آینده صندوقهای نقره و چالشهای توسعه آن در بازار سرمایه
نقره در گذشته عمدتا بهعنوان فلز زینتی و در مقیاسی محدود مورد استفاده قرار میگرفت، اما امروز علاوه بر کاربرد در زیورآلات، در صنایع مختلف و همچنین بهعنوان یک کالای سرمایهگذاری پذیرفته شده است. همین تغییر جایگاه باعث شده نقره بتواند بازار اونس فعالتری پیدا کند. در حال حاضر، میزان گواهیهای سپرده کالایی شمش نقره در بورس کالا حدود ۳۲ تن است. با فرض قیمت تقریبی هر گرم ۴۰۰ هزار تومان، ارزش این میزان نقره حدود ۱۲ همت برآورد میشود. از این ۱۲ همت، حدود ۲ همت در صندوقها قرار گرفته و بقیه در بازار در حال معامله است.
از منظر روندهای جهانی، پیش از سال ۲۰۲۵ معمولا اونس طلا نسبت به اونس نقره عملکرد بهتری داشت، اما طی حدود ۱۵ ماه اخیر این روند تغییر کرده و اونس نقره بازدهی بالاتری نسبت به اونس طلا ثبت کرده است. همین تغییر ترند، نگاه سرمایهگذاران را چه در سطح جهانی و چه در داخل کشور نسبت به نقره دگرگون کرده و باعث شده نقره بهعنوان گزینهای جذابتر برای سرمایهگذاری مطرح شود.
با این حال، توسعه صندوقهای نقره با چالشهایی نیز مواجه است که مهمترین آن، موضوع حباب قیمتی نقره در بازار داخلی است. در دو سال اخیر، حباب نقره در ایران معمولا در محدوده ۹ تا ۱۰ درصد قرار داشته، اما طی یک تا دو ماه اخیر این حباب به بیش از ۲۰ درصد افزایش یافته است. در شرایط فعلی، اگر قیمت جهانی نقره در نرخ دلار آزاد ضرب و بهدرستی محاسبه شود، قیمت هر گرم نقره باید حدود ۳۰۴ تا ۳۰۵ هزار تومان باشد، در حالیکه در بازار داخلی با قیمتهایی بالاتر، حتی تا ۴۰۵ یا ۴۰۶ هزار تومان معامله میشود. این اختلاف، نشاندهنده حبابی فراتر از سطح قابلقبول است. این حباب تا حدی ماهیت ذاتی دارد، چرا که نقره در ایران کالایی وارداتی محسوب میشود و عمده واردات آن از کشورهایی مانند ترکیه و امارات انجام میگیرد. در این کشورها نیز معمولا نقره با حباب مثبت ۱۰ تا ۱۳ درصدی معامله میشود. بنابراین حباب ذاتی حدود ۱۰ درصد قابل پذیرش است، اما حبابهای بالای ۲۰ درصد منطقی نیست و باید کنترل شود. راهکار اصلی در این زمینه، افزایش عرضه از مسیر بورس کالاست؛ چرا که هرچه عرضه افزایش یابد، حباب کاهش پیدا میکند. این موضوع برای توسعه سالم صندوقهای نقره کاملا حیاتی است.
در روز آغاز پذیرهنویسی صندوقهای نقره، میزان گواهی سپرده شمش نقره حدود ۲۹.۵ تن بود که اکنون به حدود ۳۰ تن رسیده است. هرچند این افزایش مثبت است، اما از نظر حجم، کافی نیست و باید عرضه به شکل معنادارتری رشد کند تا حباب قیمتی تعدیل شود.
نقره کالایی خوشمعامله و جذاب است و با مدیریت صحیح عرضه، میتواند به یکی از محصولات موفق بازار سرمایه تبدیل شود. در کنار این مسائل، انتقادهایی نیز نسبت به نحوه آغاز به کار برخی صندوقهای نقره مطرح شده است. برای مثال، مجوز فعالیت چند صندوق بهصورت همزمان صادر شد، اما کدهای بورسی آنها در یک روز صادر نشد و این موضوع باعث شد برخی صندوقها نسبت به سایرین در فرآیند خرید دارایی پایه دچار عقبافتادگی شوند. همچنین تفاوت در استراتژی خرید مدیران صندوقها مشهود است؛ برخی صندوقها دارایی پایه را بهطور کامل خریداری کردهاند، در حالیکه برخی دیگر تنها ۵۰ تا ۹۰ درصد منابع خود را وارد بازار کردهاند. این تفاوتها لزوما بهمعنای ضعف مدیریت نیست، بلکه به تشخیص مدیر صندوق درباره میزان حباب و زمان مناسب خرید بازمیگردد. مدیری که حاضر نیست در شرایط حباب بالای ۲۰ درصد اقدام به خرید کند، در واقع به منافع دارندگان واحدهای صندوق توجه دارد؛ چرا که اگر قصد خرید هیجانی وجود داشت، این کار میتوانست در همان ابتدای فعالیت صندوق انجام شود.
در نهایت، سابقه و عملکرد نهادهای مالی نیز در ارزیابی صندوقها اهمیت دارد. برخی از این صندوقها سابقه قویتری در مدیریت صندوقهای کالایی کلاسیک دارند و بررسی عملکرد گذشته آنها میتواند معیار مناسبی برای قضاوت سرمایهگذاران باشد. مجموع این عوامل نشان میدهد که اگر چالش حباب قیمتی و موضوع عرضه بهدرستی مدیریت شود، صندوقهای نقره میتوانند به یکی از ابزارهای موفق و اثرگذار در بازار سرمایه ایران تبدیل شوند.
* کارشناس بازار سرمایه
