اخبار باشگاه اقتصاددانان روزنامه شماره ۶۵۹۱

جنگ‌ها علاوه بر پیامدهای سخت، روابط انسانی را نیز دستخوش تحول می‌کنند و بر رابطه نهادها، دولت‌ها و افراد تاثیر می‌گذارند. بر این اساس، بازسازی پس از جنگ یک نمونه از مواردی است که می‌تواند دستخوش تحول شود. بازسازی اعتماد میان دولت و مردم، مقابله با گره‌های نهادی، حقوقی یا سیاسی که اجرای هر اصلاحی را دشوار می‌سازند و پیوند دوباره با اقتصاد جهانی، از جمله مهم‌ترین مواردی هستند که در تلاش برای بازسازی اقتصاد کشور پس از جنگ باید مورد توجه قرار بگیرند.

یکی از خطاهای مداوم در تحلیل اقتصاد ایران این است که شکست سیاست‌ها را صرفا به «اشتباهات فنی» سیاستگذار تقلیل می‌دهند. در‌حالی‌که مساله اصلی اغلب در سطحی عمیق‌تر قرار دارد: در وتوپوینت‌های ساختاری، یعنی گره‌های نهادی، حقوقی و سیاسی‌ای که هر سیاست اقتصادی را پیش از اجرا یا در میانه راه متوقف، خنثی یا وارونه می‌کنند. در چنین نظمی، سیاست خوب هم می‌تواند به نتیجه بد برسد؛ زیرا مسیری که باید از آن عبور کند، خود با موانع متعدد و ذی‌نفعان قدرتمند مسدود شده است.

جنگ‌ها علاوه بر ویرانی شهرها، زیرساخت‌ها و سرمایه فیزیکی می‌توانند رابطه دولت و جامعه، ظرفیت حکمرانی و جایگاه کشور در اقتصاد جهانی را نیز دگرگون ‌سازند. تجربه کشورهای مختلف در سه دهه گذشته نشان می‌دهد بازسازی پایدار بر سه ستون استوار است: بازسازی اعتماد، بازسازی ظرفیت دولت و بازسازی پیوند با اقتصاد جهانی. اگر دو ستون نخست در داخل کشور شکل می‌گیرند، ستون سوم عمدتا در حوزه سیاست خارجی ساخته می‌شود.

در قرن نوزدهم، ثروت در زمین خلاصه می‌شد؛ اما به‌تدریج و در قرن بیستم، نفت جای آن را گرفت؛ اکنون و در سال۲۰۲۶، گران‌بهاترین دارایی جهان نه‌ در اعماق زمین، بلکه در فاصله ۱۵سانتی‌متری چشمان ما نهفته است. این همان است که به آن توجه (Attention) می‌گوییم. در اقتصاد کلاسیک، ما نگران نرخ تورم و قیمت ارز هستیم، اما در لایه‌های زیرین جامعه ایران، یک ارز نامرئی در حال مبادله است که بسیار پایدارتر از ریال و کمیاب‌تر از ارزها است. هر بار که گوشی خود را باز می‌کنیم و در فضای مجازی غرق می‌شویم، در واقع در حال انجام یک معامله پولی هستیم؛ ما توجه خود را به حراج می‌گذاریم و پلتفرم‌ها آن را به پول و دارائی گران‌بها تبدیل می‌کنند.