احیای ناموزون جریان سرمایه در جهان
دنیای‌اقتصاد، شادی آذری : جهان در سال ۲۰۲۱ شاهد شدت گرفتن جریان سرمایه بود. هر چند ورود پول به کشورهای فقیرتر با دست‌اندازهای بسیاری همراه است. گزارش تازه آنکتاد نشان می‌دهد رشد ۷۷درصدی مجموع سرمایهگذاری مستقیم خارجی در جهان در سال ۲۰۲۱ عمدتا به افزایش سرمایهگذاری در کشورهای توسعهیافته نظیر ایالات‌متحده آمریکا منجر شده است. صنایع بزرگ و اساسی در کشورهای فقیرتر اما به مقدار کمی از این رشد بهره برده‌اند.
برآوردهای جدید کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل‌متحد (آنکتاد)، نشان می‌دهد که در سال۲۰۲۱ تامین‌مالی زیرساخت‌ها به مدد بسته‌‌‌‌‌‌های محرک احیا افزایش یافت اما سرمایهگذاری در حوزه‌‌‌‌‌‌های بکر بخش‌های صنعتی که تاکنون در آنها سرمایهگذاری نشده، همچنان در سطحی ضعیف باقی‌مانده است.
به گزارش پایگاه اطلاع‌‌‌‌‌‌رسانی این نهاد بین‌‌‌‌‌‌المللی، جریان سرمایهگذاری مستقیم خارجی در سال۲۰۲۱ یک احیای قدرتمند را به نمایش گذاشت و از رقم ۹۲۹ میلیارد دلار در سال۲۰۲۰ با ۷۷درصد افزایش به ۶۵/ ۱تریلیون دلار در سال۲۰۲۱ رسید و بدین ترتیب از سطح پیش از کرونا نیز عبور کرد.
ربکا گرینسپن، دبیرکل آنکتاد در این رابطه گفت: «احیای جریان سرمایهگذاری در کشورهای درحال‌توسعه دلگرم‌‌‌‌‌‌کننده است اما رکود سرمایه‌‌‌‌‌‌گذاری‌‌‌‌‌‌های جدید در کشورهای کمتر توسعهیافته، آن‌هم در صنایع مهم برای ظرفیت‌‌‌‌‌‌های مولد و کلیدی برای بخش‌های مربوط به اهداف توسعه پایدار، همچون برق، غذا یا بهداشت و درمان، دلیل اصلی نگرانی ماست.»
بیشترین افزایش در اقتصادهای توسعهیافته
تا کنون اقتصادهای توسعهیافته بیشترین افزایش در سرمایهگذاری مستقیم خارجی را شاهد بودهاند و طبق برآوردها سطح آن در این اقتصادها به ۷۷۷میلیارد دلار در سال۲۰۲۱ رسید، سطحی که سه‌برابر بیشتر از سطح بسیار پایین آن در سال۲۰۲۰ است. در اروپا بیش از ۸۰درصد از افزایش جریان سرمایهگذاری مستقیم خارجی به‌دلیل افزایش شدید آن در اقتصاد‌هایی بود که سرمایه‌‌‌‌‌‌گذاران را معاف از مالیات می‌‌‌‌‌‌کند.
سرمایهگذاری مستقیم خارجی در آمریکا طی سال۲۰۲۱ بیش از دوبرابر شد که کل آن در قالب ادغام‌‌‌‌‌‌ها و خرید شرکت‌های فرامرزی بوده است. جریان سرمایهگذاری مستقیم خارجی در اقتصادهای درحال‌توسعه تا ۳۰درصد افزایش یافت و به ۸۷۰میلیارد دلار رسید. سرعت این رشد در شرق و جنوب‌شرق آسیا بیشتر بوده است (۲۰درصد)، در آمریکای‌لاتین و کارائیب احیای نزدیک به دوران پیش از کرونا شکل گرفته و در غرب آسیا این رشد کمتر بوده است. جریان ورودی سرمایه به آفریقا نیز رشد داشته است. اغلب کشورهای جذب‌‌‌‌‌‌کننده سرمایه در این قاره شاهد افزایشی متوسط در سرمایهگذاری مستقیم خارجی بودهاند. در کل این منطقه، مجموع این سرمایهگذاریها بیش از دوبرابر شد. یکی از مهم‌ترین عوامل این افزایش یک معامله شرکتی در داخل آفریقای‌جنوبی در نیمه دوم سال۲۰۲۱ بوده است. از مجموع کل افزایش موج سرمایهگذاری مستقیم خارجی جهان در سال۲۰۲۱، (۷۱۸میلیارد دلار)، بیش از ۵۰۰میلیارد دلار یا حدود سه‌چهارم آن، در اقتصادهای توسعهیافته به ثبت رسیده است. اقتصادهای درحال‌توسعه، به‌ویژه کمتر توسعه‌‌‌‌‌‌یافته‌‌‌‌‌‌ها، شاهد رشد احیای ملایم‌‌‌‌‌‌تری بودهاند.
