تهدید به محاصره دریایی ایران، بازار نفت را از فضای خوشبینی خارج کرده است
پرواز نفت به قله یکماهه
برنت اکنون نسبت به جمعه ۱۰ژوئیه حدود ۱۰درصد گرانتر شده؛ جهشی که بار دیگر یک نام آشنا را به مرکز معاملات نفت بازگردانده است: تنگه هرمز. بازگشت حملات میان ایران و آمریکا، تشدید نگرانی درباره امنیت نفتکشها و تصمیم واشنگتن برای احیای محاصره دریایی ایران، بازار نفت را از فضای خوشبینی هفتههای گذشته خارج کرده است. برنت به بالاترین قیمت خود از ۱۲ژوئن و نفت آمریکا به بالاترین سطح از ۱۶ژوئن رسیده؛ آن هم کمتر از یک ماه پس از امضای تفاهم اولیه تهران و واشنگتن برای پایان دادن به جنگ. بازار نفت اکنون هزینه شکست اعتماد به دیپلماسی را محاسبه میکند. سونی کوماری، تحلیلگر بانک ANZ، معتقد است نگرانی اصلی معاملهگران این است که تفاهم میان تهران و واشنگتن حتی چند هفته نیز دوام نیاورد. از نگاه او، اگرچه ممکن است اوج درگیری نظامی پشت سر گذاشته شده باشد، ادامه اختلال در جریان انرژی میتواند قیمت نفت را برای مدتی در محدوده ۸۵ تا ۹۰دلار نگه دارد. این بار اما نگرانی بازار فقط از موشکها و بیانیههای سیاسی ناشی نمیشود. نشانههای اختلال به بازار فیزیکی نفت رسیده است؛ جایی که بشکههای واقعی معامله میشوند و پالایشگاهها برای تامین خوراک خود تصمیم میگیرند.
خروج از «کنتانگو» ورود به «بکواردیشن»
یکی از مهمترین نشانههای تغییر شرایط، تحول در ساختار قیمت نفت دبی، شاخص مهم بازار نفت خاورمیانه، است. روز سهشنبه، قیمت نفت دبی برای تحویل فوری از قراردادهای ماههای آینده بالاتر رفت (بکواردیشن)؛ تغییری که پس از سه هفته، نشانه افزایش نگرانی بازار درباره کمبود عرضه در کوتاهمدت است. این تغییر برای بازار نفت یک پیام روشن دارد: نگرانی درباره عرضه فوری افزایش یافته است. در بازار بکواردیشن، قیمت نفت برای تحویل سریع بالاتر از قیمت قراردادهای ماههای آینده قرار میگیرد. به زبان ساده، خریداران حاضرند برای دریافت نفت در همین امروز پول بیشتری بپردازند؛ وضعیتی که معمولا نشانه محدودیت عرضه یا نگرانی از کمبود بشکههای دردسترس است. در مقابل، بازار طی سه هفته گذشته در وضعیت کنتانگو قرار داشت؛ یعنی معاملهگران انتظار داشتند نفت در آینده گرانتر باشد و عرضه فعلی کافی به نظر میرسید. بازگشت ناگهانی بکواردیشن نشان میدهد تشدید حملات در هرمز تنها یک ریسک سیاسی روی صفحه معاملات نیست؛ نگرانی اکنون به بازار واقعی نفت سرایت کرده است.
هرمز خلوتتر از همیشه
آنچه معاملهگران را بیش از افزایش لحن سیاسی نگران کرده، کاهش محسوس تردد نفتکشها در تنگه هرمز است. دادههای ردیابی کشتیها نشان میدهد تعداد نفتکشهای عبوری از این آبراه به پایینترین سطح ۲ماه گذشته رسیده است. بر اساس اطلاعات کپلر، تردد نفتکشهای نفت و گاز به کمترین میزان از ۲۵مه کاهش یافته است. روز یکشنبه تنها ۶کشتی از تنگه عبور کردند؛ پایینترین تعداد در پنج هفته اخیر. البته شمار واقعی عبورها ممکن است بیشتر باشد. منابع صنعت کشتیرانی میگویند تعداد فزایندهای از کشتیها هنگام نزدیک شدن به هرمز، دستگاههای ردیابی عمومی AIS خود را خاموش میکنند. این اقدام که به «تاریک شدن» کشتی معروف است، ردیابی موقعیت نفتکشها را دشوار میکند و تصویر دقیقی از حجم واقعی تردد در اختیار بازار قرار نمیدهد.
