کسری عرضه، قیمت جهانی روی را افزایش داد
گام بلند «روی» در مسیر صعودی
تنگنای عرضه جهانی
بازار جهانی روی در سال۲۰۲۶ برخلاف پیشبینیهایی که انتظار افزایش عرضه و شکلگیری مازاد را داشتند، با شرایط فشردهتری مواجه شده است. قیمت این فلز در نمودار مورد بررسی از حوالی ۳هزار دلار به ازای هر تن آغاز شده و پس از پشت سر گذاشتن چند مرحله اصلاح، در پایاندوره به محدوده ۳هزار و ۷۰۰دلار رسیده است. به این ترتیب، بازدهی قیمت جهانی روی طی این دوره حدود ۲۵درصد بوده است.
روند قیمت البته یک مسیر مستقیم و بدون اصلاح نبوده است. در نیمه ابتدایی دوره، روی عمدتا در محدوده ۳ تا ۳هزار و ۳۰۰دلار نوسان داشت؛ اما در ادامه با افزایش فشارهای سمت عرضه، قیمت به کانالهای بالاتر وارد شد. اصلاح قیمت در مقاطعی حتی نرخ فلز را به حوالی ۳هزار و ۱۰۰دلار رساند، اما افتها پایدار نبودند و با بازگشت تقاضا و افزایش نگرانی نسبت به عرضه، روند صعودی از سر گرفته شد. در انتهای دوره نیز قیمت با جهشی قابلتوجه به بالاتر از ۳هزار و ۷۰۰دلار رسید.
این رفتار بازار را نمیتوان تنها با رشد تقاضا توضیح داد. محدودیت عرضه کنسانتره و اختلال در واحدهای ذوب نقش مهمی در افزایش قیمت داشتهاند. گزارش وزارت صنعت، علوم و منابع استرالیا نیز تاکید میکند که جهش اخیر قیمت روی به بالاتر از ۳هزار و ۵۰۰دلار، در کنار مشکلات عرضه معدنی، تحتتاثیر اختلالات واحدهای ذوب از جمله آتشسوزی برخی واحدها قزاقستان، پرو و ژاپن قرار گرفته است.
از سوی دیگر، اطلاعات منتشرشده از سوی گروه مطالعات بینالمللی سرب و روی تصویر جالبی از تراز بازار ارائه میدهد. این نهاد در برآورد آوریل۲۰۲۶ پیشبینی کرده است که تولید روی تصفیهشده جهان در سال جاری با رشد ۱.۴درصدی به حدود ۱۳.۹۹میلیون تن برسد؛ اما مصرف با رشد ۱.۳درصدی به حدود ۱۴میلیون تن افزایش یابد. نتیجه این تراز، کسری حدود ۱۹ هزار تنی در بازار روی تصفیهشده است.
اگرچه این کسری در مقایسه با حجم کل بازار چندان بزرگ نیست، اما اهمیت آن در شرایطی که موجودیهای قابل دسترس پایین و عرضه فیزیکی محدود است، بیشتر میشود. به بیان دیگر، بازار روی در حال حاضر بیشتر از آنکه با کمبود ساختاری بسیار بزرگ مواجه باشد، با تنگنای عرضه در بخشهایی از زنجیره تامین روبهرو است.
چین در این میان نقش دوگانهای دارد. از یکسو افزایش ظرفیت ذوب این کشور میتواند در ماههای آینده به رشد تولید روی تصفیهشده و افزایش عرضه جهانی کمک کند؛ از سوی دیگر، ضعف بخش ساختوساز چین همچنان یکی از مهمترین محدودیتهای سمت تقاضاست.
برآوردها نشان میدهد تولید روی تصفیهشده چین در سال۲۰۲۶ میتواند حدود ۳درصد افزایش یابد؛ افزایشی که عمدتا از راهاندازی ظرفیتهای جدید ناشی میشود. در مقابل، محدودیت دسترسی به کنسانتره و هزینههای بالای انرژی در برخی مناطق جهان مانع از رشد سریعتر تولید میشود.
رویترز نیز در گزارشی به یک نکته مهم اشاره کرده است. افزایش تولید معدن در سال۲۰۲۵ لزوما به معنای عرضه روانتر روی در همه مناطق جهان نبوده است. بخش مهمی از مازاد تولید در چین باقی مانده و همزمان تولید روی تصفیهشده خارج از چین تحتتاثیر تعطیلی و کاهش تولید برخی واحدهای ذوب قرار گرفته است. این اختلاف منطقهای میان عرضه و تقاضا، یکی از عواملی است که میتواند قیمتهای بورس فلزات لندن را در سطوح بالا حفظ کند.
از منظر تقاضا، اما نمیتوان ریسک نزولی بازار را نادیده گرفت. روی ارتباط مستقیمی با صنعت فولاد گالوانیزه، ساختوساز، خودرو و فعالیتهای صنعتی دارد و ضعف طولانیمدت ساختوساز چین میتواند سرعت رشد مصرف را کاهش دهد. وزارت صنعت استرالیا نیز رشد تقاضای جهانی را در سالهای آینده نسبتا ملایم ارزیابی کرده و ضعف ساختوساز چین را یکی از عوامل محدودکننده مصرف دانسته است.
