ترمیم جایگاه جهانی اقتصاد ایران

از اواخر دهه۸۰ میلادی، طبقه‌بندی کشورها به گروه‌های درآمدی دستخوش تغییرات مهمی شده است. در سال۱۹۸۷، ۳۰درصد کشورها در گروه کم‌‌درآمد بودند و ۲۵درصد کشورها پردرآمد محسوب می‌شدند. اما در سال۲۰۲۳ شاهد چرخش چشم‌گیری هستیم؛ به‌طوری‌که تنها ۱۲درصد کشورها کم‌‌درآمد هستند و ۴۰درصد در گروه با درآمد بالا قرار می‌گیرند. البته این تغییرات در مناطق مختلف جهان به‌طور یکنواخت رخ نداده است. همه کشورهای آفریقای در سال۱۹۸۷ جزو کشورهای کم‌درآمد بودند؛ درحالی‌که در سال۲۰۲۳، تنها ۱۳درصد کشورهای آفریقای در این گروه طبقه‌بندی شدند. اما منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا روندی معکوس را تجربه کرده است؛ به‌طوری‌که ۱۰درصد کشورهای این منطقه که هیچ‌کدام در سال۱۹۸۷ در گروه با درآمد پایین قرار نداشتند، اکنون کم‌درآمد محسوب می‌شوند. سهم کشورهای با درآمد بالا در اروپا و آسیای مرکزی نیز در مقایسه با سال۱۹۸۷ اندکی کاهش یافته، و از ۷۱درصد به ۶۹درصد رسیده است.

در تازه‌ترین گزارش بانک جهانی، طبقه درآمدی سه کشور، از جمله روسیه، از گروه با درآمد متوسط به بالا به گروه با درآمد بالا ارتقا یافته است. فعالیت‌های اقتصادی در روسیه در سال۲۰۲۳ تحت تاثیر افزایش فعالیت‌های مرتبط با بخش نظامی قرار گرفت. رشد اقتصادی روسیه به کمک رشد بخش تجارت (۶.۸درصد)، بخش مالی (۸.۷درصد) و بخش ساخت‌و‌ساز (۶.۶درصد) تقویت شد. این عوامل منجر به افزایش اسمی ۱۰.۹درصدی و حقیقی ۳.۶درصدی تولید ناخالص داخلی این کشور شد.سرانه درآمد ناخالص ملی نیز ۱۱.۲درصد رشد کرد. چهار کشور، از جمله ایران و اوکراین، شاهد ارتقای جایگاه خود از گروه با درآمد متوسط به پایین به گروه متوسط به بالا، بودند.

اقتصاد ایران در سال۲۰۲۳ به لطف افزایش صادرات نفت و بهبود بخش خدمات و تولید، ۵درصد بزرگ‌تر شد. در همین حال، سرانه درآمد ناخالص ملی ایران به‌طور اسمی ۳۹.۵درصد و به‌طور حقیقی (با تعدیل تورمی) ۱۷.۶درصد بالا رفت. بهبود جایگاه اوکراین در این طبقه‌بندی ناشی از بازگشت اقتصاد این کشور به مسیر رشد در سال۲۰۲۳ و کاهش پیوسته جمعیت بوده است. جمعیت اوکراین از زمان آغاز حمله روسیه، بیش از ۱۵درصد کاهش یافته است. فلسطین (کرانه باختری و نوار غزه) تنها کشوری است که شاهد افت جایگاه خود در طبقه‌بندی بانک جهانی است. جنگ اسرائیل و حماس در اکتبر۲۰۲۳ آغاز شد، و در نتیجه تاثیر درگیری‌ها بر کرانه باختری و نوار غزه تنها محدود به فصل چهارم سال گذشته بود. با این حال، مقیاس جنگ چنان ویرانگر بود که تولید ناخالص داخلی فلسطین به‌طور اسمی ۹.۳درصد افت کرد.