احیای ۳۰میلیون مترمکعب گاز و بازگشت ۳۸درصد ظرفیت پتروشیمی در کمتر از دو ماه
مدیریت جهادی - مهندسی ایرانی در میدان بازسازی
برآوردهای اولیه نشان میداد که در نتیجه این حملات، حدود ۲۳۰میلیون مترمکعب از ظرفیت روزانه فرآورش گاز کشور تحت تاثیر قرار گرفته است. این مساله در شرایطی رخ داد که اقتصاد ایران همچنان با چالش ناترازی انرژی مواجه است و هرگونه کاهش در تولید گاز میتوانست پیامدهای قابلتوجهی برای بخشهای مختلف اقتصادی و صنعتی به همراه داشته باشد. علاوه بر این، بخشی از میعانات گازی مورد نیاز پالایشگاه ستاره خلیجفارس نیز از همین زنجیره تامین میشود و اختلال در فرآورش گاز میتوانست تولید سوخت کشور را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
در بخش پتروشیمی نیز خسارتهای واردشده به برخی واحدهای تولیدی، نیروگاههای تامین برق و بخار و همچنین محدودیتهای ایجادشده در تامین خوراک، موجب کاهش بخشی از ظرفیت تولید این صنعت شد. اهمیت این موضوع زمانی روشنتر میشود که بدانیم صنعت پتروشیمی علاوه بر نقش کلیدی در صادرات غیرنفتی و تامین ارز کشور، تامینکننده مواد اولیه صدها واحد تولیدی پاییندستی در حوزههای پلاستیک، بستهبندی، خودرو، ساختمان، کشاورزی و صنایع بهداشتی است. از این رو هرگونه اختلال در تولید پتروشیمی میتوانست به سرعت تعادل بازار محصولات پاییندستی، بهویژه محصولات پلیمری و پلاستیکی را برهم زند، نگرانیهایی در میان تولیدکنندگان و مصرفکنندگان ایجاد کند و زمینهساز افزایش قیمتها و بیثباتی بازار شود.
با این حال، آنچه در روزهای پس از حملات رخ داد، بیش از آنکه روایت خسارت باشد، روایت مدیریت بحران، انسجام سازمانی و توانمندی فنی صنعت نفت ایران بود. وزارت نفت از نخستین ساعات وقوع حملات، با استقرار نظام مدیریت یکپارچه بحران، برنامههای کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت را برای حفظ پایداری تولید و بازسازی تاسیسات آسیبدیده تدوین و اجرایی کرد. در گام نخست، اولویت اصلی جلوگیری از بروز اختلال در تامین گاز بخش خانگی، نیروگاهی و صنعتی کشور و همچنین حفظ جریان تولید سوخت و محصولات پتروشیمی بود.
مدیریت هوشمندانه شبکه گاز، استفاده از ظرفیتهای جایگزین، بازتوزیع منابع موجود، بهرهگیری از ذخایر راهبردی و اتخاذ تدابیر فنی و عملیاتی موجب شد کشور با وجود از دست دادن بخشی از ظرفیت فرآورشی خود، با بحران در تامین گاز مصارف ضروری مواجه نشود. همچنین با برنامهریزی دقیق در زنجیره تامین میعانات گازی، از بروز اختلال جدی در خوراک پالایشگاه ستاره خلیجفارس و تولید بنزین جلوگیری شد؛ موضوعی که نقش مهمی در حفظ آرامش بازار سوخت کشور داشت. در حوزه پتروشیمی نیز مجموعهای از اقدامات هماهنگ برای جلوگیری از شوک به بازار محصولات پاییندستی اجرا شد. افزایش عرضه محصولات موجود در انبارها، فعالسازی ظرفیتهای جایگزین، کنترل مستمر بازار، تامین نیاز صنایع داخلی و اولویتبخشی به مصرفکنندگان داخلی موجب شد التهاب اولیه بازار به سرعت کنترل شود. نتیجه این سیاستها آن بود که بازار محصولات پلیمری و پلاستیکی، برخلاف برخی پیشبینیها، وارد مرحله بحران نشد و ثبات نسبی خود را حفظ کرد. اما مهمترین بخش این مدیریت بحران، آغاز همزمان فرآیند بازسازی تاسیسات آسیبدیده بود.
