسه با ماه‌های گذشته باشد. از سوی دیگر، محدودیت‌های فصلی تولید در صنایع فولادی می‌تواند مانعی در برابر تداوم رشد سریع قیمت گندله ایجاد کند. بنابراین، هرچند رشد ۱۳۹درصدی قیمت این محصول از ابتدای تابستان تاکنون قابل‌توجه است، اما تداوم چنین بازدهی‌ای به وضعیت تولید واحدهای فولادی و میزان محدودیت‌های انرژی در ماه‌های سرد سال وابستگی دارد.

میلگرد؛ گرفتار محدودیت صادراتی؟

در سوی دیگر زنجیره فولاد، میلگرد با وجود ثبت بازدهی قابل‌توجه از ابتدای سال، همچنان در مقایسه با گندله با کاهش ارزش نسبی مواجه است. در حال حاضر، قیمت این محصول از مرز ۱۱۰هزار تومان به ازای هر کیلوگرم عبور کرده، درحالی‌که قیمت گندله در بورس کالا حدود ۲۳هزار تومان است. نسبت ۴.۸واحدی قیمت میلگرد به گندله، در مقایسه با ابتدای سال کاهش چشم‌گیری داشته و نشان می‌دهد که رشد قیمت مواد اولیه از محصول نهایی پیشی گرفته است.

بخشی از این وضعیت را باید در ساختار بازار میلگرد ایران جست‌وجو کرد. بخشی از تولید میلگرد کشور ماهیت صادراتی دارد و به همین دلیل، شرایط تجارت خارجی و محدودیت‌های صادراتی می‌تواند بر نحوه قیمت‌گذاری و امکان فروش این محصول اثرگذار باشد. در چنین شرایطی، حتی اگر تقاضای داخلی برای محصولات فولادی بالا باشد، محدودیت در دسترسی به بازارهای صادراتی ممکن است مانع از انتقال کامل افزایش قیمت‌ها به بازار داخلی شود. این موضوع در مقایسه با گندله اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. گندله به‌عنوان یکی از مواد اولیه اصلی تولید آهن اسفنجی، از افزایش ظرفیت فعالیت واحدهای فولادی و رشد تقاضای ناشی از آن منتفع شده است. در مقابل، میلگرد علاوه بر هزینه مواد اولیه، تحت‌تاثیر شرایط بازار مصرف، وضعیت ساخت‌وساز و امکان صادرات قرار دارد. بنابراین، افزایش هزینه نهاده‌های تولید لزوما به همان نسبت در قیمت محصول نهایی منعکس نمی‌شود. از این منظر، کاهش نسبت قیمت میلگرد به گندله می‌تواند بیانگر فشار همزمان افزایش هزینه مواد اولیه و محدودیت‌های سمت فروش بر حاشیه قیمت محصول نهایی باشد. البته برای ارزیابی دقیق‌تر این وضعیت، باید سایر عوامل موثر بر تولید و فروش فولاد، از جمله هزینه انرژی، ظرفیت فعال واحدها و وضعیت تقاضای داخلی نیز مورد توجه قرار گیرد.

بازار گواهی سپرده کالایی زنجیره فولاد با دو نیروی متفاوت روبه‌رو است. از یک‌سو، رشد سریع قیمت گندله در ماه‌های گذشته و احتمال کاهش تقاضای فصلی، می‌تواند از شتاب افزایش قیمت این محصول بکاهد. از سوی دیگر، میلگرد با وجود رکوردشکنی‌های قیمتی و بازدهی ۱۰۹درصدی از ابتدای سال، در مقایسه با گندله بخشی از رشد قیمتی را از دست داده است. اگر محدودیت‌های صادراتی کاهش یابد و تقاضای محصولات نهایی در کنار تداوم فعالیت واحدهای فولادی تقویت شود، امکان جبران بخشی از این جاماندگی وجود خواهد داشت. با این حال، تغییرات نسبت عرضه و تقاضای گندله و وضعیت تامین انرژی در فصل سرما، از جمله متغیرهایی هستند که می‌توانند مسیر آتی قیمت‌ها در زنجیره فولاد را تعیین کنند.