تلاش‌هایی برای بازگرداندن رانت به بازار قیر

فرزین ابوالعلایی / مدیر معاملات کارگزاری باهنر

قیر یکی از محصولات قدیمی بورس کالا به شمار می‌رود که از سال ۸۶ به منظور پایان معاملات حواله‌ای، غیر‌شفاف و ناکارآمد، به‌صورت روزانه در تالار داخلی و صادراتی این بورس عرضه و معامله می‌شود. براساس آمارها، نفت جی و نفت پاسارگاد به‌عنوان دو غول تولیدکننده قیر کشور به همراه شمار زیادی از شرکت‌های خصوصی تولیدکننده قیر، قریب به ۱۰سال است که قیر داخلی و صادراتی خود را از طریق بورس کالا به فروش می‌رسانند و به دلیل مزایا و شفافیت سازوکار بورس، روز به روز حضور خود در این بازار را تقویت کرده‌اند. به این ترتیب شرکت‌های عرضه‌کننده و مصرف‌کننده طی این سال‌ها از بهبود اوضاع معاملات قیر و پایان رانت در این بازار خبر می‌دهند و تاکنون اعتراضی از سوی آنها اعلام نشده است.

آمارهای رسمی شرکت نفت پاسارگاد نیز گواه این است که این شرکت حتی یک کیلوگرم از قیر تولیدی‌اش را خارج از مکانیسم بورس کالا به فروش نمی‌رساند و این به معنای شفافیت کامل معاملات این شرکت در حوزه داخلی و صادراتی است. همچنین بررسی روند کشف قیمت قیر در بورس کالای ایران بیانگر آن است که نرخ این محصول مطابق با روند قیمت قیر در بازارهای جهانی تعیین می‌شود. البته باید به این نکته اشاره کرد که طی دو سال گذشته به دلیل شرایط رکودی بازار، حجم عرضه و تقاضای قیر در آرامش و بدون هیچ التهابی روی تابلوی معاملات ثبت شده و شاهد رقابت زیادی در بین خریداران نبوده‌ایم، به این ترتیب عمده معاملات با قیمت‌های پایه‌ای که همسو با نرخ‌های جهانی است در بورس کالا انجام می‌شود. در این میان یکی از دستاوردهای استفاده صنعت قیر از مکانیسم بورس کالا طی سال‌های اخیر، درج بهای قیر ایران در نشریات معتبر بین‌المللی همچون آرگوس است.

روند مطلوب و عرضه‌های پر حجم قیر طی سال‌های گذشته به خصوص از سوی نفت جی و نفت پاسارگاد باعث شده تا نشریات معتبر بین‌المللی قیر معامله شده در بورس کالا را به‌عنوان یکی از مراجع قیمتی در خاورمیانه درج کنند و به عبارت بهتر، تابلوی تالار کیش به یک رفرنس در میان تجار منطقه تبدیل شده است. اما با وجود همه مزایای مطرح شده که بورس کالا برای صنعت قیر کشور به همراه داشته است، بعضا شاهد بروز برخی مقاومت‌ها در مقابل ادامه معاملات پر‌حجم قیر در بورس کالا هستیم؛ مقاومت‌هایی که بررسی ریشه آن به سودهای بادآورده و شیرین دوران حواله‌ای برمی‌گردد و عموما با نیت و هدف‌های خاصی مطرح می‌شود.

برای بررسی این مخالفت‌ها که از سوی عده قلیلی مطرح می‌شود، بهتر است روند صادرات فعلی قیر را مورد بررسی قرار دهیم. فعالان بازار این حوزه می‌دانند در حال حاضر به منظور جلوگیری از قاچاق کالا، تنها کانال صادرات قیر ایران، بورس کالاست به این ترتیب این اتفاق دست افرادی را که در گذشته هر نوع قیر بی‌کیفیتی را به کشورهای مختلف صادر می‌کردند و سودهای کلانی به جیب می‌زدند، کوتاه کرده است. براین اساس آنها برای بازگرداندن اوضاع آشفته و بدون نظارت گذشته، راهی جز انتقاد از معاملات بورس کالا ندارند. سرانجام اینکه بازار قیر ایران طی چند سال اخیر که این محصول راهی بازار شفاف بورس شده است، از روندی غیر‌شفاف و حواله‌ای به معاملاتی شفاف و همسو با روندهای جهانی تبدیل شده و مسوولان نیز نشان داده‌اند که روز به روز بر تقویت بازار سرمایه به خصوص بورس کالا در راستای توسعه کشور و رسیدن به سلامت اقتصادی اعتقاد و اعتماد دارند.