مهار انتظارات ارزی در دو مرحله
دنیای اقتصاد : مداخلات بازارساز ارزی از یازدهم مهرماه تاکنون، دو بار به کاهش نرخ دلار و انتقال نوسانات به محدوده‌های قیمتی پایین‌تر منجر شده است. روز چهارشنبه آخرین روز از مرحله دوم اثرگذاری بازارساز بر این بازار بود. در این روز نرخ دلار با ۷هزار و ۵۰۰تومان افزایش مواجه شد و در قیمت ۲۶۳هزار و ۲۰۰تومان قرار گرفت. در این روز، طلا و سکه نیز کاهش‌های روز سه‌شنبه خود را پس گرفتند.
بررسی روند نرخ دلار در روزهای اخیر نشان می‌دهد مداخلات بازارساز ارزی نقش مهمی در تداوم روند اصلاحی قیمت این ارز داشته است. به نظر می‌رسد در حال حاضر هدف اصلی سیاستگذار از به‌کارگیری ابزارهای مختلف، کنترل انتظارات افزایشی و جلوگیری از ورود بازار به چرخه رشد خودتقویت‌شونده قیمت‌هاست.
در شرایطی که کشور همچنان با درگیری‌های نظامی مواجه است و محدودیت‌های تجاری نیز بر مبادلات خارجی فشار وارد می‌کنند، دفاع از یک سطح قیمتی مشخص برای دلار لزوما توجیه اقتصادی ندارد. با این حال، کارشناسان معتقدند در چنین فضایی که بازار ارز مستعد جهش‌های قیمتی و تشدید انتظارات افزایشی است، مداخله سیاستگذار برای مهار نوسانات ضرورت دارد. به نظر می‌رسد بانک مرکزی در روزهای اخیر راهبردی دو‌مرحله‌ای را دنبال کرده است: ابتدا محدود کردن دامنه نوسانات و سپس هدایت نرخ دلار به سطوح پایین‌تر. در این الگو، حتی اگر بخشی از کاهش قیمت در ادامه جبران شود، نرخ ارز می‌تواند در مقایسه با نقطه آغاز مداخله در سطوح پایین‌تری قرار گیرد.
بررسی روند قیمت دلار از یازدهم مهرماه تاکنون، یعنی زمانی که بانک مرکزی از افزایش عرضه ارز سهمیه‌ای به میزان ۲میلیارد دلار خبر داد، نشان می‌دهد که مداخلات سیاستگذار بر مسیر قیمت‌ها اثرگذار بوده است. این مداخله در مقطعی صورت گرفت که دلار پس از آغاز موج جدید رشد قیمت‌ها در ششم مهرماه، از محدوده نیمه نخست کانال ۲۳۰هزار تومان به آستانه کانال ۲۷۰هزار تومان در یازدهم مهرماه رسیده بود. به این ترتیب، بازارساز در نقطه‌ای حساس از روند صعودی وارد عمل شد؛ زمانی که تداوم رشد قیمت‌ها می‌توانست انتظارات افزایشی را بیش از پیش تقویت کند و از سوی دیگر احتیاط معامله‌گران در واکنش به سطوح قیمتی جدید افزایش یافته بود.
از یازدهم مهرماه تاکنون، به نظر می‌رسد الگوی محدودسازی نوسانات و سپس کاهش نرخ دلار دو بار تکرار شده است. در مرحله نخست، دلار طی سه روز دوازدهم تا چهاردهم مهرماه در دامنه‌ای محدود نوسان کرد و در پانزدهم مهرماه تا محدوده ۲۶۲ تا ۲۶۳هزار تومان عقب نشست. با این حال، در شانزدهم مهرماه بخش قابل‌توجهی از این افت جبران شد. از روز شنبه هفته جاری نیز بازارساز بار دیگر روند محدودسازی نوسانات را در سطحی پایین‌تر از هفته قبل دنبال کرد. دلار در سه روز نخست هفته جاری، از شنبه تا دوشنبه، در دامنه‌ای محدود معامله شد و روز سه‌شنبه تا ۲۵۵هزار و ۷۰۰تومان کاهش یافت. با این حال، در معاملات روز چهارشنبه تمام افت روز قبل جبران شد و نرخ دلار به ۲۶۳هزار و ۲۰۰تومان رسید.
