برنت در بالاترین سطح از ۱۲ژوئن قرار گرفت؛
هرمز برای نفت ایران باز ماند؟
پرسش اکنون این است: آیا هرمز، با وجود کاهش شدید تردد کشتیهای تجاری و افزایش خطر حمله به نفتکشها، همچنان برای نفت ایران باز مانده است؟ دادههای شرکت کپلر نشان میدهد روز سهشنبه، یک روز پیش از اجرایی شدن محاصره دریایی آمریکا، ۱۱شناور از تنگه هرمز عبور کردند که ۹ فروند آنها از مسیر نزدیک به آبهای ایران حرکت کردند و عمدتا با تجارت این کشور مرتبط بودند. این آمار در شرایطی ثبت شد که شرکتهای کشتیرانی بینالمللی همچنان با احتیاط شدید به عبور از مهمترین گلوگاه نفتی جهان نگاه میکنند.
در میان شناورهایی که وارد خلیجفارس شدند، سه نفتکش خالی شامل یک نفتکش افرامکس و دو نفتکش غولپیکر حامل نفت خام یا «VLCC» دیده میشد. ورود نفتکش خالی معمولا یک پیام روشن برای بازار دارد؛ کشتی برای بارگیری محموله به سمت پایانههای نفتی حرکت میکند. در جهت مقابل نیز چند شناور حامل صادرات ایران از هرمز خارج شدند. یک نفتکش غولپیکر با حدود دومیلیون بشکه نفت خام، یک نفتکش حامل فرآوردههای نفتی و دو کشتی حامل گاز مایع از جمله شناورهایی بودند که طبق دادههای ردیابی، محمولههای ایران را از خلیج فارس خارج کردند. نکته مهمتر آنکه در همین بازه زمانی، هیچ نفتکش حامل نفت یا گاز از دیگر تولیدکنندگان خلیجفارس در حال بارگیری مشاهده نشد. این تفاوت، تصویری کمسابقه از ترافیک هرمز ایجاد کرده است؛ آبراهی که در شرایط عادی محل عبور بخش بزرگی از صادرات نفت عربستان، عراق، امارات، کویت، قطر و ایران بود، اکنون شاهد کاهش شدید تردد عمومی است، اما جریان مرتبط با تجارت ایران هنوز بهطور کامل متوقف نشده است.
خروج پیش از بسته شدن در
افزایش تردد شناورهای مرتبط با ایران درست پیش از آغاز محاصره آمریکا را میتوان نوعی «شتاب برای خروج» از خلیج فارس دانست. تجربه محاصره قبلی نشان داده بود که اعمال محدودیتهای نظامی در ورودی و خروجی بنادر ایران میتواند حرکت نفتکشها را دشوار و صادرات نفت را با تاخیر روبهرو کند. دونالد ترامپ روز سهشنبه بار دیگر محاصره دریایی تمام بنادر ایران را برقرار کرد. تصمیم واشنگتن تازهترین مرحله از تشدید درگیری میان ایران و آمریکا است؛ جنگی که از اواخر فوریه آغاز شده و طی ماههای گذشته بارها جریان نفت و کشتیرانی در خلیج فارس را مختل کرده است.
در چنین شرایطی، عبور نفتکشهای حامل نفت ایران پیش از اجرایی شدن محاصره میتواند تلاشی برای انتقال سریع محمولههایی باشد که آماده صادرات بودهاند. نفتی که از هرمز عبور کرده و وارد دریای عمان میشود، عملا یک مرحله مهم از پرریسکترین بخش مسیر صادراتی خود را پشت سر گذاشته است. البته عبور این شناورها به معنای بیاثر بودن محاصره آمریکا نیست. دادههای روز سهشنبه وضعیت پیش از آغاز رسمی محدودیت تازه را نشان میدهد. آزمون واقعی صادرات ایران از روز چهارشنبه آغاز خواهد شد؛ زمانی که نیروهای آمریکایی اجرای محاصره بنادر و شناورهای مرتبط با ایران را از سر گرفتهاند.