وزارت نفت با اتخاذ یک رویکرد منسجم مدیریتی، مسوولیت بازسازی پالایشگاههای آسیبدیده را به شرکت ملی نفت ایران و شرکت ملی گاز ایران واگذار کرد تا با بهرهگیری از ظرفیتهای تخصصی موجود، فرآیند احیا و بازگشت تولید با حداکثر سرعت ممکن دنبال شود. در کنار آن، کمیتههای تخصصی بازسازی در صنعت پتروشیمی نیز تشکیل شدند تا برنامههای احیای واحدهای آسیبدیده را به صورت متمرکز هدایت کنند. تجربه سالهای اخیر در توسعه صنعت نفت و گاز کشور نشان داده که ایران امروز از ظرفیت قابلتوجهی در حوزه طراحی، ساخت، نصب و راهاندازی تجهیزات پیچیده نفتی و گازی برخوردار است. حضور شرکتهای توانمند پیمانکاری، سازندگان داخلی تجهیزات، شرکتهای دانشبنیان و شبکه گسترده متخصصان و مهندسان ایرانی، امکان اجرای پروژههای پیچیده بازسازی را بدون وابستگی گسترده به خارج فراهم کرده است.
همین ظرفیت ارزشمند سبب شد عملیات آواربرداری، ارزیابی خسارت، طراحی راهکارهای فنی و اجرای برنامههای بازسازی با سرعت قابلتوجهی آغاز شود. دستاوردهای اولیه این رویکرد مدیریتی نیز امیدبخش است. تنها در مدت کوتاهی پس از حملات، حدود ۳۰میلیون مترمکعب از گاز شیرین کشور به شبکه سراسری بازگشته است. در صنعت پتروشیمی نیز حدود ۳۸درصد از ظرفیتهای آسیبدیده یا متوقفشده، دوباره وارد مدار تولید شدهاند. این ارقام صرفا شاخصهای فنی نیستند، بلکه بیانگر ظرفیت بالای مدیریتی، مهندسی و اجرایی صنعت نفت در مواجهه با شرایط بحرانی محسوب میشوند. اهمیت این دستاوردها تنها به افزایش تولید محدود نمیشود. بازگشت تدریجی ظرفیتهای تولیدی، پیام روشنی از ثبات، کنترل شرایط و تداوم روند بازسازی به فعالان اقتصادی، سرمایهگذاران و مصرفکنندگان مخابره میکند.
این روند موجب تقویت اعتماد عمومی، کاهش نگرانیهای بازار و ایجاد چشمانداز مثبت نسبت به آینده تولید در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی میشود. همچنین هر واحد تولیدی که به مدار بهرهبرداری بازمیگردد، به معنای افزایش ظرفیت ارزآوری کشور، تقویت امنیت انرژی و حمایت از صنایع پاییندستی است. با وجود این موفقیتها، مسیر بازسازی کامل همچنان نیازمند حمایت و پشتیبانی همهجانبه است. بخشی از پروژههای بازسازی وارد مرحله طراحی تفصیلی، سفارشگذاری تجهیزات، ساخت و اجرای پروژههای بلندمدت شدهاند که طبیعتا به منابع مالی، حمایتهای سیاستی و تسهیل فرآیندهای اجرایی نیاز دارند. در چنین شرایطی ضروری است نهادهای تصمیمگیر، ضمن تامین منابع مورد نیاز، موانع قانونی و اداری موجود در مسیر انعقاد قراردادها، تامین تجهیزات و اجرای پروژههای بازسازی را کاهش دهند. این ضرورت بهویژه با توجه به نزدیک شدن به فصل زمستان و افزایش قابلتوجه مصرف گاز کشور اهمیت بیشتری پیدا میکند.
هر روز تسریع در روند بازسازی میتواند به معنای افزایش ظرفیت تولید، کاهش فشار بر شبکه گاز و ارتقای امنیت انرژی کشور در ماههای سرد سال باشد. تجربه اخیر بار دیگر نشان داد که صنعت نفت ایران علاوه بر برخورداری از زیرساختهای گسترده، از سرمایهای ارزشمند به نام نیروی انسانی متخصص، مدیریت کارآمد و توان مهندسی بومی برخوردار است. بازگشت بخشی از ظرفیتهای از دست رفته در مدت کوتاه پس از حملات، نمونهای روشن از این توانمندی است؛ ظرفیتی که میتواند نهتنها خسارتهای ناشی از بحران را جبران کند، بلکه مسیر توسعه و خوداتکایی بیشتر صنعت نفت، گاز و پتروشیمی کشور را نیز هموار سازد.
