حفظ جریان مستمر عرضه نفت ایران به بازار چین به اندازه قیمت فروش اهمیت دارد
چین به دنبال بشکههای نفتی جایگزین
حمید ملازاده: کاهش دسترسی پالایشگاههای مستقل چین، موسوم به «تِیپاتها»، به محمولههای نفت کشورهای حوزه خلیجفارس در هفتههای اخیر نشانههایی از تغییر در الگوی خرید این پالایشگاهها ایجاد کرده است؛ تغییری که همزمان با افزایش ریسکهای مرتبط با حملونقل و احتمال تشدید تحریمهای آمریکا علیه ایران، اهمیت بیشتری یافته است. در چنین شرایطی، خریداران چینی برای تامین خوراک پالایشگاههای خود، در کنار نفت ایران و روسیه، گزینههایی مانند نفت عراق و برزیل را نیز بررسی میکنند.
این تغییر رفتار را نمیتوان لزوما به معنای کنار گذاشتن نفت ایران از سوی پالایشگاههای چینی دانست، بلکه در شرایط فعلی، بیشتر میتوان آن را تلاشی برای تنوعبخشی به منابع تامین و کاهش ریسک اختلال در دسترسی به خوراک ارزیابی کرد. اگر محدودیت عرضه محمولههای جدید ادامه پیدا کند، تداوم این روند میتواند به تدریج جایگاه نفت ایران را در سبد خوراک برخی پالایشگاههای مستقل چین تحت تاثیر قرار دهد و همزمان، تقاضا برای نفت جایگزین از سایر تولیدکنندگان را افزایش دهد.
بر اساس گزارش رویترز به نقل از منابع تجاری، تعداد پیشنهادهای فروش نفت ایران برای تحویل در سپتامبر و اکتبر به چین نسبت به محمولههای ژوئیه و ماه اوت کاهش یافته است. دلیل اصلی این وضعیت، فروش بخش قابلتوجهی از نفتی است که پیشتر در نفتکشها قرار گرفته و اکنون در مسیر یا مخازن شناور قرار دارد؛ در نتیجه، بازار با محدودیت بیشتری برای تامین محمولههای جدید مواجه شده است. دادههای Kpler نیز نشان میدهد از اواسط ژوئیه، عبور قابل مشاهده نفتکشهای بسیار بزرگ حامل نفت ایران از هرمز عملا متوقف شده؛ هرچند خاموشبودن سامانههای ردیابی برخی نفتکشها، تصویر کاملی از جریان واقعی ارائه نمیکند.
تِیپاتها؛ نخستین حلقه فشار
اهمیت این تحول برای بازار چین از جایگاه تِیپاتها ناشی میشود. این پالایشگاههای مستقل در استان شاندونگ مستقرند و حدود یکپنجم ظرفیت پالایشی چین را در اختیار دارند و از مهمترین خریداران نفت ایران محسوب میشوند. برای این پالایشگاهها، کاهش دسترسی به نفت فقط یک مشکل تجاری نیست؛ زیرا بخش مهمی از سود آنها به خرید نفت تخفیفدار وابسته است. اکنون با محدودتر شدن عرضه نفت ایران، قیمت پیشنهادی آن نیز تغییر کرده است. منابع تجاری میگویند نفت ایران که معمولا با تخفیف نسبت به برنت فروخته میشود، این هفته در برخی معاملات حتی حدود ۲دلار بالاتر از قیمت برنت پیشنهاد شده؛ درحالیکه پیشتر حدود ۳دلار پایینتر از برنت عرضه میشد. این تغییر بیشتر از آنکه به معنای گرانتر شدن خود نفت ایران باشد، نشاندهنده کاهش عرضه و افزایش نگرانی درباره دسترسی به محمولههای جدید است.
تِیپاتها به دنبال نفت برزیل و عراق
در چنین شرایطی، رفتار خریداران اهمیت ویژهای پیدا میکند. بر اساس گزارش رویترز، یکی از پالایشگاههای مستقل چینی در همین هفته نفت Lapa برزیل خریداری کرده و برخی دیگر در حال بررسی نفت Basrah عراق بودهاند. یک تحلیلگر ارشد Energy Aspects نیز گفته که با کمرنگشدن دسترسی به نفت ایران، تِیپاتهای چینی اکنون در حال جستوجوی منابعی فراتر از روسیه و ایران هستند. این تغییر لزوما به معنای خروج کامل نفت ایران از بازار چین نیست.