ترافیک دریایی هرمز
تصویر ترافیک دریایی هرمز یک تناقض مهم را آشکار میکند. شناورهای مرتبط با تجارت ایران همچنان در حال حرکت هستند؛ اما بسیاری از شرکتهای کشتیرانی بینالمللی تمایل کمتری به ورود به خلیجفارس نشان میدهند. حملات هفته گذشته به کشتیهای تجاری، این احتیاط را افزایش داده است. آمریکا ادعا میکند ایران طی یک هفته به هفت کشتی تجاری حمله کرده؛ حوادثی که به کشته و زخمی شدن شماری از خدمه منجر شده است. تهران نیز در مقابل، آمریکا را مسوول نظامی کردن تنگه و تشدید ناامنی میداند. صرفنظر از روایت دو طرف، نتیجه برای صنعت کشتیرانی روشن است؛ ریسک عبور از هرمز افزایش یافته است. برای یک شرکت کشتیرانی، باز بودن رسمی یک تنگه به تنهایی کافی نیست. شرکت بیمه باید حاضر به پوشش کشتی باشد، مالک نفتکش باید ریسک اعزام شناور را بپذیرد و خدمه نیز باید وارد منطقه جنگی شوند. افزایش هزینه بیمه جنگ و خطر حملات موشکی یا پهپادی میتواند بدون بسته شدن رسمی هرمز، تردد کشتیها را کاهش دهد. به همین دلیل، ممکن است هرمز روی نقشه «باز» باشد؛ اما از نگاه بخشی از صنعت کشتیرانی عملا به مسیری نیمهبسته تبدیل شود.
بازار نفت پیام خطر داد
واکنش قیمت نفت نشان میدهد معاملهگران تحولات هرمز را جدی گرفتهاند. نفت برنت روز چهارشنبه از ۸۵دلار در هر بشکه عبور و برای سومین روز متوالی افزایش یافت. نفت وستتگزاس اینترمدیت آمریکا نیز نزدیک ۸۰دلار در هر بشکه معامله شد. این افزایش پس از آن رخ داد که قیمت نفت روز سهشنبه نیز حدود ۲درصد رشد کرد و به بالاترین سطح یک ماه گذشته رسید. برنت اکنون در بالاترین محدوده خود از ۱۲ژوئن قرار دارد.
افزایش قیمتها تنها واکنش هیجانی به اخبار جنگ نیست. بازار در حال محاسبه احتمال اختلال واقعی در عرضه است. پیش از آغاز جنگ، حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از تنگه هرمز عبور میکرد. هر کاهش پایدار در تردد این آبراه میتواند میلیونها بشکه نفت را از بازار جهانی دور نگه دارد. تولیدکنندگان خلیجفارس پس از امضای تفاهم موقت ایران و آمریکا صادرات خود را افزایش داده بودند؛ اما بازگشت جنگ اکنون بخشی از این روند را تهدید میکند. پریانکا ساچدوا، تحلیلگر ارشد بازار در فیلیپ نوا، معتقد است بازار فیزیکی نفت هنوز با کمبود فوری عرضه روبهرو نیست؛ اما هرگونه تشدید بیشتر در هرمز یا محدودیت تازه علیه صادرات ایران میتواند به سرعت نگرانی معاملهگران را افزایش دهد و «صرف ریسک» بیشتری به قیمت نفت اضافه کند. به بیان ساده، نفت هنوز در بازار وجود دارد؛ اما بازار مطمئن نیست این بشکهها در هفتههای آینده نیز به همان آسانی به دست خریداران برسند.
نفت ایران در آزمون محاصره دوم
ایران طی هفتههای پس از تفاهم موقت با آمریکا توانسته بود حجم بزرگی از نفت خود را از منطقه خارج کند. رفع محاصره قبلی باعث شد نفتکشهای ایرانی و شناورهای مرتبط با تجارت کشور بار دیگر با سرعت بیشتری از خلیج فارس و دریای عمان خارج شوند. اکنون محاصره دوباره برقرار شده است. عبور ۹ شناور مرتبط با تجارت ایران از میان ۱۱کشتی ثبتشده در هرمز، درست پیش از آغاز محدودیت تازه، نشان میدهد تهران تلاش کرده از آخرین ساعات پیش از محاصره برای حفظ جریان صادرات استفاده کند.
اما پرسش اصلی از امروز مطرح میشود: آیا این جریان ادامه خواهد یافت؟ ایران طی سالهای تحریم شبکهای پیچیده از نفتکشها، انتقال کشتی به کشتی و مسیرهای تجاری برای حفظ صادرات نفت ایجاد کرده است. این شبکه در برابر تحریمهای مالی و محدودیتهای تجاری انعطاف بالایی نشان داده، اما محاصره نظامی با تحریم اقتصادی تفاوت دارد. محاصره تازه آمریکا از روز چهارشنبه صادرات نفت ایران را در معرض آزمونی مهم قرار خواهد داد و دادههای روزهای آینده مشخص خواهد کرد آیا نفتکشهای مرتبط با ایران همچنان قادر به عبور از هرمز هستند یا جریان صادرات بار دیگر کاهش خواهد یافت. اما بازار نفت منتظر نتیجه این آزمون نمانده است. صعود برنت به بالای ۸۵دلار، سه روز افزایش متوالی قیمت و بازگشت نفت به بالاترین سطح یکماهه یک پیام روشن دارد: معاملهگران بار دیگر احتمال اختلال در هرمز را وارد قیمت نفت کردهاند. هرمز هنوز باز است؛ اما بازار دیگر به باز ماندن آن اطمینان ندارد.
