اخبار باشگاه اقتصاددانان روزنامه شماره ۶۶۹۵

مریم رحیمی: به‌نظر می‌رسد که کشورهای منطقه از بازگشت جنگ میان ایران و آمریکا نگران‌ هستند. گواه این نگرانی، افزایش تحرکات دیپلماتیک در تهران و دیگر پایتخت‌های منطقه است. سفر مقام‌های ارشد عربستان، ترکیه و پاکستان به تهران و رایزنی‌های قطر برای ارائه پیشنهاد تازه، نشان می‌دهد همسایگان ایران در پی یافتن راهی برای جلوگیری از تشدید بحران‌اند. با این‌حال، موفقیت این تلاش‌ها به مساله‌ای دشوار گره خورده است و آن هم اینکه میانجی‌ها تا چه اندازه می‌توانند بر تصمیم‌های طرفین اثر بگذارند، به‌خصوص که در شرایط فعلی اختلاف تهران و واشنگتن صرفا بر سر آغاز یا ادامه مذاکره نیست؛ ترتیب اجرای تعهدات، شروط توافق و اطمینان از پایبندی طرفین نیز همچنان محل مناقشه دو طرف است و جلوگیری از رویارویی دوباره ایران و آمریکا به دغدغه مشترک بازیگران منطقه تبدیل شده است.

تحولات روزهای پایانی اکتبر۲۰۲۶ در خاورمیانه را باید فراتر از یک دور تازه از میانجی‌گری‌های دیپلماتیک و تلاش برای احیای مذاکرات ایران و آمریکا ارزیابی کرد. آنچه امروز در تهران، دوحه، ریاض، آنکارا و اسلام‌آباد در جریان است، نشانه شکل‌گیری نوعی نگرانی مشترک منطقه‌ای درباره آینده جنگی است که با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد و با وجود تلاش‌های متعدد برای مهار آن، همچنان چشم‌انداز روشنی برای پایان آن وجود ندارد.

سفر مقام‌های ارشد عربستان، ترکیه و پاکستان به تهران رویداد مهمی است، اما نشانه کاهش خطر جنگ نیست. این سه کشور از جنگ دیگری در منطقه نگران‌اند و برای این نگرانی دلایل جدی دارند. پرسش اصلی این است که راه‌حلی که برای دورشدن از جنگ پیشنهاد می‌کنند، تا چه اندازه با منافع و ملاحظات امنیتی ایران سازگار است. همسایگان ممکن است خواهان پایان بحران باشند و هم‌زمان ترجیح دهند تهران هزینه پایان آن را بپردازد. از این رو، ارزیابی این تحرک دیپلماتیک به پاسخ دو پرسش بستگی دارد: این کشورها از ایران چه می‌خواهند و در برابر آن چه تعهدی می‌پذیرند.

افزایش تحرکات دیپلماتیک کشورهای منطقه برای جلوگیری از آغاز مجدد جنگ میان آمریکا و ایران، در شرایطی جریان دارد که هم‌زمان نشانه‌هایی از آمادگی نظامی واشنگتن و تل‌آویو برای دور تازه‌ای از عملیات علیه ایران به چشم می‌خورد. سفر مقامات ارشد عربستان، پاکستان و ترکیه به تهران و ارائه پیشنهاد تازه قطر، در کنار گزارش‌ها درباره احتمال از سرگیری حملات پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، تصویری دوگانه از وضعیت کنونی بحران ارائه می‌دهد؛ تلاش برای بازکردن مسیر تفاهم، درحالی‌که گزینه نظامی همچنان در محاسبات طرف آمریکایی مطرح است.