چین همچنان مهمترین خریدار نفت ایران است و بر اساس دادههای Kpler، بیش از ۸۰درصد نفت صادراتی ایران در سال۲۰۲۵ به چین رفته است. اما مساله اصلی برای بازار، کاهش جریان عرضه جدید است؛ زیرا موجودی نفت ایران روی آب نیز کاهش یافته و گزینههای موجود برای تحویلهای آتی محدودتر شدهاند. Kpler موجودی نفت ایران در ذخیرهسازی شناور خارج از محدوده محاصره آمریکا را حدود ۸۰میلیون بشکه برآورد کرده؛ درحالیکه این رقم پیش از اعمال مجدد محاصره حدود ۱۰۵میلیون بشکه بود. برآورد منابع تجاری نیز حاکی از آن است که حدود ۳۰میلیون بشکه نفت ایران در آبهای آسیا باقی مانده است. این وضعیت نگرانی درباره تامین محمولههای جدید برای اواخر سپتامبر به بعد را افزایش داده است.
بازار در حال تغییر است
دادههای واردات نیز نشانههایی از این تغییر را نشان میدهد. واردات نفت چین از ایران که در سال گذشته بهطور متوسط حدود 1.5میلیون بشکه در روز بود، در ژوئن به 750 هزار بشکه در روز کاهش یافت. این رقم در ژوئیه احتمالا به 800هزار بشکه در روز افزایش پیدا کرد، اما دادههای اولیه ماه اوت کاهش دوباره واردات به حدود 600هزار بشکه در روز را نشان میدهد. در نتیجه، مساله برای ایران فقط فروش محمولههای موجود نیست؛ حفظ جریان مستمر عرضه به بازار چین اهمیت بیشتری پیدا کرده است. هرچه دسترسی به محمولههای جدید دشوارتر شود، پالایشگاههای مستقل چین ناچار خواهند بود برای حفظ فعالیت خود ترکیبی از نفت عراق، برزیل و سایر منابع را جایگزین کنند؛ فرآیندی که میتواند بهتدریج سهم نفت ایران در سبد خوراک این پالایشگاهها را تحت تاثیر قرار دهد.
واکنش بازار به ریسک عرضه
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که بازار جهانی نفت نیز در پایان هفته با افزایش ریسک ژئوپلیتیک مواجه بود. به گزارش تارنمای Tradingeconomics روز جمعه ۲۱ماه اوت، شاخص برنت در معاملات به 94دلار در بشکه رسید و با وجود افت روزانه، در مجموع هفته حدود 6درصد افزایش یافت. WTI نیز 87دلار معامله شد و رشد هفتگی آن به 6درصد رسید. رویترز افزایش قیمتها را علاوه بر تشدید فشار آمریکا بر ایران، به کاهش عرضه برخی تولیدکنندگان بزرگ خاورمیانه و ادامه اختلال در تردد هرمز نسبت داده است.
در همین حال، روز پنجشنبه 20ماه اوت تنها هفت کشتی کالایی از هرمز عبور کردند و هیچ نفتکش VLCC یا نفتکش LNG در میان آنها نبود؛ رقمی که نشان میدهد حتی در صورت وجود جریانهای پنهان و خاموشبودن سامانههای ردیابی برخی کشتیها، تجارت دریایی در این آبراه همچنان فاصله زیادی با وضعیت عادی دارد. برای نفت ایران، نشانه مهمتر از هر عدد روزانه صادرات، رفتار خریدار چینی است. اگر تِیپاتها صرفا برای چند محموله به سراغ برزیل و عراق بروند، میتوان آن را واکنشی کوتاهمدت دانست؛ اما اگر جایگزینی منابع ادامه پیدا کند، فشار بر عرضه ایران میتواند از یک اختلال مقطعی به تغییر تدریجی الگوی تامین پالایشگاههای مستقل چین تبدیل شود. همزمان، بازگشت برنت به بالای ۹۳دلار نشان میدهد بازار جهانی نیز ریسک محدودیت عرضه در خاورمیانه را در قیمتها لحاظ کرده است.
