پیش‌نویس لایحه اصلاح برنامه هفتم توسعه قرار است در همین چند هفته آینده به مجلس تقدیم شود. به نظر می‌رسد که شرایط پساجنگ، سبب شده است تا دولت برخی از موارد را اصلاح و دوباره تدوین کند. در زمان تدوین برنامه بسیاری از اقتصاددانان درباره فاصله میان اهداف تعیین‌شده و ظرفیت‌های واقعی اقتصاد هشدار…

اخبار باشگاه اقتصاددانان روزنامه شماره ۶۷۱۳

  • شنبه، ۳۰ آبان ۱۴۰۵
  • پرونده امروز

    روزنامه شماره ۶۷۱۳

    چرخ‌دنده‌های اختصاصی

    مریم رحیمی: گسترش مداخلات دولت در فرآیندهای اقتصادی و سپردن تصمیم‌گیری درباره بخش بزرگی از فعالیت‌ها به نهادهای دولتی، می‌تواند زمینه شکل‌گیری و گسترش رانت را فراهم کند. اگر زمین بازی اقتصاد به نحوی چیده شده باشد که دسترسی به مجوز، سهمیه، ارز ترجیحی یا امتیازهای انحصاری، سودی به‌مراتب بیشتر از فعالیت مولد داشته باشد، انگیزه بنگاه‌ها نیز تغییر می‌کند. رقابت به‌تدریج از بازار کالا و خدمات فاصله می‌گیرد و به میدان گرفتن امتیازهای دولتی منتقل می‌شود. در چنین فضایی، منابعی که می‌توانست صرف تولید، سرمایه‌گذاری و اشتغال شود، به‌جای خلق ارزش اقتصادی، در مسیر دستیابی به رانت و حفظ موقعیت‌های انحصاری هزینه می‌شود. این همان سازوکاری است که آن کروگر، اقتصاددان آمریکایی، بیش از نیم قرن پیش در مقاله مشهور خود با عنوان «اقتصاد سیاسی جامعه رانت‌جو» تشریح کرد. اقتصاد ایران نمونه‌های متعددی از این سازوکار را در خود جای داده است. شکاف میان نرخ‌های رسمی و غیررسمی ارز، نظام چندنرخی، محدودیت‌های وارداتی، انحصار در بازارها و تخصیص یارانه‌های انرژی، همگی می‌توانند زمینه رقابت بر سر امتیازهای محدود و شکل‌گیری رانت را فراهم کنند. پیامد این وضعیت فقط هدررفت منابع یا تضعیف رقابت نیست. اگر سیاستگذاران زمین بازی را به‌نحوی بچینند که اخذ امضاهای طلایی باعث مزیت برخی از فعالان اقتصادی شود، فعال اقتصادی رسمی و سالم نیز برای ادامه فعالیت ناچار است با قواعدی مواجه شود که لزوما بر پایه رقابت و شایستگی شکل نگرفته‌اند. باشگاه اقتصاددانان در این پرونده تلاش دارد ریشه‌ها و سازوکارهای شکل‌گیری رانت در اقتصاد ایران را بررسی کند.
  • رانت جویی در ایران

    بیش از نیم‌قرن از انتشار مقاله تاثیرگذار «اقتصاد سیاسی جامعه رانت‌جو» توسط کروگر می‌گذرد؛ مقاله‌ای که در زمره مقاله برتر تاریخ اقتصاد قرار گرفته است و هنوز یکی از قدرتمندترین ابزارهای تحلیلی برای درک اقتصادهای مداخله‌گر به شمار می‌رود.
  • از وفور تا کمیابی

    دیدگاهی نسبتا خوش‌بینانه درباره آینده اقتصاد ایران وجود دارد که در آن منابع رو به کاهش‌ هستند، درآمدهای نفتی دیگر مانند گذشته در دسترس نیستند، دولت توان توزیع یارانه و حمایت‌های گسترده را از دست داده و ظرفیت منابع انرژی نیز به محدودیت‌های جدی رسیده است. در نتیجه این اتفاقات، اقتصاد ناگزیر خواهد شد از الگوی مبتنی بر توزیع منابع فاصله بگیرد و به سمت رقابت، بهره‌وری، دانش، فناوری و خلق ارزش حرکت کند. با وجود منطق اقتصادی قابل‌توجهی که این روایت از آن برخوردار است، یک پیش‌فرض مهم را نادیده می‌گیرد: پایان یک نظم اقتصادی، الزاما به معنای آماده‌بودن نظم جایگزین نیست.
۱