اعتماد زیاد سرمایه‌‌‌‌‌‌گذاران به بخش زیرساخت‌ها
گزارش آنکتاد حکایت از آن دارد که اعتماد سرمایه‌‌‌‌‌‌گذاران در بخش‌های زیرساختی بسیار زیاد است و در این میان شرایط درازمدت مطلوب در تامین‌مالی، بسته‌‌‌‌‌‌های محرک احیای پساکرونا و برنامه‌‌‌‌‌‌های سرمایهگذاری فرامرزی از عوامل موثر در این اعتمادسازی به‌شمار می‌‌‌‌‌‌روند. تامین‌مالی بین‌‌‌‌‌‌المللی پروژه‌‌‌‌‌‌ها به لحاظ تعداد ۵۳درصد افزایش داشته‌‌‌‌‌‌اند و به لحاظ ارزش ۹۱درصد. بیشتر این افزایش در مناطق دارای درآمد بالا، آسیا، آمریکای‌لاتین و کارائیب بودهاند. در مقابل اعتماد سرمایه‌‌‌‌‌‌گذاران در بخش صنایع و زنجیره‌‌‌‌‌‌های جهانی ارزش در سطحی ضعیف باقی‌مانده است. سرمایهگذاری در پروژه‌‌‌‌‌‌های بکر که تاکنون در آنها سرمایه‌‌‌‌‌‌گذاری‌‌‌‌‌‌ای اعلام نشده، تقزیبا بدون تغییر بوده است. (منفی یک‌‌درصد به لحاظ تعداد و مثبت ۷درصد به لحاظ ارزش). تعداد پروژه‌‌‌‌‌‌های جدید در صنایع متمرکز بر زنجیره‌‌‌‌‌‌های جهانی ارزش همچون الکترونیک، حتی افتی بیشتر از این را شاهد بودهاند. فعالیت‌‌‌‌‌‌های سرمایهگذاری در حوزه‌‌‌‌‌‌های بکر، به‌طور میانگین در سطح همه بخش‌های صنعتی ۳۰درصد پایین‌تر از دوران پیش از پاندمی باقی‌مانده است. تنها بخش اطلاعات و ارتباطات (دیجیتال) به‌طور کامل شاهد احیا بوده است. هم‌‌‌‌‌‌اکنون تامین‌مالی پروژه در زیرساخت‌های اغلب بخش‌ها از سطح دوران پیش از کرونا بیشتر است. تعداد پروژه‌‌‌‌‌‌ها در بخش‌های انرژی‌‌‌‌‌‌های تجدیدپذیر و املاک صنعتی از همه بیشتر است. رونق در ادغام و خرید شرکت‌های فرامرزی در بخش خدمات نسبت به سایر بخش‌ها بیشتر است. تعداد معاملات در بخش اطلاعات و ارتباطات تا بیش از ۵۰درصد افزایش یافت و به یک‌چهارم مجموع معاملات رسید.
