پاسخ جدید بانک مرکزی به افزایش تقاضای وجه نقد بررسی شد
تولد ایرانچک یکمیلیونی
در روزهای اخیر خودپردازها بار دیگر شاهد صف هستند. به نظر میرسد افزایش نااطمینانیها، وجود تورم مزمن و رشد سریع قیمتها، اصلیترین دلایل افزایش تقاضا برای دریافت وجه نقد هستند. به طوری که رشد وجه نقد در اختیار افراد در سال جاری بیش از سالهای قبل است. آخرین اطلاعات منتشر شده از میزان اسکناس در اختیار افراد مربوط به آذر ماه است. بر اساس اعلام بانک مرکزی، در آذر ماه سال جاری اسکناس و مسکوکات در دست اشخاص نسبت به ماه مشابه سال قبل با رشد ۴۹.۶ درصدی مواجه شده است. همچنین رشد این متغیر در ۹ ماه نخست سال جاری نیز به رقم قابلتوجه ۲۴.۵ درصد رسیده است. به عقیده کارشناسان اصلیترین دلیل رشد پول نقد در دست اشخاص نااطمینانی شرایط اقتصادی، سایه وقوع جنگ و وقوع جنگ است. در کنار این موارد معمولا به دلیل نزدیکی به سال جدید معمولا تقاضا برای دریافت اسکناس در اسفند ماه بیشتر از بقیه ماههای سال است.
در چنین شرایطی بانک مرکزی در آخرین روزهای سال برای پاسخگویی به رشد تقاضای وجه نقد، نخست سقف برداشت از خودپردازها را از ۳۰۰هزار تومان به ۵۰۰هزار تومان افزایش داد؛ و در اقدام بعدی توزیع ایرانچکهای درشت را افزایش داد. ایرانچک نیممیلیون تومانی که از نیمه اسفند ماه در اختیار برخی شعب بانکها قرار داشت، روزهای پایانی آخرین ماه سال بسیار بیشتر توزیع شده است. همچنین در روزهای اخیر، بانک مرکزی اعلام کرد که ایرانچک یکمیلیون تومانی نیز چاپ شده و به صورت گسترده در شعب بانکها توزیع شده است. شنیدهها حاکی از آن است که به اکثر افرادی که به تازگی برای دریافت وجه نقد به شعب مراجعه کردند، تا سقف یکمیلیون تومان به صورت روزانه، مبلغ به صورت ایرانچک درشت (نیممیلیون و یکمیلیون تومانی) پرداخت میشود. همچنین در خبرها اعلام شده است که بانک مرکزی بانکها را ملزم کرده حداقل نیمی از اسکناسهای موجود در خودپردازها را به اسکناس نیممیلیون تومانی اختصاص دهند. بررسیها نشان میدهد این اقدامات میتواند هم مراجعات حضوری به شعب را کاهش دهد و هم میتواند صفهای طولانی مقابل خودپردازها را کاهش دهد. بررسیها نشان میدهد این موارد میتواند رفت و آمدها در شرایط جنگی را کاهش دهد.
جای خالی توضیحات بانک مرکزی
روز گذشته، در خبرگزاریها اعلام شد که ایرانچک یکمیلیون تومانی در اختیار شعب قرار گرفته است. با این حال شنیدهها حاکی از آن است که توزیع ایرانچک یکمیلیون تومانی از روزهای آغازین هفته گذشته شروع شده است. بر این اساس هنوز در سایت بانک مرکزی توضیحاتی در خصوص توزیع ایرانچکهای جدید منتشر نشده است. اما این بانک در مورد ایرانچکهای نیممیلیون تومانی که در شرایط غیر جنگی توزیع شد، توضیحاتی را منتشر کرده بود. دوازدهم بهمن ماه، بانک مرکزی در اطلاعیهای اعلام کرد که عرضه ایرانچک با رقم پنجمیلیون ریال(۵۰۰ پررنگ با پنج صفر کمرنگ) آغاز شده است. بانک مرکزی توضیح داد که چاپ ایرانچک پنجمیلیون ریالی با هدف تسهیل در انجام معاملات نقدی انجام شده است. این نهاد تنظیمگر توضیح داده که چاپ این ایرانچکها قبلا انجام شده است. همچنین، بانک مرکزی در توضیحات خود تاکید کرده بود ایرانچک با ارقام درشتتر جایگزین مناسبی برای اسکناسهای با ارقام پایینتر است و عرضه آن به معنی تغییر در سیاست پولی یا تغییر در حجم نقدینگی کشور نخواهد بود.
با توجه به تاکیدات بانک مرکزی باید گفت، چاپ اسکناس با ارقام درشتتر به شرط آنکه در حجم اسکناسهای کل اقتصاد به لحاظ ارزش تغییری ایجاد نشود، اثر افزایشی بر حجم نقدینگی اقتصاد نخواهد داشت. چاپ اسکناس با ارقام درشت موجب میشود بانک مرکزی قطعات اسکناس کمتری چاپ کند و در نتیجه با هزینه پایینتری پول فیزیکی چاپ و به اقتصاد تزریق کند. مطالعات اقتصادی نشان میدهد معمولا بانکهای مرکزی با کاهش هزینه چاپ فیزیکی پول، حجم اسکناسها از نظر ارزش را افزایش میدهند و این موضوع خطر افزایش پایه پولی در اقتصاد را افزایش میدهد. افزایش ارزش اسکناسهای موجود در اقتصاد اثر مستقیمی بر افزایش پایه پولی و در نتیجه آن افزایش حجم نقدینگی و تورم در اقتصاد دارد.
تفاوت ایرانچک و اسکناس چیست
در حال حاضر تفاوتی بین استفاده از ایرانچک و اسکناس وجود ندارد. با این حال تفاوتهایی ماهوی میان این دو برقرار است. اصلیترین تفاوت و چیزی که از ظاهر ایرانچک و اسکناسهای چاپشده نمایان است، امضای مقامات اقتصادی است. روی ایرانچکها تنها امضای رئیس کل بانک مرکزی وجود دارد؛ ولی اسکناس با امضای هم رئیس کل بانک مرکزی و هم وزیر اقتصاد اعتبار میگیرد.
بررسیها نشان میدهد توزیع ایرانچک در شرایطی که رشد نقدینگی بالاست بهدلیل افزایش نیاز برای تسهیل مبادلات در اقتصاد انجام میشود. بر اساس گزارش بانک مرکزی، تنها در نه ماه نخست سال جاری حجم نقدینگی در اقتصاد ایران بیش از ۳۳ درصد افزایش یافته است. با این حال به نظر میرسد تشریح نحوه تصمیمگیری بانک مرکزی برای توزیع ایرانچک در اقتصاد بسیار ضروری است. برای مثال، لازم است بانک مرکزی به عنوان تنظیم گر بازار پول در اقتصاد، در خصوص حجم هر کدام از اسکناسها و ایرانچکها و برنامه این نهاد برای انتشار این قطعات توضیحات کامل و شفافی را منتشر کند. این توضیحات در شرایط جنگی بیش از بیش میتواند به آرامسازی انتظارات موجود در جامعه اثرگذار باشد.
