تداوم کاهش رشد ۱۲ماهه پایه پولی و نقدینگی

کنترل رشد خلق پول بانک‌ها

در سال جاری به واسطه اهتمام و تمرکز بانک مرکزی بر اجرای سیاست کنترل مقداری رشد ترازنامه بانک‌ها و افزایش نسبت سپرده قانونی بانک‌هایی که از نسبت‌های ابلاغی تخطی کرده‌اند، رشد خلق پول بانک‌ها و به تبع آن رشد نقدینگی به میزان قابل توجهی کنترل شد. گزارش بانک مرکزی بیان می‌کند که نرخ رشد ۱۲ماهه نقدینگی از ۸/ ۴۲درصد در پایان مهرماه۱۴۰۰ طی یک روند نزولی به ۲/ ۳۴درصد در پایان مهرماه۱۴۰۱ کاهش یافته است. روند رشد ۱۲ماهه پایه پولی با آغاز به کار دولت سیزدهم و متاثر از رویکرد انضباط‌گرایانه دولت و سیاست‌های پولی و نظارتی فعال بانک مرکزی به‌طور قابل ملاحظه‌ای کاهشی بوده و از ۶/ ۴۲درصد در پایان تیرماه۱۴۰۰ به ۵/ ۳۴درصد در پایان مهر ماه سال ۱۴۰۱ رسید.

بررسی رشد نقدینگی در مهرماه ۱۴۰۱ حاکی از تداوم روند کاهشی این متغیر همچون ماه‌های گذشته بوده است. به‌طوری‌که حجم نقدینگی در پایان مهرماه۱۴۰۱ به رقم۷/ ۵۶۷۶۹ هزار میلیارد ریال رسیده که نسبت به پایان سال۱۴۰۰ معادل ۵/ ۱۷درصد رشد نشان می‌دهد. همچنین نرخ رشد دوازده‌ماهه نقدینگی از ۸/ ۴۲درصد در پایان مهرماه۱۴۰۰ طی یک روند نزولی به ۳/ ۳۴ درصد در پایان مهر ماه۱۴۰۱ کاهش یافته است.

لازم به ذکر است که بخشی از رشد ۱۲ماهه نقدینگی در مهرماه سال۱۴۰۰ (معادل ۷/ ۲ واحد درصد) مربوط به اضافه شدن اطلاعات خلاصه دفتر کل دارایی‌ها و بدهی‌های بانک مهراقتصاد به اطلاعات خلاصه دفتر کل دارایی‌ها و بدهی‌های بانک سپه (به‌واسطه ادغام) بوده که حتی با در نظر گرفتن این امر نیز رشد ۱۲ماهه نقدینگی در پایان مهرماه ۱۴۰۱ از کاهش قابل ملاحظه‌ای نسبت به مقطع مشابه سال قبل برخوردار بوده که البته ارقام مقدماتی حاکی از این است که البته این وضعیت در آبان‌ماه سال جاری نیز کماکان برقرار بوده است. نکته قابل توجه آن است که در سال جاری به واسطه اهتمام و تمرکز بانک مرکزی بر اجرای سیاست کنترل مقداری رشد ترازنامه بانک‌ها و افزایش نسبت سپرده قانونی بانک‌هایی که از نسبت‌های ابلاغی تخطی کرده‌اند، رشد خلق پول بانک‌ها و به تبع آن رشد نقدینگی به میزان قابل توجهی کنترل شده است.

تحولات پایه پولی

پایه پولی نیز در پایان مهرماه سال۱۴۰۱ با رشدی معادل ۱۸درصد نسبت به پایان سال۱۴۰۰ به ۳/ ۷۱۲۹هزار میلیارد ریال رسیده است. همچنین پایه پولی در ۱۲ماهه منتهی به پایان مهرماه۱۴۰۱ معادل ۵/ ۳۴درصد داشته که نسبت به رشد دوره مشابه سال قبل (۴/ ۳۶درصد)، ۹/ ۱واحد درصد کاهش نشان می‌دهد. لازم به توجه است که روند رشد ۱۲ماهه پایه پولی با آغاز به‌کار دولت سیزدهم و متاثر از رویکرد انضباط‌گرایانه دولت و سیاست‌های پولی و نظارتی فعال بانک مرکزی به‌طور قابل ملاحظه‌ای کاهشی بوده و از ۶/ ۴۲درصد در پایان تیرماه۱۴۰۰ به ۵/ ۳۴درصد در پایان مهر ماه سال۱۴۰۱ رسیده است.

با این حال لازم به توضیح است که افزایش رشد ماهانه پایه پولی در ماه‌های اخیر عمدتا متاثر از تامین اعتبارات ارزی مورد نیاز وزارت جهاد کشاورزی و وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی توسط بانک مرکزی برای جبران و هموارسازی آثار حذف تخصیص ارز ترجیحی به ترتیب برای واردات نهاده‌های کشاورزی، کالاهای اساسی و دارو (به واسطه اجرای طرح مردمی‌سازی و توزیع عادلانه یارانه‌ها) بوده که انتظار می‌رود با توجه به توافقات صورت گرفته تسویه ریالی تعهدات مذکور، رشد پایه پولی به مسیر پیش‌بینی‌شده بازگشت کند.

بنابراین همان‌طور که تحولات متغیرهای پولی نیز نشان می‌دهد به‌رغم اجرای طرح مردمی‌سازی و توزیع عادلانه یارانه‌ها و حذف ارز ترجیحی و واریز یارانه نقدی، متغیرهای مذکور کماکان در مسیر کاهشی خود قرار دارد و رویکرد کلی دولت سیزدهم در انضباط‌‌بخشی به کل‌های پولی در سال جاری استمرار یافته و بازتعریف رابطه دولت و بانک مرکزی از جمله اتکا بیشتر به منابع سپرده‌ای و عملیاتی شدن حساب واحد خزانه و همچنین استفاده محدودتر از تنخواه‌گردان خزانه در دستور کار ‌قرار دارد.