مقایسه سقف و کف قیمت دلار در دو مرحله مداخله بازارساز، از تفاوت سطوح قیمتی بازار در این دو دوره حکایت دارد. در مرحله نخست، بالاترین نرخ ثبت‌شده به محدوده ۲۷۰هزار تومان نزدیک شد؛ اما در مرحله دوم، سقف قیمت پایین‌تر از ۲۶۷هزار تومان باقی ماند. همچنین، کف قیمت دلار در مرحله نخست ۲۶۳هزار و ۲۰۰تومان بود، درحالی‌که در مرحله دوم نرخ این ارز تا ۲۵۵هزار و ۷۰۰تومان کاهش یافت. این تفاوت نشان می‌دهد که با وجود بازگشت قیمت‌ها پس از افت‌های مقطعی، دامنه حرکت دلار در مرحله دوم به سطوح پایین‌تری منتقل شده است. با این حال، تداوم این الگو به تصمیم‌های بعدی بازارساز و تحولات انتظارات معامله‌گران بستگی دارد و نمی‌توان تکرار آن را قطعی دانست.
نکته قابل‌توجه آن است که در شانزدهم مهرماه، دلار حدود ۶۲درصد از افت روز قبل خود را جبران کرد؛ اما در روز گذشته که از نظر توالی مداخله بازارساز شباهت‌هایی با آن روز داشت، کل کاهش قیمت روز سه‌شنبه جبران شد و نرخ دلار حتی در سطحی بالاتر از قیمت پیش از افت قرار گرفت. دلار در معاملات روز سه‌شنبه با کاهش ۷هزار تومانی، معادل ۲.۶درصد، به ۲۵۵هزار و ۷۰۰تومان رسیده بود؛ که روز چهارشنبه با افزایش ۷هزار و ۵۰۰تومانی، معادل حدود ۲.۹درصد، در سطح ۲۶۳هزار و ۲۰۰تومان قرار گرفت. این بازگشت کامل نشان می‌دهد که اگرچه مداخله بازارساز توانسته است در مقاطعی قیمت‌ها را به سطوح پایین‌تری هدایت کند، فشار تقاضا و انتظارات در بازار همچنان پابرجاست.
در معاملات روز چهارشنبه، هم‌زمان با افزایش کمتر از ۳درصدی نرخ دلار، قیمت اغلب قطعات طلا در بازار داخلی نیز رشد قابل‌توجهی را تجربه کردند. این افزایش در شرایطی رخ داد که بهای جهانی طلا تحت فشار تقویت انتظارات درباره افزایش نرخ بهره فدرال‌رزرو قرار گرفت و به پایین‌ترین سطوح خود از پنجم اوت تاکنون نزدیک شد. روز چهارشنبه بهای جهانی طلا تا پیش از ساعت ۱۸ به وقت ایران تا ۴۰۸۰دلار به ازای هر اونس کاهش یافت. بنابراین، رشد قیمت‌ها در بازار داخلی را نمی‌توان به افزایش بهای جهانی طلا نسبت داد و به نظر می‌رسد افزایش نرخ دلار و تقویت تقاضای داخلی، نقش مهم‌تری در این روند داشته‌اند. در روز چهارشنبه، سکه طلای طرح جدید با افزایش ۹میلیون و ۹۰۰هزارتومانی، معادل ۳.۸درصد، نسبت به روز سه‌شنبه به ۲۶۷میلیون و ۲۰۰هزار تومان رسید. نیم‌سکه نیز با رشد ۳میلیون و ۲۰۰هزارتومانی، معادل ۲.۳درصد، در قیمت ۱۴۰میلیون و ۷۰۰هزار تومان معامله شد. ربع‌سکه با افزایش ۳میلیون و ۹۰۰هزارتومانی، معادل ۵.۴درصد، به ۷۵میلیون و ۷۰۰هزار تومان رسید. همچنین هر گرم طلای ۱۸عیار با بیش از یک‌میلیون تومان افزایش نسبت به قیمت روز سه‌شنبه، معادل حدود ۴.۱درصد، در محدوده ۲۶میلیون و ۷۲هزار تومان قرار گرفت.
به این ترتیب، هر گرم طلای ۱۸عیار که از یازدهم مهرماه تا دوشنبه هفته جاری در کانال ۲۶میلیون تومان نوسان می‌کرد، تنها در روز سه‌شنبه به کانال ۲۵میلیون تومان وارد شد و روز چهارشنبه بار دیگر به کانال ۲۶میلیون تومان بازگشت.
