مهاجرت شغلی
محسن کرمانی : اشتغال و جست‌وجوی کار همواره یکی از محرک‌های اصلی و ثابت در مهاجرت بین‌المللی بوده است. گرچه عوامل زیادی همچون جنگ ها، بلایای طبیعی و... در مقاطعی محرک مهاجرت در طول تاریخ بوده اند؛ اما کار و جست‌وجوی آن همیشه عامل و انگیزه‌ای ثابت و پایدار برای مهاجرت بین‌المللی بوده است. اگر سن کار را از ۱۵ سال در نظر بگیریم، جمعیت نیروی مهاجر مهاجر در سن کار در سال ۲۰۱۷ به ۲۳۴ میلیون نفر می‌رسد و این یعنی ۷۰ درصد از جمعیت کل مهاجران.
داده جالب دیگر در مورد نیروی کار مهاجر، توزیع جنسیتی مهاجران است. در سال ۲۰۱۷ تعداد کارگران مرد، ۲۸ میلیون نفر بیشتر از کارگران زن بوده است. در این سال تعداد کارگران مرد ۹۶ میلیون نفر(۵۸درصد) و تعداد کارگران زن ۶۸ میلیون نفر(۴۲درصد) بوده است.
مهاجرت‌های نیروی کار گاه آنقدر شدت می‌گیرند که خصوصیات جمعیت‌شناختی کشورها را دگرگون می‌کنند. برای نمونه در کشورهای شورای همکاری خلیج فارس(GCC)، به استثنای عمان و عربستان، مهاجران بخش عمده جمعیت کشورها را تشکیل داده‌اند. در سال ۲۰۱۹ مهاجران بیش از نیمی از جمعیت این کشورها را تشکیل می‌دادند از جمله ۸۸ درصد از جمعیت امارات متحده عربی، حدود ۷۹ درصد از جمعیت قطر و ۷۲ درصد از جمعیت کویت.
اما در ایران شرایط کاملا فرق می‌کند؛ بازار کار ایران در وضعیت نامطلوبی به سر می‌برد که مهم ترین شاخصه‌های آن پایین بودن نرخ مشارکت و بالا بودن نرخ بیکاری است. براساس گزارش منتشره از سوی مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۸ نرخ مشارکت دربازار کار در میان جمعیت بالای ۱۵ سال ایران ۱/ ۴۴ درصد بوده است. این نرخ برای کشورهای منطقه خاورمیانه و آفریقا حدود ۵۰ درصد و در کشورهای آسیای شرقی بالای ۶۰ درصد است
همان‌گونه که از آمارها برمی‌آید در ایران نرخ بیکاری برای افراد بیسواد و کم سواد بسیار پایین است. به سخنی دیگر نیروی کار ساده در ایران در اشتغال کامل قرار دارد و نرخ بیکاری ۳ تا ۶ درصد عموما نشانگر دوران کوتاه جست‌وجوی کار برای کارگران ساده و کم سوادی است که گاه از یک فرصت شغلی به فرصت شغلی دیگری منتقل می‌شوند.
با این حال علت بیشترین انتقادی که به حضور مهاجران در کشور وارد می‌شود اشغال فضای کار است اما آن روی سکه حضور مهاجران در ایران نشان می‌دهد با توجه به نرخ پایین دستمزدی که طلب می‌کنند هزینه تولید کالا کاهش چشمگیری می‌یابد که خروج آنان می‌تواند هزینه تولید را بالا ببرد.
مدیریت منابع انسانی این روزها بیش از پیش به اصلاح نیاز دارد، از تغییر قوانین مهاجرت تا تسهیل فرآیند اشتغال برای مهاجران،کاری که با ایجاد بازارهای رقابتی می‌تواند به نفع اقتصاد میزبان تمام شود، چرا که نیروی متخصص خارجی می‌تواند سبب اشتغال‌زایی و کارآفرینی شود تا نیروی متخصص داخلی نیز از این مزیت بهره ببرد. امروز در پرونده باشگاه اقتصاددانان با استفاده از نظر کارشناسان به بررسی زوایای مختلف این مهاجران کار به ایران پرداخته‌ایم.