روندهای اقتصادهای منتخب
در آمریکا، که بزرگ‌ترین اقتصاد میزبان سرمایه‌‌‌‌‌‌هاست، سرمایهگذاری مستقیم خارجی افزایشی ۱۱۴درصدی داشته و به ۳۲۳ میلیارد دلار رسیده است. ادغام‌‌‌‌‌‌ها و خریدهای شرکت‌های فرامرزی به لحاظ ارزش تقریبا سه‌برابر شده و به ۲۸۵میلیارد دلار رسیده است. در اتحادیه اروپا، سرمایهگذاری مستقیم خارجی ۸درصد افزایش یافته اما جریان سرمایهگذاریها در بزرگ‌ترین اقتصادهای آن در سطحی بسیار پایین‌تر از دوران پیش از پاندمی است. چین شاهد رکورد ۱۷۹میلیارد دلاری جریان ورودی سرمایه بوده که افزایشی ۲۰درصدی را به ثبت رسانده است. عامل اصلی آن سرمایهگذاری مستقیم خارجی در بخش خدمات بوده است. در برزیل سرمایهگذاری مستقیم خارجی دوبرابر شد و از سطح پایین خود در سال۲۰۲۰ به ۵۸میلیارد دلار رسید؛ با وجود این اما هنوز به سطح پیش از پاندمی نرسیده است. کشورهای عضو آسه‌‌‌‌‌‌آن، نقش خود را به‌عنوان موتور محرکه سرمایهگذاری مستقیم خارجی در آسیا و در سطح جهان ایفا کردند و جریان ورودی سرمایه به آنها افزایشی ۳۵درصدی را به ثبت رساند و در اغلب این کشورها افزایشی بود. جریان ورودی سرمایه‌‌‌‌‌‌های خارجی به هندوستان در سال۲۰۲۱ شاهد افتی ۲۶درصدی شد که علت عمده آن ادغام‌‌‌‌‌‌ها و خرید شرکت‌های بزرگی بود که در سال۲۰۲۰ شکل گرفته بود و دیگر تکرار نشد. جریان ورودی سرمایه به عربستان‌سعودی چهاربرابر شد و به رقم ۲۳میلیارد دلار رسید که علت آن تا حدودی به ادغام‌‌‌‌‌‌ها و خرید شرکت‌های فرامرزی مربوط می‌شود. جریان ورودی سرمایه به آفریقای‌جنوبی به ۴۱میلیارد دلار جهش یافت (از ۳میلیارد دلار در سال۲۰۲۰) . علت آن تبادل سهام ۴۶ میلیارد دلاری بین شرکت چندملیتی آفریقای‌جنوبی به‌نام ناسپرز و واحد سرمایهگذاری هلندی آن به‌نام پروسوس بود.
چشم‌‌‌‌‌‌انداز مثبت برای ۲۰۲۲
بر اساس اعلام آنکتاد، چشم‌‌‌‌‌‌انداز سرمایهگذاری مستقیم خارجی در سال۲۰۲۲ مثبت است. البته به‌نظر نمی‌رسد که احیای نرخ رشدی که در سال۲۰۲۱ شاهد آن بودیم دوباره تکرار شود. تامین‌مالی بین‌‌‌‌‌‌المللی پروژه‌‌‌‌‌‌ها در بخش‌های زیرساختی همچنان نیروی‌محرکه رشد را فراهم می‌‌‌‌‌‌کند. جیمز ژان، رئیس بخش سرمایهگذاری و بنگاه‌ها در آنکتاد می‌گوید: «سرمایهگذاری جدید در تولید و زنجیره‌‌‌‌‌‌های ارزش جهانی، در سطحی ضعیف باقی خواهد ماند که علت آن تا حدودی به موج کووید-۱۹ و اوج‌‌‌‌‌‌گیری تنش‌‌‌‌‌‌های ژئوپلیتیک مربوط است.» وی افزود: «علاوه‌بر این، سرمایهگذاری جدید زمان می‌‌‌‌‌‌برد. به‌طور طبیعی یک فاصله زمانی بین احیای اقتصادی و احیای سرمایه‌‌‌‌‌‌گذاری‌‌‌‌‌‌های جدید در تولید و زنجیره‌‌‌‌‌‌های عرضه وجود دارد.»
مدت زمان طولانی‌شده بحران سلامت در کنار موج‌‌‌‌‌‌های جدید پاندمی همچنان ریسک کاهنده به‌شمار می‌‌‌‌‌‌روند. سرعت واکسیناسیون به‌ویژه در کشورهای درحال‌توسعه در کنار سرعت اجرایی‌شدن محرک‌‌‌‌‌‌های سرمایهگذاری در زیرساخت‌ها، به‌عنوان عواملی برای نااطمینانی باقی می‌‌‌‌‌‌مانند.