رشد 70درصدی گواهی روی
آنچه برای فعالان بازار داخلی اهمیت بیشتری دارد، انعکاس این روند جهانی در قیمت گواهی سپرده شمش روی است. دادههای قیمت گواهی سپرده نشان میدهد روی در بازار داخلی طی دوره مورد بررسی از محدوده 300هزار تومان به حوالی 500هزار تومان رسیده است. بر این اساس، رشد قیمت گواهی سپرده در این دوره حدود ۶۵ تا ۷۰درصد بوده است؛ این رقم دو تا سهبرابر رشد قیمتها در بازار جهانی است.
حرکت بازار داخلی نیز مانند بازار جهانی با یک روند خطی همراه نبوده است. قیمت در ماههای ابتدایی در محدوده 300هزار تومان نوسان میکرد و پس از یک دوره ثبات نسبی، وارد مسیر صعودی شد. با عبور از محدوده 350هزار تومان، سرعت رشد بیشتر شد و قیمت در ادامه به کانال 400هزار تومان و سپس 500هزار تومان رسید.
در میانه مسیر، یک اصلاح قابلتوجه نیز رخ داد؛ قیمت پس از رسیدن به سطوح بالاتر، تا حوالی 400هزار تومان عقب نشست. با این حال، این کاهش پایدار نبود و بازار مجددا به مدار صعود بازگشت. در روزهای پایانی نمودار، گواهی سپرده شمش روی در حوالی 500هزار تومان تثبیت شده است.
اگر رشد حدود ۲۵درصدی قیمت جهانی را در برابر افزایش نزدیک به ۷۰درصدی قیمت داخلی قرار دهیم، مشخص میشود که متغیرهای ریالی و داخلی نیز سهم قابلتوجهی در بازدهی این فلز داشتهاند. در اقتصاد ایران، قیمت کالاهای پایه وارداتی و صادراتی علاوه بر قیمت جهانی، تحتتاثیر نرخ ارز نیز قرار دارد. بنابراین افزایش همزمان قیمت دلاری روی و نرخ ارز میتواند اثر مضاعفی بر قیمت ریالی شمش روی ایجاد کند. به این ترتیب، بازار روی در ایران را میتوان دارای دو موتور اصلی قیمت دلار و قیمت جهانی دانست؛ اما در صورت توقف یکی از این دو موتور، سرعت رشد بازار میتواند کاهش پیدا کند.
این موضوع از منظر شرکتهای بورسی نیز اهمیت دارد. شرکتهای تولیدکننده روی که محصولات خود را صادر میکنند، از افزایش قیمت جهانی و رشد نرخ ارز بهصورت همزمان منتفع میشوند؛ البته هزینههای استخراج، انرژی، حملونقل و تامین کنسانتره نیز باید در تحلیل سودآوری آنها لحاظ شود. از سوی دیگر، افزایش قیمت جهانی روی در صورت تداوم میتواند انگیزه سرمایهگذاری در معادن و توسعه ظرفیتهای تولیدی را تقویت کند؛ هرچند ورود عرضه جدید به بازار معمولا با فاصله زمانی قابلتوجهی انجام میشود.
در کوتاهمدت، بنابراین، کفه ترازو همچنان اندکی به نفع تداوم قیمتهای بالای روی سنگینی میکند. کسری پیشبینیشده بازار در سال ۲۰۲۶، اختلالات بخش ذوب و محدودیت کنسانتره، در کنار کاهش موجودیهای قابل دسترس، از سمت عرضه حمایت میکنند. با این حال، قیمتهای بالای فعلی میتواند در صورت افزایش تولید چین، بهبود عرضه کنسانتره یا تشدید رکود ساختوساز چین، با فشار اصلاحی مواجه شود.
در بازار داخلی نیز وضعیت مشابهی برقرار است. گواهی سپرده شمش روی پس از رشد حدود ۷۰درصدی، اکنون در سطوحی قرار گرفته که ادامه صعود آن بیش از گذشته به نرخ ارز و قیمت جهانی وابسته است. در نتیجه، سناریوی صعودی برای روی همچنان معتبر است، اما دیگر نمیتوان صرفا بر مبنای روند گذشته انتظار رشد مشابه داشت.
بازار جهانی روی اکنون در نقطهای قرار گرفته که عرضه محدود، قیمت را حمایت میکند؛ درحالیکه بازار داخلی علاوه بر این پشتوانه جهانی، از اهرم نرخ ارز نیز برخوردار است. همین تفاوت توضیح میدهد که چرا در دوره مورد بررسی، گواهی سپرده شمش روی در ایران توانسته رشدی بهمراتب بیشتر از قیمت جهانی ثبت کند.
