حمایت اجتماعى و تورم
حمایت اجتماعى به شکل انواعى از یارانه آشکار و پنهان در تمام کشورهاى دنیا وجود دارد. اگر به‌عنوان یک واقعیت و مستقل از اینکه تحلیل علمى و قضاوت ارزشى ما وجود این حمایت اجتماعى را موجه مى‌داند یا ناموجه، حمایت اجتماعى وجود دارد، آن‌گاه دولت‌ها باید چگونه حمایت اجتماعى را انجام دهند که اسباب تورم نشود؛ اما پرسشى که مطرح مى شود آن است که چرا اساسا حمایت اجتماعى باعث تورم مى‌شود؟ دلیل ساده است. هرگاه دولت حمایت اجتماعى انجام مى‌دهد (مثلا کالابرگ مى‌دهد یا یارانه نقدى به اقشار کم‌درآمد مى‌دهد و…)، به‌طور طبیعى قدرت خرید کالاها و خدمات به آنها مى‌دهد و آنها با استفاده از آن قدرت خرید تقاضاى بیشترى براى کالاها و خدمات خواهند داشت. اما اگر عرضه کالاها و خدمات افزایش نیافته است، این تقاضاى بیشتر براى کالاها و خدمات سبب افزایش قیمت کالاها و خدمات مى شود که همان تورم است.
در آن صورت دولت‌ها باید چه‌کار کنند که هم حمایت اجتماعى انجام دهند و هم با ایجاد تورم آن حمایت اجتماعى را به حال طبقات محروم بى‌فایده نکنند؟
پاسخ آن است که دولت‌ها باید دقیقا معادل مبلغ صرف‌شده براى حمایت اجتماعى، مالیات بگیرند یا درآمد نفتى داشته باشند (که آن نیز نوعى مالیات است). دلیل آن است که در این حالت درست همان مقدار که از طریق حمایت اجتماعى قدرت خرید کالاها و خدمات نصیب اقشار مورد حمایت کرده‌اند، از کسان دیگرى قدرت خرید کالاها و خدمات سلب کرده‌اند. این‌گونه در مجموع تقاضا براى کالاها و خدمات افزایش نمى‌یابد و فشار براى افزایش قیمت کالاها و خدمات و لذا ایجاد تورم ایجاد نمى‌شود.
اگر دولت از منابعى غیر از مالیات و درآمد نفت (که البته این دومى از نظر تخصیص منابع امر ناپسندى است) قول حمایت اجتماعى بدهد، در واقع قول ایجاد تورم مى‌دهد و اقشار مورد حمایت فقط با سحر و جادوى این‌گونه حمایت رنجشان افزون شده است.
* استاد دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران
