از مجموع ۳.۴ تریلیون دلار سرمایهگذاری انرژی در سال ۲۰۲۶، کمتر از ۵۰۰ میلیارد دلار به نفت اختصاص خواهد یافت
کوچ جهانی سرمایهها از صنعت نفت
حمید ملازاده: درحالیکه جنگ در خاورمیانه و اختلالهای گسترده در بازارهای انرژی همچنان جریان تجارت جهانی نفت و گاز را تحت تاثیر قرار داده و نگرانیها درباره امنیت عرضه را در بسیاری از کشورهای مصرفکننده تشدید کرده، آژانس بینالمللی انرژی (IEA) از تغییر قابلتوجه الگوی سرمایهگذاری در بخش انرژی جهان خبر داد؛ تغییری که از افزایش تمرکز سرمایهها بر پروژههای گاز طبیعی، انرژیهای تجدیدپذیر و زیرساختهای امنیت انرژی حکایت دارد.
به نظر میرسد شوک ناشی از اختلال در تردد نفتکشها از تنگه هرمز، کاهش تولید در برخی کشورهای خاورمیانه و افزایش ریسکهای ژئوپلیتیک، دولتها و شرکتهای انرژی را به بازنگری در اولویتهای سرمایهگذاری واداشته است. در نتیجه، سرمایهها بیش از گذشته به سمت پروژههایی هدایت میشوند که بتوانند امنیت عرضه، تنوع منابع تامین و انعطافپذیری بیشتر در برابر بحرانهای ژئوپلیتیک را تضمین کنند؛ روندی که میتواند نقشه سرمایهگذاری در صنعت انرژی جهان را در سالهای آینده دستخوش تغییرات قابلتوجهی کند. بر اساس گزارش «سرمایهگذاری جهانی انرژی ۲۰۲۶» آژانس بینالمللی انرژی، سرمایهگذاری جهانی در پروژههای گاز طبیعی امسال با رشدی بیش از ۱۰درصدی به ۳۳۰میلیارد دلار خواهد رسید که بالاترین سطح در یک دهه گذشته به شمار میرود. این در حالی است که هزینهکرد در بخش بالادستی نفت برای سومین سال متوالی روندی نزولی خواهد داشت؛ نشانهای از تغییر تدریجی اولویتهای سرمایهگذاران در بازار جهانی انرژی.
این گزارش در شرایطی منتشر شده که جنگ علیه ایران و پیامدهای آن بر تنگه هرمز، یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان، موجب اختلال گسترده در زنجیره تامین انرژی شده است. توقف تردد نفتکشها از تنگه هرمز و کاهش تولید در بخشهایی از خاورمیانه، نگرانیها درباره امنیت عرضه را افزایش داده و بسیاری از کشورها و شرکتهای انرژی را به سمت تنوعبخشی به منابع و مسیرهای تامین انرژی سوق داده است. فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی، با اشاره به این تحولات گفت که کشورهای تولیدکننده و مصرفکننده انرژی تلاشهای خود را برای تنوعبخشی به مسیرهای تجاری و منابع تامین انرژی به شکل محسوسی افزایش دادهاند. به گفته او، تحولات اخیر بار دیگر اهمیت امنیت انرژی را در تصمیمگیریهای سرمایهگذاری برجسته کرده است.
بر اساس برآوردهای این نهاد بینالمللی، مجموع سرمایهگذاری در بخش انرژی جهان در سال۲۰۲۶ حدود 5درصد افزایش خواهد یافت و به رقم بیسابقه 3.4تریلیون دلار خواهد رسید. بخش عمده این سرمایهگذاریها به حوزههای کمکربن اختصاص خواهد یافت؛ بهطوریکه حدود 2.2تریلیون دلار در انرژیهای تجدیدپذیر، سامانههای ذخیرهسازی انرژی، شبکههای برق و سوختهای با آلایندگی کمتر هزینه خواهد شد. در مقابل، سرمایهگذاری در توسعه عرضه نفت همچنان با محدودیت روبهرو است و پیشبینی میشود کمتر از ۵۰۰میلیارد دلار به این بخش اختصاص یابد.
کاهش وابستگی به پروژههای نفتی
این روند نشان میدهد که سرمایهگذاران جهانی در حال کاهش وابستگی خود به پروژههای سنتی نفتی و حرکت به سمت منابع متنوعتر انرژی هستند. با این حال، گاز طبیعی همچنان جایگاه ویژهای در سبد سرمایهگذاری جهانی دارد. بخش مهمی از رشد سرمایهگذاری در این حوزه به پروژههای صادرات گاز طبیعی مایع (LNG) در ایالات متحده مربوط میشود. آمریکا در سالهای اخیر به یکی از بزرگترین صادرکنندگان LNG جهان تبدیل شده و توسعه ظرفیتهای صادراتی این کشور همچنان ادامه دارد. با وجود این، بحران اخیر در خاورمیانه باعث شده برخی واردکنندگان بزرگ آسیایی نسبت به وابستگی بیش از حد به گاز طبیعی نیز محتاطتر شوند. اختلال در مسیرهای حملونقل انرژی و افزایش ریسکهای ژئوپلیتیک، بسیاری از کشورهای آسیایی را به بازنگری در استراتژیهای تامین انرژی واداشته است. گزارش آژانس بینالمللی انرژی همچنین از بازگشت تدریجی زغالسنگ و انرژی هستهای به کانون توجه سرمایهگذاران خبر میدهد.
بالاترین سرمایهگذاری در زغالسنگ
سرمایهگذاری جهانی در بخش زغالسنگ امسال به حدود ۱۸۰میلیارد دلار خواهد رسید که بالاترین سطح در ۱۴سال گذشته محسوب میشود. این رشد عمدتا تحت تاثیر افزایش سرمایهگذاری در چین و هند رخ داده؛ دو کشوری که همچنان برای تامین نیازهای رو به رشد انرژی خود به زغالسنگ متکی هستند. در بخش انرژی هستهای نیز نشانههایی از احیای سرمایهگذاری مشاهده میشود. برآوردها نشان میدهد هزینهکرد جهانی در این صنعت طی سال جاری به حدود ۸۰میلیارد دلار خواهد رسید؛ رقمی که بیانگر افزایش توجه دولتها به منابع پایدار و کمکربن تولید برق است. یکی از مهمترین نکات گزارش امسال، تغییر جغرافیای سرمایهگذاری در صنعت نفت و گاز است.
بر اساس پیشبینی آژانس بینالمللی انرژی، سرمایهگذاری در بخش نفت و گاز خاورمیانه در سال۲۰۲۶ حدود یکدرصد کاهش خواهد یافت. خسارتهای ناشی از جنگ، کاهش درآمدها و توقف بخشی از تولید، توان شرکتها و دولتهای منطقه برای اجرای پروژههای جدید را محدود کرده است. در مقابل، مناطق دیگری از جهان در حال جذب سهم بیشتری از سرمایههای انرژی هستند. سرمایهگذاری در پروژههای بالادستی نفت و گاز در آفریقا، آمریکای مرکزی و آمریکای جنوبی بیش از ۱۰درصد افزایش خواهد یافت؛ روندی که نشاندهنده تلاش سرمایهگذاران برای توزیع ریسک و کاهش وابستگی به خاورمیانه است. با این حال، کارشناسان معتقدند هنوز نمیتوان از یک چرخش کامل سرمایهها از خاورمیانه به سایر مناطق جهان سخن گفت. بسیاری از سرمایهگذاران نسبت به مدت زمان اختلالهای فعلی در منطقه اطمینان ندارند و ترجیح میدهند پیش از اتخاذ تصمیمهای بلندمدت، منتظر روشنتر شدن چشمانداز ژئوپلیتیک خاورمیانه بمانند.
به اعتقاد تحلیلگران، گزارش جدید آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد که امنیت انرژی بار دیگر به مهمترین محرک تصمیمگیری در بازارهای جهانی تبدیل شده است. افزایش سرمایهگذاری در گاز طبیعی، انرژیهای تجدیدپذیر، زغالسنگ و انرژی هستهای همگی بازتاب تلاش کشورها برای کاهش آسیبپذیری در برابر بحرانهای ژئوپلیتیک و تضمین پایداری عرضه انرژی در سالهای آینده است.در چنین شرایطی، جنگ علیه ایران و پیامدهای آن نه تنها معادلات بازار نفت را تغییر داده، بلکه مسیر جریان سرمایه در صنعت انرژی جهان را نیز تحت تاثیر قرار داده است. به نظر میرسد سرمایهگذاران اکنون بیش از هر زمان دیگری ملاحظات امنیتی و ژئوپلیتیک را در کنار شاخصهای اقتصادی و تجاری در تصمیمگیریهای خود لحاظ میکنند.
اختلال در مسیرهای سنتی تجارت انرژی، نگرانی از تکرار شوکهای عرضه و افزایش ریسکهای سیاسی، بسیاری از دولتها و شرکتهای بزرگ انرژی را به سمت تنوعبخشی به منابع تامین و مناطق سرمایهگذاری سوق داده است. از این منظر، تحولات اخیر خاورمیانه صرفا یک بحران مقطعی برای بازار نفت محسوب نمیشود، بلکه میتواند آغازگر بازآرایی گستردهتری در جغرافیای سرمایهگذاری انرژی جهان باشد؛ روندی که در آن امنیت عرضه و کاهش ریسک، بیش از گذشته بر تخصیص سرمایهها سایه خواهد انداخت.