جنگی که بازار آن را «مدیریتشده» میبیند
یکی از منابع صنعت کشتیرانی وضعیت کنونی را به بحران دریای سرخ و حملات حوثیها تشبیه کرده و گفته است بازار احتمالا باید هرمز را به عنوان یک «درگیری مدیریتشده» بپذیرد. این تعبیر شاید مهمترین توصیف شرایط کنونی باشد. بازار نفت دیگر لزوما منتظر بسته شدن کامل و رسمی هرمز نیست. تجربه ماههای گذشته نشان داده حتی بدون انسداد صددرصدی آبراه، حملات پراکنده، مینها، خاموش شدن سیستمهای ردیابی و افزایش هزینه بیمه میتواند ظرفیت واقعی انتقال نفت را کاهش دهد. پیش از آغاز جنگ در ۲۸فوریه، حدود یکپنجم عرضه روزانه نفت و گاز طبیعی مایع جهان از هرمز عبور میکرد. بنابراین حتی کاهش محدود و طولانیمدت تردد میتواند بازار جهانی انرژی را تحت فشار قرار دهد. شرکت کشتیرانی گیبسون هشدار داده اگر تشدید تنشها بار دیگر به بسته شدن طولانیمدت هرمز منجر شود، جهان این بار در موقعیتی بسیار دشوارتر قرار خواهد گرفت. دلیل آن روشن است: ذخایر جهانی نفت طی ماههای اخیر با سرعت زیادی کاهش یافتهاند.
ترامپ در جستوجوی کنترل هرمز
اظهارات دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا نیز بر ابهامات بازار افزوده است. وی گفته واشنگتن احتمالا کنترل تنگه هرمز را در دست خواهد گرفت و باید هزینه تامین امنیت این آبراه را دریافت کند. او همچنین پیشنهاد دریافت هزینه ۲۰درصدی برای حفاظت از عبور کشتیها از هرمز را مطرح کرده است. همزمان، آمریکا محاصره کشتیرانی ایران را دوباره برقرار کرده و حملات خود به اهدافی در ایران را از سر گرفته است. فرماندهی مرکزی آمریکا ادعا کرده نیروهای این کشور روز یکشنبه موج دیگری از حملات را با مهمات هدایتشونده دقیق علیه دهها هدف در چند نقطه ایران انجام دادهاند. تهران نیز از بسته شدن هرمز «تا اطلاع ثانوی» سخن گفته؛ ادعایی که واشنگتن آن را رد میکند. ترامپ میگوید هرمز برای تردد تجاری باز است، درحالیکه سپاه پاسداران اعلام کرده دو کشتی را با از کار انداختن سیستمهای آنها در تنگه متوقف کرده است. این اختلاف روایت خود به بخشی از ریسک بازار تبدیل شده است.
چین ترمز تقاضا را کشید
در سوی دیگر معادله، کاهش شدید واردات نفت چین تا حدی مانع جهش بیشتر قیمتها شده است. واردات نفت خام چین در ژوئن ۴۱درصد سقوط کرد و به پایینترین سطح تقریبا یک دهه اخیر رسید. نرخ فعالیت پالایشگاههای این کشور نیز به کمترین میزان در ۱۰سال گذشته کاهش یافته است. ضعف تقاضای داخلی و محدودیت صادرات فرآوردههای نفتی با هدف حفاظت از امنیت انرژی در میانه جنگ، مصرف نفت بزرگترین واردکننده جهان را کاهش داده است. این افت تقاضا فعلا یکی از مهمترین موانع در برابر صعود نفت به سطوح بالاتر است. اگر واردات چین در شرایط کاهش تردد هرمز به سطح عادی بازگردد، توازن بازار میتواند به سرعت فشردهتر شود.
۹۰ دلار؛ ایستگاه بعدی نفت؟
بازار نفت بار دیگر در نقطهای حساس ایستاده است. برنت ظرف چند روز حدود ۱۰درصد رشد کرده و به ۸۷دلار رسیده است. ساختار بازار دبی وارد بکواردیشن شده، تردد نفتکشها به کف دوماهه سقوط کرده و امنیت مسیرهای دریایی خلیجفارس زیر سوال رفته است. در چنین شرایطی، نفت ۹۰دلاری دیگر یک سناریوی دور از ذهن نیست. تحلیلگران ANZ نیز معتقدند ادامه اختلالها میتواند قیمت را در همین محدوده نگه دارد. اما خطر اصلی فراتر از ۹۰دلار قرار دارد. اگر تفاهم تهران و واشنگتن عملا فروبپاشد، هرمز برای مدت طولانی با کاهش تردد روبهرو شود یا حملات به تاسیسات و مسیرهای انرژی به عربستان و دریای سرخ گسترش یابد، بازار باید سناریوی تازهای را قیمتگذاری کند. بازاری که ذخایر حفاظتی آن کاهش یافته، نفتکشهایش با چراغ خاموش از هرمز عبور میکنند و تفاهم سیاسیاش تنها چند هفته دوام آورده است، فضای زیادی برای خطا ندارد.
